भगवन्, त्वां एवं स्थितं दृष्ट्वा वयं सर्वथा क्लेशिताः स्मः; यः मनः स्थिरं अपि, तत्र कारणरहितेन भ्रमेण विक्षिप्यते। सुखानां तु ये आदौ रम्याः, अन्ते तु नीरसाः, तत्र विविधेषु विषयेṣu, तव मनः कस्यां स्थितौ विक्षिप्तम्? तव मनः सततं पुण्यकथाभिः शुद्धीकृतं, निर्मलं—किमर्थं तु इदानीं मोहं पतितम्? मनः यः लोकव्यवहारेṣu तु तुच्छेṣu, भग्नेṣu आधारेषु आश्रितः, सः मोहं पतितः; न महत्स्व विस्तारं प्राप्नोति। यत्र यत्र तु मनः प्रवृत्तिः सततं जायते, तत्र तत्र देहः मदमत्तः अभिमानात् तस्य एव प्रवृत्तिं अनुसरति। तव मनः अपि अद्भुतं दृश्यते—निर्मलम्, शुद्धम्, जागरूकम्, गुणैः मोहकम्, तुच्छेṣu न स्थितम्। मनः यः विवेकाभ्यासरहितम्, देशकालवशं, मन्त्रौषधीनां अधीनम्, परन्तु येषां पुण्यप्रवृत्तिः तेषां तु न। यः सततं विवेकसम्पन्नः, तस्मिन कः दोषः? यः मनः विस्तृतम्, तु न विक्षिप्यते, यथा पर्वतः वातेन न चलति। एवं वचनेषु उदितेषु, राज्ञः मुखं शोभायमानं, पूर्णचन्द्रः मासान्ते यथा, विभाति। राजा विस्मयेन दीप्तः, विस्तीर्णनयनः, वसन्तदेवः हिमान्ते पुष्पसमूहैः यथा शोभते। तदनन्तरं, विस्मयक्लान्तमुखः, कम्पितस्मितः, आकाशस्थचन्द्रः राहुं समीपं मृत्युम् अपश्यन् इव प्रकटितः। मायाविनः अद्भुतप्रदर्शनं दृष्ट्वा, राजा स्मितमिव उक्तवान्, यथा सर्पः विध्वंसकं श्यामसर्पं दृष्ट्वा तं संबोधयेत्। "हे दुष्ट, केन तव जटाजालेन इदं जालं कृतम्? समुद्रः मत्स्यकम्पेन विक्षिप्तः, क्षणेन पुनः शान्तिं प्राप्नोति। कियन्ति अद्भुतानि, विविधानि भगवतो वस्तूनां शक्तयः! मम मनः अपि, दृढम् अपि, तैः मोहं पतितम्। कुत्र वयं, संसारपरम्परायां शोकमग्नाः, कुत्र च एतानि व्यापकानि, स्वाभाविकानि क्लेशानि, ये मनः भ्रमं जनयन्ति? यः मनः उत्तमज्ञानाभ्यासेन प्रशिक्षितम्, देहे स्थितं अपि, क्षणमात्रं मोहं गच्छति, विदुषाम् अपि मध्ये।" "अधुना, हे सभाजनाः, शृणुत अद्भुतं कथा—यः मम समीपे क्षणेन शम्बरस्य मायया दर्शितः। तस्मिन क्षणमात्रे, बहूनि परिवर्तनशीलानि दृश्यानि अपश्यम्—यथा ब्रह्मा, जगत् सृजति च लयम् करोति, इन्द्रस्य बलं पतिते।" एवं उक्त्वा, सर्वे सभासदः तं पश्यन्तः, राजा स्मितमिव, अद्भुतकथां वर्णयितुं आरब्धवान्। "अत्र भूमौ, विविधवस्तुभिः कुटुम्बितायाम्—सरोवरैः, नद्यः, पर्वतैः, नगरैः, शिखरैः, समुद्रैः समीकृतायाम्—एकः प्रदेशः श्रीसम्पदाभिः भूषितः अस्ति।" "तत्र, आरम्भे, एष भूमिः, विविधवननद्याभिः शोभिता, पृथिव्याः अनुजः इव। अत्र अहं राजा, नागरिकानाम् इच्छानुसारं व्यवहरामि, यथा इन्द्रः दिव्यसभायाम्।" "ततः दूरात्, कश्चन शम्बरिका नाम आगतः—पातालात् उद्भूतः, मायावी मायायाम् इव। तेन, अत्र, मयूरपिच्छदण्डः परिक्रमितः, तस्य रेखा दीप्तिमती, यथा इन्द्रस्य विद्युत् युगान्तवायुनि।" "एतत् चञ्चलम् वस्तु अश्वस्य पुरतः स्थापितम् दृष्ट्वा, अहं विक्षिप्तचित्तः, अश्वपीठे एकाकी आरोहं।" "ततः, यथा प्रलयवायुः पर्वतं कम्पयति, एवं अश्वं विक्षिप्तम् आरोहं।" "अहं शीघ्रं, एकाकी, शिकारार्थं निर्गतः, यथा प्रलयसागरतरङ्गः भूमिं भेदयितुं धावति।" "तस्मात् वातविक्षिप्तेन अश्वेन, दूरं नीतः—अज्ञानः, मोहितः, सुखाभ्यासेन मन्दः, यथा स्वं मनः स्वं जनं भ्रमयति।" "मम मनः शून्यम्, दुःखितम्, यथा स्त्रीहृदयम्, भयङ्करम्, यथा प्रलयभूतं लोकवासः।" "अहं श्रान्तः, विशालस्य, अनन्तस्य, निर्जनस्य, निपक्षिणः, लवणकण्टकस्य, वृक्षरहितस्य, जलहीनस्य, वनस्य प्राप्तः।" "तत् द्वितीयं आकाशमिव, अष्टमं समुद्रमिव, पञ्चमं सागरमिव—शुष्कम्, शून्यगुहाम्।" "तत् विस्तीर्णम्, यथा विदुषः मनः, क्रोधे शीघ्रं यथा मूढः, जनानाम् अत्राभावः, तृणबीजाद्याभावः।" "तं महावनं प्राप्त्वा, मम मनः क्लान्तम्, यथा स्त्री दारिद्र्यं प्राप्य, न भोजनम्, न फलं, न बान्धवः।" "तत्र, दिशः मरीचिभिः, मरुभूमौ जलमायया पूर्णाः, अहं पतितः, सूर्यरहितं दिवसं यापयामि।" "तत् वनं महता कष्टेन, श्रमेण, यथा विवेकी संसारशून्यं पारं गच्छति, पारितः।" "तं दिवसं यापयित्वा, श्रान्तः, विशालं मरुभूमिं प्राप्तः, यथा सूर्यः शून्यगगनं भ्रमित्वा पश्चिमपर्वतं गच्छति।" "जम्बूकदम्बकुञ्जेषु, पक्षिणां कलरवः, यथा यात्रिकाणां मित्रसमागमे हर्षवाक्यम्।" "तत्र भूमौ, तृणपङ्क्तयः दृश्यन्ते, अखण्डाः, यथा चञ्चलभाग्यप्राप्तस्य हृदयस्य अल्पसुखानि।" "पूर्ववनात् एष प्रदेशः सुखतरः; यथा प्राणिनां, रोगः मृत्युदुःखात् श्रेयः।" "तत्र अहं जम्बीरकुञ्जस्य अधः प्राप्तः, यथा मार्कण्डेयः एकाकी समुद्रं भ्रमित्वा इन्द्रं प्राप्तवान्।