युवावस्था क्षणमात्रं स्फुरन्ती, मायामयं निर्मिता, आकाशे रेखाकृतचक्रवत्, मनसि मे न रञ्जनं जनयति। या सौम्या, पीनाङ्गी, बहिरपि शोभमानापि, अन्तः शून्या, क्षणेनैव विदीर्णा, शरद्भ्रमरघनसदृशी या सा, सा अपि न मम रोचते। या केवलं क्षणिकसुखास्वादिनी, अन्तः साररहितेति, गणिकासङ्गसमाना या सा, सा अपि न मम मनसि तुष्टिं जनयति। यावन्ति दुःखकराणि कर्माणि, तानि सर्वाणि, सर्वविधदुःखसमेतानि, युवावस्थायामेव समागच्छन्ति, महाप्रलयस्य समागमे यथावत्। भगवानेवापि युवाजडतारात्रेः, या हृदयमन्धकारप्रदा, भीषणा रूपं धारयति, तस्य भयमपि अनुभवति। युवावस्थायाः मोह एव सत्कृत्यविस्मरणं जनयति, मनोभ्रमं च, तस्मात् परममोहः जायते। युवावस्थायां जीवः हृदयाग्निना, या प्रियवियोगसमुत्थिता, दग्धो भवति, यथा वनदाहेन वृक्षः। अपि चेत् युवावस्थायां मनः विशालं शुद्धं निर्मलं च भवेत्, तदा अपि वर्षाकाले नदीव कलुषितं भवति। नदी तरङ्गसमूहेन भीषणा अपि निग्रहीतुं शक्या, न तु कामकम्पेन चञ्चलितं युवावस्थाजन्यं अन्तः तृष्णां। युवावस्थायाः चिन्तासु—एषा प्रिया, एते स्तनौ, एषा रूपशोभा, एतन्मुखं—इत्यादिभिः चिन्तनैः पुरुषः क्षीणः स्यात्। शीघ्रगामिनि कामतृष्णया पीडितं युवानं साधवः न सम्मानयन्ति, यथा तृणदण्डं नापि। युवावस्था सदा गर्वान्धस्य नाशाय युक्ता, दोषमुक्ताफलाभूषिता, महागर्जितगजेन्द्रवत्। युवावस्था मनसि गाढमूलयुक्तकोपशोकवृक्षाणां नूतनवनमिव, दोषसर्पसमाकीर्णा। सा एव सुखसूतशतदलसमाकीर्णं, विपरीतकल्पनापत्रपुष्पितं, चिन्ताभ्रङ्गसमावृतं कमलं इति विज्ञेयम्। या नूतना युवावस्था, सा दुःखरोगपक्षिणां निवासः, ये हृदयसरसः तीरमुपविजरन्ति, क्रियाक्रियापक्षपातयुक्ताः। पूर्णा युवावस्था, सैव लीलानिष्क्रियाणां अनन्ततरङ्गाणां सागरः, सीमाविवर्जिता। युवावयुः चञ्चलः कौशलसम्पन्नश्च, सर्वेषां धर्मपत्राणां रागरजः अपाकर्तुम् उद्यतः। युवावस्थायाः कठिनरेणवः शिखरमिवोन्नम्य, मुखं शुष्कीकुर्वन्ति, क्लेशश्चोद्भवति। युवावस्थायाः प्रमोदः पुरुषेषु दोषसमूहं प्रबोधयति, गुणमालां छिनत्ति, कृत्यकान्तिः भवति। युवाचन्द्रः चञ्चलमधुपमनः शरीरे पद्मरजसा बद्ध्वा, पुरुषं मोहितवान्। या रम्या युवालता, शरीरशैले समुत्पन्ना, तदासक्तमधुपमनः तस्यामेव प्रमत्तं कृत्वा, शिखरं प्राप्ता। युवत्याः मरीचिका, या शरीरवायोः तापेनोत्पन्ना, मनःमृगं