संसारे यौवनस्य यथार्थं विवेचयन्, महात्मानः तत्र तृष्णायाः शीघ्रगामिन्याः क्लेशेन पीडितं युवकं न सम्मानयन्ति, यथा शुष्कतृणशकटं निरर्थकं न गण्यते। यौवनं सदा गर्वेण मूढस्य नाशाय युक्तं, दोषमुक्ताफलैः भूषितं, महागजस्य मदस्य सदृशं। मनसि गाढमूलं क्रोधशोकवृक्षाणां नूतनवनं यौवनं, दोषसर्पैः फलितं। यौवनं सुखसुतन्तुभिः संकुलं, कुत्सितविकल्पपल्लवैः पूर्णं, चिन्ताभृङ्गैः भ्रमितं कमलं इव ज्ञेयम्। यौवनं दुःखरोगपक्षिणां निवासस्थानं, हृदयं सरः तटेषु विहरन्ति, कर्माकर्मपक्षपातैः। पूर्णं यौवनं अपरिमितानां जडविलासिनां तरङ्गैः सीमाम् अज्ञात्वा समुद्र इव। यौवनवायुः विषमः, कुशलः, सर्वेषां धर्मपत्राणां रागधूलिं अपाकरोति। यौवनस्य तीक्ष्णरेणवः शिखरम् आरोहन्ति, मुखं श्वेतं कृत्वा, क्लेशं उत्पादयन्ति। यौवनोत्साहः नराणां दोषसमूहं जागारयति, गुणमालां छिनत्ति, दुष्कृत्यस्य शोभा भवति। यौवनचन्द्रः चञ्चलमनोभृङ्गं देहपद्मधूल्या बद्ध्वा, पुरुषं मोहयति। यौवनलता देहपर्वतसमुत्थिता, मनोभृङ्गं मोदितं, तत्र लीनं, उन्नतम् आगच्छति। तरुणीनां मरीचिका देहवायोः तापात् उत्पन्ना, मनोहरिणं धावयन्ति, विपद्गर्तेषु पतयन्ति। यौवनदीप्तिः देहरात्रौ चन्द्रिका इव, मनसः सिंहमूर्धा, जीवितसागरतरङ्गः; एषा युवती मां न रमयति। यौवनं किञ्चनदिनानि देहवनान्तरे विकसितं, तत्र शरदि न विश्वासः कर्तव्यः। शीघ्रं यौवनपक्षी देहात् उडति, यथा दुर्भाग्यस्य हस्तात् इच्छारत्नं क्षणेन पतति। यदा यौवनं शिखरं गच्छति, तदा कामाः प्रचुराः जायन्ते, किन्तु नाशाय एव। यावत् यौवनरात्रिः तिष्ठति, तावत् रागद्वेषराक्षसाः नृत्यन्ति; यौवनास्तमयात् पूर्वं समाप्तिः नास्ति। दुःखयुक्तं यौवनं, बहुकर्मणि, क्षणमात्रे नष्टं, तत्र मृतशिशुं यथा, करुणां दर्शय। यो मोहात् क्षणिके यौवने हर्षं करोति, पूर्णमोहितः, सः मानवपशुः इति गण्यते। यो यौवनं कामयते, गर्वमोहमदामत्तः, सः मूढः शीघ्रं खेदं प्राप्नोति। ये तु यौवनसंकटं सहजं अतीतवन्तः, ते धर्मिष्ठाः, महात्मानः, पृथिव्यां सत्पुरुषाः, हे उत्तम। समुद्रः महामीनसमूहैः शोभितः सुलभेण लङ्घ्यते, किन्तु दोषतरङ्गाकुलं पतितयौवनसमुद्रं न लङ्घ्यते। विनयेन भूषितं, साधूनां शरणं, करुणया दीप्तं, गुणैः युक्तं, उत्तमं यौवनं दुर्लभं, आकाशवनस्य सदृशं। स्त्रियां किम् सौन्दर्यं, या मांसपुतली, यन्त्रचालिताङ्गी, स्नायुमज्जास्थिसंयुक्ता। यदि त्वचं, मांसं, रक्तं, वाष्पं, अश्रुं नेत्रात् पृथक् कृत्वा पश्यसि, किम् आकर्षणं शेषम्? व्यर्थं मोहः कुतः? इदं केशः, तत्र रक्तं—स्त्रियाः शरीरम् एवं; विशालमना कः तत्र तिरस्कार्ये वस्तुनि रागं कुर्यात्? यः अंगानि पुनः पुनः वस्त्रसुगन्धैः अलङ्कृतानि, तानि अन्ते सर्वदेहेषु मांसभक्षिभिः भक्ष्यन्ते। यस्य स्तनौ मुक्ताफलैः शोभितौ, हारस्य दीप्त्या प्रकाशितौ, मेरुशिखरपरिसरे गङ्गातरङ्गसदृशौ। तौ एव स्तनौ श्मशाने, दिशान्ते, कालेन श्वभिः खाद्यन्ते, अन्धेन लघुस्थूलं यथा। यथा वनगोशिशोरङ्गानि रक्तमांसस्निग्धानि, तथा स्त्रियाः अंगानि; तत्र किम् लाभः? स्त्रियाः प्रत्यक्षं सौन्दर्यं कल्पितमेव; अत्र अपि नास्ति, हे मुनि, मोहमूलं कारणम्। स्त्री, या मदपूर्वकं बहुसुखं ददाति, अस्थिरं मद्यं च, कः भेदः? येषां मनः स्त्रीरमणीयतायाम् लीनं, ते दीर्घनियमेन अपि जागरणं न प्राप्नुवन्ति। स्त्रियः केशकाजलैः भूषिताः, सदा तीक्ष्णस्वभावाः; दुष्कृत्याग्नेः ज्वालासदृशाः, तृणं यथा, पुरुषं दहन्ति। ये तु यौवनसंकटं सहजं अतीतवन्तः, ते पूज्याः, महात्मानः, पृथिव्यां पुरुषाः, हे उत्तम। दूरात् अपि रम्याः स्त्रियः, नरकाग्नेः दारुवत्, शोभनाः, किन्तु कठोराः, भीष्णाः। तस्याः नेत्रे केशान्धकारे तारा इव दीप्ताः; मुखं पूर्णचन्द्रः, हसितं प्रस्फुटितपद्मसमूहवत्। सैव क्रीडासहिताः, कठोराः, प्रयत्ननाशं करोतिः; रात्रिदीर्घा, मनोमोहिनी। पुष्पसदृशी मधुरा, रम्या, नवपल्लवसदृशं कोमलकरयुग्मम्; भ्रूभृङ्गसदृशं वक्रं, स्तनौ कुसुमसमूहवत्। तस्याः अंगानि पुष्पतन्तुसदृशानि, पुरुषनाशाय प्रवृत्तानि; सा प्रियं, विषलता, परमविपत्तिं जनयति। एवं संसारस्य यौवनस्त्रीरमणीयतायाः यथार्थं विवेचयन्, विवेकशीलः पुरुषः मोहं त्यक्त्वा, धर्ममार्गे स्थितः भवति।