तत्र अहं शाखायाम् आलम्बमानां लतान् गृहीत्वा तिष्ठामि, यथा शुष्कः पर्वतः कृष्णमेघम् आलिङ्गेत। तस्याम् अवस्थायाम् अश्वः मम अधः लतान् आलम्बमानस्य दूरं गतः, यथा गङ्गायाम् शरणं गच्छतः पापानि जनात् निवर्तन्ते। दीर्घायासेन क्लान्तः, चिन्ताश्रान्तः, कामवृक्षस्य अधः, पश्यामि स्वात्मानम् यथा अस्तं गच्छन् सूर्यः पच्छिमपर्वतस्य मूलदेशे विश्रामं लभते। यथा सूर्यः सकलसंसारभारैः सह पच्छिमपर्वतस्य शिखरे विश्राम्यति, एवं अहम् अपि तत्रैव विश्रान्तिम् अवापम्। शनेन शनेन रजनी तमसा जगद् आवृत्य, वनान्तरे निशाचरकृत्ये आरब्धे, तत्र विरलतृणकुञ्जे अहम् आत्मानं गुहायाम् अपसृप्य, सुप्तपक्षिरिव स्वगृहे, क्लान्तः शय्याम् उपविशम्। दुर्भाग्येन विवेकः हृतः, आशाः छिन्नाः, स्मृतिः अपगता, यथा दीनः विक्रीतः नरः, वा अन्धकूपे पतितः, तथा अहम् अपि। तत्र मोहसमाविष्टः अहम्, रात्रिं यथाकल्पम् दीर्घां अनुभवामि, यथा मार्कण्डेयमुनिः एके महोदधौ क्षिप्यमाणः। न स्नातवान्, न उत्थितवान्, न खादितवान्, तस्यां रात्रौ केवलं दुःखभारम् वहन्, सा रात्रिः मम व्यतीता। निद्रारहितः, कम्पमानः, पत्रैः सह कम्पितः, सा रात्रिः मम दुःखपराकाष्ठायाम् अनन्ता इव व्यतीता। ततः, यदा तमः सह ताराभिः चन्द्रेण च सह गच्छति, मम मुखम् अपि शिथिलं विरक्तं च जातम्। यदा वन्यशृगालानां निनादः शान्तः, शीतात् दन्तच्छदनं दुःखितमुखानां मध्ये नष्टम्, तदा अहम् प्राचीं दिशम् अपश्यं, या सुरारक्तवर्णा बभौ, हास्यमिव मां आत्मनि निमग्नं विलोकयन्ती। क्षणेन, सूर्यस्य उदयम् अपश्यं, या अज्ञानिनां विवेकवत्, दरिद्राणां सुवर्णवत्, आकाशद्वारं प्रति आरोहति। ततः अहम् उत्थाय, कवचम् आहतवान्, यथा सन्ध्याक्रीडायाम् अनुरक्तः हस्तेन गजचर्म आहतः। तद्वनं महद् विचरामि, यथा कालः जगद्गृहे विचरन्, भूतानि प्रलयाग्निना दग्धानि इव। तस्मिन् प्राचीनवनान्तरे न किञ्चित् जीवद्रूपं दृष्टम्, यथा मूढदेहे केवलं पुण्यलेशः दृश्यते। केवलं विहगाः निर्भयाः चञ्चलाः च, स्वस्वरैः चिची कूची च उच्चारयन्तः, तत्र विचरन्ति। तत्र, सूर्ये अष्टमांशं गगनस्य आरोहति, लतान् अपश्यं, या स्नानात् नूतनाभिः इव, केवलं शुष्कशिशिरेण लेशेन आवृताः। तत्र विचरन्, काञ्चनकलशं सुधायाः वहन्तीं, ताण्डुलभारयुतां युवतीं अपश्यं, या राक्षसेन गृहीता माधवीव। तस्मिन् स्थले, तां श्यामां, त्रितारानयनां, मलिनवस्त्रधारिणीं, चन्द्रमाः रात्रिमिव, उपगम्य, "हे कन्ये, शीघ्रं भोजनं देहि, दुःखार्तानां दुःखनिवारणेन श्रीर् वृद्धिं याति," इति उक्तवान्। "मम उदरस्थः क्षुधार्तः सर्पः, जीर्णतरुकुञ्जे कुण्डलीकृतः कालसर्प इव, दहति, हे कन्ये," इति अपि उक्तवान्। मम याचनेऽपि सा किञ्चित् अपि न दत्तवती, यथा दारिद्र्येण यत्नतः अपि सम्पद् दुष्टायैव दत्तं भवति। दीर्घकालानन्तरम्, तस्याः अनुवर्तनेन, किञ्चित् एव मम पतितम्, यथा स्थाणुभूतस्य छायैव पतति। सा उवाच, "मां चण्डालकन्यां जानिहि, हारकङ्कणभूषिताम्, राक्षसीं भीषणां, नराश्वगजमुखसमायुक्ताम्। हे नृप, केवलयाचनेन भोजनं न प्राप्स्यसि, यथा ग्रामबाह्यजातस्य कुलीनता न दृश्यते।" एवं उक्त्वा, सा पदे पदे पतन्ती, कुञ्जेषु निमज्जन्ती, क्रीडितवाक्यम् उपरम्य, अपसृत्य। "यदि त्वं मम पतिः भवसि, तदा एतदन्नं दास्ये; लोके न हि लाभः स्नेहविना सिध्यति।" "अत्र मे पितरः पुक्कसः, शमितान् हिंसायै प्रेरयति, क्षुधार्तः रजोधूसरः, श्मशानरक्षस इव। एतदन्नं तस्मै पतित्वे स्थायिनि दीयते; प्रियः पुरुषः प्राणैरपि पूजनीयः।" ततः अहम् उक्तवान्, "तव पतिः भविष्यामि, हे सुभगे; आपदि जातिधर्मकुलभेदाः विचार्यन्ते।" ततः सा मम अर्धं ताण्डुलं दत्तवती, यथा कदाचित् माधव्या अमृतार्धं इन्द्राग्निभ्यां दत्तम्। जम्बुफलरसं पीत्वा, पुक्कसस्य ताण्डुलं खादित्वा, मोहाभिभूतचित्तः तत्र विश्रामम् अवापम्। सा श्यामला मेघसन्निभा, मां सरोवरमिव पूरयित्वा, हस्तेन गृहीत्वा, प्राणं बहिर्गतमिव आकृष्य। सा पितरं मम, भीमाकृतिं, घोरकर्माणम्, अवीचिसदृशं स्थूलं भयानकं च, समागता। तस्मै, सा मयि अनुरक्ता, स्वार्थं न्यवेदयत्, यथा भृङ्गः मौनं धृत्वा गजे लीनः स्वं आत्मानं समर्पयेत्। सः ताम् उवाच, "नूनम्," इति; दिनस्य अन्ते, सः आवाम् मुक्तवान्, यथा मृत्युदूतौ दन्तैः बद्धौ विमुक्तौ। दिनान्ते, तस्मात् वनात् निर्गत्य, भूतौ इव, दिशः सर्वतः व्याप्य, मेघमालाः इव अपसार्यन्ते। क्षणेन, सन्ध्याकाले, तस्मात् विशालवनात् ग्रामम् आगच्छाव, यथा श्मशानात् भूतगणः अन्यं महाश्मशानम् आगच्छेत्।