स्वधर्मनिष्ठायाः पतिरूपेण स्थितस्य मम तस्यै भोजनं दत्तम्। प्रियजनाः तु प्राणैरपि पूजनीयाः इति स्म। तदा अहं ताम् अब्रुवम्—“त्वदीयः पतिः भविष्यामि, सुभगे! आपद्गते जातिधर्मकुलभेदाः विचार्यन्ते।” ततो सा मम अर्धं तण्डुलानां ददौ, यथा किल माधवीसुरात् अर्धममृतं पूर्वं शक्राग्निभ्याम् अदीयत। जम्बूफलरसपानानन्तरं पुक्कसस्य तण्डुलान् अहम् अश्नम्, तत्रैव मोहाभिभूतचित्तः विश्राम्य स्थितवान्। सा तु मेघश्यामा तदा मां सरः यथा पूरयामास, हस्तं गृहीत्वा प्राणानिव बहिर्नीत्वा स्वयमेव आकर्षयत्। सा मम पितरं भीषणरूपकर्माणं, अवीचिसदृशं स्थूलं, यमसदृशं, साक्षात् साक्षात् दृष्टवती। सा, मयि स्निग्धा, स्वार्थमेव तस्मै समर्पयत्, यथा मक्षिका गजमुपगम्य शान्ता स्वात्मानमेव ददाति। स तु तस्यै प्रत्युवाच—“नूनम्,” इति, तथा च दिवसस्य समाप्तौ, यमदूतद्वयं दन्तैर्बद्धमिव, आवाम् अपि मुक्तवान्। दिवसान्ते तस्मात् वनात् प्रेतवत् निर्गत्य, मेघमालाभ्रशशिवत्, सर्वदिक् प्रवृत्ताः। क्षणेन सायं समागत्य, महावनेभ्यः ग्रामं प्राप्तवन्तौ, श्मशानात् अन्यत् श्मशानमिव तत्र आगतम्। तत्र भूम्यां रक्तसिक्तभागेषु मक्षिकासमूहाः सञ्चरन्ति, वराहाश्वकपिमयूरकाकवशेषाणि विकीर्णानि च। पक्षिणः स्नायुमञ्जूषासु शुष्कायां नद्यां, शुष्कान्तरालनि श्वानपादान् निम्बवृन्देषु लम्बमानानि च दृष्टानि। पक्षिणः शुष्कमांसपिण्डेषु स्थिताः, रक्तसिक्तचर्मसु लोभेन सन्नद्धदृष्टयः, शोणितमांसगौरवप्रस्रवणैः। शिशवः कच्चिदमांसखण्डं हस्ते गृहीत्वा मक्षिकासङ्घं आकर्षन्ति, वृद्धचाण्डालाः चीरधारिणो भीमरूपाः क्रन्दमानशिशून् गर्जन्ति। तत्र प्रविष्टवन्तौ, शिरोमज्जास्थिप्रसृतभूमौ, घोरदुर्गन्धयुक्ते स्थले, यमदूतौ किल कल्युगान्ते। तत्रैव श्वशुरगृहे, अहं कदलीपत्रासनं कृत्वा सन्त्रस्तचित्तः उपविष्टः। श्वश्रूः अश्रुपूर्णलोचना माम् अभ्यागतं सस्नेहम् आह्वयत्। ततो मृगचर्मासने विश्रान्तः, तत्रैव चाण्डालानां सञ्चितपापसम्पुटवत् भोजनं भुक्तवान्। तत्रापि स्नेहयुक्तवचनानि दुःखबीजानि, प्रत्यक्षेण शुभानि इव, परं दुःखानन्तकारणानि सञ्जातानि। कदाचित् दिवि निर्मले, नक्षत्रैः शोभिते, विविधकर्मोत्सवसम्भारैः, वस्त्रधनदानैः सहिते दिवसे, सः पुरुषः तदा स्वकन्यां मम दत्तवान्—भीषणरूपाम्, कृष्णवर्णां, पापकर्मफलरूपिणीमिव। तत्र चाण्डालाः मदिरामत्ताः सर्वतो गर्जन्तः, दुष्टचित्ताः, सञ्चितपापरूपिणः, मृदङ्गवाद्यरवैः प्रमोदन्तः। किमत्र बहु वदामि? ततोऽनन्तरं, सुखरहितचित्तः, दीनः कृशश्चाण्डालः अभवम्। सप्ताहोत्सवस्य समाप्तौ शनैः अष्टमासाः व्यतीताः, तदा सा गर्भिणी जात्वा स्थिता। सा दुःखदायिनीं कन्यां प्रसूता, दुःखहेतुमिव; सा कन्या शीघ्रं वृद्धिं प्राप्तवती, मूढचिन्तायाः स्थूलरूपेव। पुनः त्रिवर्षेण पुत्रं प्रसूता, अप्रियदर्शनं, दुःखरूपमिव, मूढबुद्धिं, आशाबन्धनग्रथितम्। पुनः कन्यां, ततः पुनः पुत्रं प्रसूता; एवं वनपतिः वृद्धः जररोगी चाण्डालः अभवम्। तया सह, बहूनि वर्षाणि तत्र मे व्यतीतानि; चिन्तया सह, ब्रह्महत्यापापेन नरके पतनवत्। शीतवातातपक्लेशैः वनान्तरे दीर्घकालं क्षिप्तः, वृद्धकूर्म इव पङ्के। भार्याचिन्तया विदग्धचित्तः, सर्वदिक् दग्धमिव पश्यन्, दुःखकर्मणि निमग्नः। पट्टशकलसंयुक्तवस्त्रं धारयन्, दारुवहन्, दारिद्र्यरूपः वनचारिणः इव। कौपीनधरः, जरणापंकलिप्तः, तत्र धनिनां गृहेषु, मेघघननिविष्टः, नीयते स्म। भार्यया सह, शीतवायुविघूर्णितया, वनान्तरे, निर्जने स्थले, गुह्ये स्थितः। विविधकलहक्लेशैः, दाहक्लेशैः च, नेत्राभ्यां रक्तबिन्दवः अश्रुरूपेण स्रवन्ति स्म। स्त्रियः, शीतपूर्णाः, वनमृगमांसभक्षिण्यः, शिलातले कुटीकोणे वर्षात्यये नीताः। समये स्नेहक्षये, भार्यायाः प्रत्युत्तराभावात्, बन्धुसंवादरहिते, नित्यकलहे च, सर्वत्र संशये, शिशवः पक्षिशावकवत् कलकलं कुर्वन्तः, दुःखितचित्तः, परगृहेषु वर्षाणि यापयामास। चाण्डालविग्रहेण, तेषां कठोरनिन्दया, मुखं राहुग्रसितचन्द्रवत् क्षतं सञ्जातम्। विदारितोष्ठेन, चित्रकपिशोणितं, नरकनिवासिनां जिह्वावत्, विक्रीय खादितम्। हिमालयगुहाविसृष्टशीतवातैः, नाङ्गे सहिष्णुः, मृत्युपाशविमुक्तबाणैः इव ताडितः। एवं चाण्डालजीवने दुःखक्लेशैः परिव्याप्तः, पापफलोपभोगेन, दुःखानन्त्यं प्राप्नुवन्, कालक्रमेण जर्जरः, दुःखितः, क्लेशितः च जीवितवन्।