महर्षे, स्त्रीणां या शोभा दृश्यते, सा केवलं कल्पितैव—अत्रापि सा नास्तीत्यहं मन्ये; मोह एव कारणमत्र। स्त्री पुंसा: मदोन्मादपूर्वकं यः प्रमोदं यच्छति, स च प्रमोदः मद्यस्यैव सदृशः—यतोऽन स्थिरत्वं तयोः किम् भेदः? ये जनाः स्त्रीसौन्दर्ये मनः निवेशयन्ति, ते दीर्घकालं नियम्यापि न कदापि बोधं प्राप्नुवन्ति। स्त्रियः केशकज्जलादिभिरलङ्कृताः सदा तीक्ष्णस्वभावाः; पापानलज्वालाभिः इव, ताः नरान् तृणवत् दहन्ति। ये तु यौवनस्य भयं सहजातं सुलभं तितीर्षवः, ते पूज्याः, ते महात्मानः, तेव पुरुषाः पृथिव्यां, आर्य। स्त्रियः दूरात् अपि रमणीयाः इव दृश्यन्ते, किन्तु ताः नरकाग्निशलकाः—सुन्दर्यः सन्त्यपि कठोराः, भीषणाश्च। स्त्रियाः नेत्रे तु तिमिरच्छन्नेषु केशेषु तारा इव प्रभासते; मुखं पूर्णचन्द्रवत्, स्मितं विकसितपद्मपुञ्जमिव। या स्त्री क्रीडारसयुक्ता स्यात्, सा पुनः कठोरा, कार्यनाशकारिणी, दीर्घरात्रिः, मनोहरिणी च। पुष्पसुगन्धवत् मधुरा, रम्या, कोमलकरा नवपत्रसदृशा, भ्रुवौ भ्रमराकृतिः, स्तनद्वयं सुमनसां गुच्छमिव वहन्ती। अस्याः अङ्गानि सुकुमाराणि, कुसुमकेसरसदृशवर्णानि, पुरुषविनाशाय प्रवृत्ता; या प्रिया, सा विषवल्लरीव, परमं दैन्यं जनयति। केवलं श्वासेन वा, उच्छ्वासेन वा, सर्पदामिनीव निग्रहीतुं तत्परा, प्रियतमा जीवमुत्कर्षति, यथा गजेन्द्रहस्तेन सर्पः बिलात् निष्कास्यते। कामाख्येन नाम मृगयुणा, मूढानां जालानि विततानि; स्त्रियः तु तानि जालानि, येन पुरुषपक्षिणः बद्धाः। मनोमत्तगजो विस्तीर्णश्रोण्या: स्त्रियाः कामनया बद्धः, रज्ज्वेव कामस्य, मूकवत् तिष्ठति, ब्रह्मन्। ये पुरुषाः जन्मपङ्के मत्स्यवत् कर्मनिवहगहने सञ्चरन्ति, तेषां स्त्री मीनपाशः, दुष्प्रवृत्तयः सूत्रम्। स्त्रियः पुरुषाणां बन्धनं, यथा अश्वस्य रज्जुः, गजे शृङ्खला, पद्मस्य पङ्कः। एषा भोगभूमिः विचित्रा, अद्भुता; सा स्त्रीषु आश्रित्यैव परमं पदं प्राप्नोति। स्त्रीभ्यः सदा मुक्तो भवामि—याः दोषरत्नकुटिलभाण्डं, दुःखशृङ्खलां च। स्त्रियाः स्तनस्य, नेत्रस्य, श्रोण्याः, भ्रुवोः वा किमुपयोगः? मांसमात्रमेतत्, न तु तत्त्वतः किञ्चित्। अत्र मांसं, अत्र रक्तं, अत्र अस्थीनि; केचन दिनेषु एव स्त्री विनश्यति, ब्रह्मन्। याः स्त्रियः पतिभिः कोमलकपोकल्पितैः स्नेहेन पालयन्ति स्म, तासां देहा इदानीं पितृभूमौ विकीर्णाः। यन्मुखं प्रियेन नवस्नेहेन सुसज्जितं, नवानां स्फुटिताधराणां शोभया भूषितं, तदपि वनान्तरे विनश्यति, ब्रह्मन्। केशा: श्मशाने वृक्षेषु चामरवत् पतन्ति, अस्थीनि ताराभासानि भूमौ क्षिप्रमेव विकीर्णानि। धूलिः रक्तं पिबति, मांसभक्षकाः तद्भक्षयन्ति, अग्निः च त्वचं दहति, प्राणाः आकाशे लीयन्ते। एवं शरीरेषु शीघ्रं यः विनाशः कथितः, तस्मात् किमर्थं मोहं धावसि? एष शरीराख्यः पिण्डः पञ्चभूतसंघातसमुत्पन्नः, केवलं रसयुक्तः, कथं चेतनावान् इति मन्यसे? चिन्तनं रागानुगतं, तरु इव विततशाखं, तिक्ताम्लफलसम्पन्नं, महद्वर्धते। कदाचित् मनः धनासक्त्या कम्पते, लोभेनेन्धितं, गाढमोहपातं याति, यथा हरिणः गणात् व्युत्थितः। यौवनस्थः पुरुषः स्त्रीसुखे मग्नः, गजारूढकामेनेव, अतीव दुःखितः, विन्द्यकन्दरगजेव पाशबद्धः। यस्य स्त्री अस्ति, स भोगान् इच्छति; यस्य नास्ति, तस्य भोगभूमिः नास्ति। स्त्रीं त्यक्त्वा, जगदपि त्यक्तं; जगत्यत्यागेन सुखमवाप्यते। नाहं क्षणिकेषु सुखेषु रमामि, न दुःसाध्येषु भोगेषु, न मधुपक्षेषु; मृत्युरोगजराभयात् प्रमुद्य, प्रयत्नेन वने परमशान्तिं प्राप्नोमि, ब्रह्मन्। बाल्यं न पर्याप्तम्; यौवनं तु बाल्यं पिबति, ततः जरा यौवनानन्तरं आगच्छति—पश्य कियत् कठोरं परम्परायाः। यथा हिमपातः पद्मं शोषयति, वातः शरद्भ्रमरान् विक्षिपति, तथा जरा देहं क्षपयति, नदी कूलवृक्षमिव। स्त्रियः जरया कृशितं दीर्घदेहं पुरुषं हस्तिहस्ते इव पश्यन्ति। यदा कश्चित् जरया गृहीतः, श्वासक्लेशेन श्रमितः, तदा बुद्धिः परित्यजति, पराजितसहधर्मिण्येव। सेवकाः, पुत्राः, भार्याः, बान्धवाः, मित्राणि च—सर्वे जरया कम्पमानं जनं हसन्ति, पिशाचवत्। विवेकहीनः, वृद्धः, दुःखितः, गुणवीर्यविहीनश्च, स जरया समीपगम्यते, यथा गृध्रः पुरातनं वृक्षम्। जरायां दुःखदोषयुक्ते हृदयदाहिनी, कामनैव वर्धते, सा सर्वदुःखानां सहचरी। परत्र कं दुःखकरं कर्म कर्तव्यमिति चिन्तनं जायते; जरायां भीषणं भयमेव वर्धते, प्रतिकारहीनम्। कोऽहम्, दुःखितोऽहम्, किं करोमि, किं जीवामि—एवं विषादः वृद्धावस्थायाम् उपजायते। क्षुधा उत्पद्यते, उत्साहेन सह, अहं तु भोक्तुं अशक्तः; जरायां बलाभावात् हृदयमेव दह्यते। एवं महर्षे, स्त्रीसौन्दर्यस्य, देहस्य, यौवनस्य, सुखस्य च यथार्थस्वरूपं मया निरूपितम्—मोहस्य अनुवर्तनं किम् आवश्यकम्?