अथ, तस्मिन्नह्नि, यदा तमःरेखाः सह ताराभिश्चन्द्रमसा च समक्षयं ययुः, मम चाननं क्षीणं क्लान्तं च जातम्, तदा वनान्तरे शृगालानां क्रन्दनं शनैः शममगच्छत्, तथा शीतात्यये दुःखितानां जनानां दन्तच्छदनमपि निवृत्तम्। तत्राहं प्रातःकाले पूर्वदिशं पश्यामि, या सुरामदिरारक्तवदवभासमाना, मयि निमग्ने हास्यन्तीव लक्ष्यते। क्षणेनैव दिविसोपानं प्रति सूर्यस्योदयमपश्यम्, यथा ज्ञानं मूढेभ्यः, काञ्चनं च दरिद्राय प्रादुरभवत्। ततः समुत्थाय, संध्यानृत्यरागे लीन इव, शूर्येण ढक्कां ताडयामास, गजचर्मणि दण्डेन ताडयन् यथा। तदा तद्विशालं वनं विचरामि, यथा कालः जगद्गृहं सञ्चरन् सर्वाणि भूतानि प्रलयाग्निना दग्ध्वेव क्षपयति। तस्मिन्नप्रागल्भ्ये प्राचीनवने, न किञ्चिद्जीवमपश्यं, मूढतनौ यथा पुण्यस्य केवलं लवमपि दृश्यते। केवलं विहगाः, निर्भयाः चञ्चलाः च, सिची-कूचि-शब्दैः विचरन्तः तत्र दृश्यन्ते। अथ, सूर्ये षोडशांशस्यैकांशं गच्छति, तदा लतानां नवस्नातवद्भासमानानां केवलं शुष्कशीतलसिक्तपलाशानां चिन्हमपश्यं। विचरन् तत्र, कन्यां काञ्चनकलशामृतपात्रां भृत्यां तण्डुलानां ददर्श, या राक्षसीनां गृहीतमाधवीवाभात्। तत्र तामुपेत्य, कृष्णवर्णां, त्रिनक्षत्रलोचनां, श्वेताम्बरधारिणीं, निशायाः समीपे चन्द्रमस इव, उपसृतवान्। हे कन्ये, इति तामब्रुवम्— शीघ्रमेव भोजनं ददातु, दुःखितानां दुःखनिवारणे श्रेयः वर्धते। मम चातुर्येण वर्धमानं क्षुधा, जरा-वृक्षकन्दरस्थितकृष्णसर्पवद्विद्यते। याच्यमानापि सा न किञ्चिदपि मम दत्तवती, यथा दारिद्र्येण यत्नेनापि सम्पद्वञ्चिता दुर्लभा भवति। दीर्घकालं तां पृष्ठ्वा पृष्ठ्वा, यदा तिष्ठामि, तदा केनचित्पातेन छायेव मामुपतिष्ठत्। सा मामुवाच— "चाण्डालकन्या मां विज्ञातुमर्हसि, हारकङ्कणभूषिता, राक्षसीव भीषणा, नराश्वगजमुखधारिणी च। हे राजन्, केवलं याचया न भोजनं प्राप्स्यसि, यथा ग्रामाबाह्यजन्मनो गौरवं न दृश्यते।" इति उक्त्वा सा गत्वा, पतनशीलपदविन्यासा, लतासु निमग्ना, हास्ययुक्तया वाक्यशेषं विसर्जयन्ती। पुनरुवाच— "भर्ता भूत्वा भोजनं दास्यामि, न हि लोकोऽनुरागं विना फलदः। अत्र मे पिता पुक्कसः, शान्तान् पशून् यथाश्मशाने पिशाच इव क्षुधार्तः धूलिसंवलितः प्रेषयति। एष भोजनं तस्य भर्तृत्वे सम्प्रदत्तम्; प्रियजनाः प्राणैरपि पूजनीयाः।" अहं तामब्रुवम्— "भवामि ते भर्ता, हे साध्वि; आपद्गते जातिधर्मकुलविभागः परिसंस्मर्यते।" ततो सा ममार्धं तण्डुलानां दत्तवती, यथा माधव्या अमृतार्धं पूर्वंन्द्राग्निभ्यां दत्तम्। जम्बूफलरसं पीत्वा, पुक्कसस्य तण्डुलं भुक्त्वा, तत्रैव मोहवशेन शयानोऽस्मि। सा कृष्णा मेघसमप्रभा, सरोवरमिव मां पूरयित्वा, हस्तं गृहित्वा, प्राणमिव बहिर्नयन्तीव निन्ये। सा पितरं मम, विकृतरूपकर्मणं, भीषणं, स्थूलमिवाविचिं, समागता। सापि मय्यनुरक्ता स्वार्थं तस्मै न्यवेदयत्, यथा मक्षिका गजायोपविष्टा स्वात्मानं समर्पयति। स पिता तामुवाच— "सर्वथा," इति; तदा दिवसा: संध्यायामुपसन्नायामस्मान् मुक्तवान्, यथामृत्युदूतौ दंष्ट्राभिः बद्धौ। दिवसान्ते तस्मात् वनात् निर्गत्य, प्रेतवत् सर्वदिशः प्रवृत्तवन्तौ, यथा तिमिरमेखलाः मेघाश्च नीताः। क्षणेनैव संध्यासमये, तस्मात् महावनात् ग्राममुपागच्छाव, यथा श्मशानात् भूतानि अन्यत्र श्मशानमुपयान्ति। तत्र रक्तरूषितभूमिषु व्राताः मक्षिकाः संचारन्ति, वराहाश्वकपिमयूरकाकशेषाणि सर्वत्र विक्षिप्तानि। शुष्कान् अन्त्रजालान् पक्षिणः श्लेष्मलान् छादयन्ति, गल्लीषु निम्बकदलीषु श्वानां पादाः लम्बमानाः। शुष्कमांसपिण्डराशिषु विहगाः उपविष्टाः, रक्तसिक्तचर्मणि नेत्राणि स्थितानि, मांसरुधिरस्रवणयुक्तानि। शिशवः कच्चिदमांसखण्डानि हस्ते धृत्वा, मुच्यमानमक्षिकासंहर्षं जनयन्ति, वृद्धाश्चाण्डालाः, चीरवसानाः, भीमदर्शनाः, क्रन्दमानशिशून् गर्जन्ति। तत्र प्रविष्टौ, भूतशिरः-नाभ्यादिविक्षिप्तभूमौ, घोरगन्धयुक्ते, मृत्युदूतयोरिव, कल्पान्ते जगति, स्थले। तत्र स्वश्वशुरगृहनवीनमुपविष्टः, कदलीपत्रासने, सशङ्कितोऽहमासम्। तत्र श्वश्वश्री, अश्रुपूर्णलोचना, मामात्मजां प्रियं वाक्यैः सान्त्वयामास। ततः मृगचर्मासने विश्रान्तः, तत्रैव चाण्डालानां भोजनं भुक्तवान्, यथा पापार्जितं फलं भुञ्जानः। तत्राप्यनुरागयुक्तवचनानि, यद्यपि प्रीतिकारिणि, दुःखबीजानि, सर्वथा अशुभानि सन्ति। ततः कदाचित् दिवसे, निर्मले नभसि तारेभ्यः शोभायामाने, विविधैः संस्कारैः, सम्प्रदानेन वस्त्रधनादीनां च सगोष्ठीभिः च, सर्वं समुपस्थितम्।