धावयित्वा, घोरगह्वरं पतितुं कारणं भवति। या युवतेः कान्तिः, या शरीररात्रौ शशाङ्कप्रभेव, मनःसिंहनाममूर्धजालवत्, जीवितसिन्धोः तरङ्गवत्, सा युवती अपि मां न रञ्जयति। युवावस्था किञ्चन दिनानि शरीरारण्ये विभाति, परन्तु तस्यां शरदृतौ विश्वासः न कर्तव्यः। शीघ्रं युवापक्षी शरीरात् उड्डीयते, यथा दुर्भाग्यस्य हस्तात् चिन्तामणिर्मणिः क्षणेन पतति। यदा यदा युवावस्था शिखरं प्राप्नोति, तदा तदा कामाः प्रचुराः सन्ति, किन्तु तदन्ते नाशायैव। यावत् युवारात्रिः तिष्ठति, तावत् रागद्वेषभूतगणाः नृत्यन्ति, सर्वमिदं न समाप्तं यावत् युवैवास्तं न गच्छति। या दीनया युवावस्थया, या नानाकर्मसमाकीर्णा, क्षणेन विनश्यन्ती, तत्र म्रियमानशिशौ यथा, तथा दया प्रदेयम्। या पुरुषः मोहात् क्षणिकयुवावस्थायां प्रमुदितः, पूर्णमोहितः, स मानवपशुरिव गण्यते। यः युवावस्थां कामयते, गर्वमोहमदपानमत्तः, स मूढः शीघ्रं पश्चात्तापं प्राप्नोति। ये तु, हे आर्य, अल्पप्रयत्नेन युवावस्थाभयम् अतिक्रम्य, धर्मिष्ठाः, महात्मानः, साक्षात् पुरुषाः। सागरः अपि, महामीनसमूहशोभितः, सुलभतया लङ्घ्यते; न तु दोषतरङ्गसमाकुलं पतितयुवासागरम्। या नम्रतया भूषिता, साधूनां शरण्या, करुणया दीप्तिमती, गुणसम्पन्ना, सा उत्तमा युवावस्था, लोके विरला, यथा नभःकाननम्। किं स्त्रियाः सौन्दर्यं, या मांसपुञ्जपुत्तली, यत्राङ्गानि यन्त्रचालितानि, स्नायुस्थिप्रबन्धसमाकीर्णा? त्वचं मांसं रक्तं धूमं अश्रु च नेत्रात् पृथक्कृत्वा, पश्चात् यदा निरीक्ष्यते, तदा किं रमणीयतां शेषम्? किमर्थं व्यर्थं मोहितः भवसि? अत्र केशः, तत्र रक्तम्—एवं स्त्रियाः शरीरम्। विस्तीर्णमतेः कः पुरुषः तेन तिरस्करणीयेन किम् करिष्यति? या अङ्गानि पुनः पुनः वस्त्रगन्धादिभिः अलङ्कृतानि, अन्ते सर्वेषां शरीराणां, मांसभक्षिभिः भक्ष्यन्ते। यस्याः स्तनयोः मुक्ताफलानि, हारकान्त्या दीप्तानि, मेरुशिखरशिलासु गङ्गातरङ्गवद् शोभन्ते। तस्याः एव प्रियाङ्गनायाः स्तनौ, श्मशानेषु च दिशान्तेषु च, कालान्तरात् श्वभिः खाद्यन्ते, यथा अन्धेन लघुपिण्डः। यथा कान्तारस्य वत्सस्य अङ्गानि रक्तमांसलेपनानि, तथा स्त्रियाः अपि; तत्र किम् लाभ्यते? एवं युवावस्थाया दुःखमूलत्वं, मोहजनकत्वं, तद्विषयिण्याश्च स्त्रियाः असारत्वं विवेकिना यथावत् मनसि निधाय, साधकः विवेकमार्गे स्थित्वा, परमशान्तिं प्राप्नोति।