मानसः स्वभावतः चञ्चलवृत्तिभिः आकृष्टः, स्वयमेव अशक्तः, ताः वृत्तयः आत्मनं समर्पयति, यथा शिशुः अग्नये समर्प्यते। एवं तु यौवनस्य विविधदोषाः, दुःसाध्याः, तं बालभावं विनाशयन्ति, दृश्यदोषाः तु न विनाशयन्ति, हे महर्षे। यः जनः यौवनदोषैः न नश्यति—यौवनं हि महापातकबीजं, अनवरतसंसरणहेतुः—सः अन्येन केनचित् न नश्यति। यः पुरुषः भीषणं यौवनपारं, यत्र नानाकथाः, नानावृत्तान्तशोभितं, अतिक्रान्तवान्, स एव पण्डितः इति कथ्यते। मम मनसि न किञ्चित् रमणीयं यौवनस्य प्रति, यः विद्युत्समानः क्षणेन दीप्तिमान्, चञ्चलमेघनिनादयुक्तः, क्षणमात्रं शोभते। न च यौवने मम रतिः, यः विविधवर्त्मभिः पूर्णः, पङ्के निमग्नः, स्वभावतः मन्दः, दुर्बलतरङ्गैः भयङ्करः। न च यौवने मम रतिः, यः सर्वेषां प्रथमोऽपि, क्षणमात्रं मनोहरः, गन्धर्वपुरसदृशः। न च यौवने मम रतिः, यः तावद् एव सुखदः यावत् शरस्य पतनकालः, दुःखदीप्तिमान्, सदा दाहदोषसमन्वितः। मधुरः, सुखदः, तु तिक्तः, दोषदुष्टिशोभितः; यथा सुराफेनः—एवं यौवनं मां न रञ्जयति। मृषा, यद्यपि सत्यमिव दृश्यते, शीघ्रं निराशां जनयति; स्वप्ननारीङ्गनालिङ्गनवत्—एवं यौवनं मां न रञ्जयति। क्षणमात्रं स्फुरति, मायानिबद्धं, यथा वायौ चक्ररेखा—एवं यौवनं मां न रञ्जयति। स्निग्धं, स्फीतं, बहिर्दृश्यमानमहद्, अन्तः रिक्तं, क्षणेन विद्धं, शरद्भ्रमरमेखलवत्—एवं यौवनं मां न रञ्जयति। क्षणसुखमेव रमते, अन्तः साररहितं; वेश्यासङ्गवत्—एवं यौवनं मां न रञ्जयति। यावन्ति दुःसाध्यानि कर्माणि, तानि सर्वाणि दुःखसमूहान् जनयन्ति; तानि यौवने समागच्छन्ति, यथा महाविपत्तयः अन्ते। भगवाञ् अपि यौवनमोहान्धकाररात्रिं बिभेति, या हृदयस्य तमः जनयति, भीषणरूपधारिणी। यौवनमोहः सदाचारं विस्मारयति, चित्तस्य भ्रमं जनयति, महत्तममोहस्य कारणम्। यौवने जीवः हृदयाग्निना दह्यते, या प्रियतमा-वियोगसमुत्थिता, यथा वनदावाग्निना वृक्षः दह्यते। यद्यपि यौवने मनः विशालं, निर्मलम्, शुद्धं च भवति, तथापि तस्य मलिनता जायते, यथा वर्षाकाले नदी कलुषिता भवति। नदी, घनतरङ्गयुक्ता अपि, संयन्तुं शक्या; न तु अन्तःतृष्णा, या यौवनात् चञ्चला, तृष्णया कम्पिता। सा एव प्रिया, तस्याः स्तनयुग्मं, तस्याः रूपं, तस्याः मुखमेव—एवं यौवनचिन्तया जनः क्षीणः भवति। सज्जनाः तत्र यौवने, या शीघ्रगामिनी तृष्णया पीडिता, तं न पूजयन्ति, यथा तृणकाष्ठम् अपि न पूजयन्ति। यौवनं सदा अभिमानान्धस्य नाशे युक्तं, दोषमुक्ताफलैः भूषितं, महागजेन्द्राभिमानवत्। यौवनं नूतनवनं क्रोधशोकवृक्षाणां, येषां मूलानि मनसि गाढानि, दोषसर्पैः पूर्णानि। यौवनं तु तद् जानीयात्, या सुखसूतशतदलसमाकीर्णकमलम्, विपरीतकल्पनापत्रैः पूर्णं, चिन्ताभृङ्गैः समावृतम्। नवयौवनं दुःखरोगपक्षिणां निवासः, ये हृदये सरसि तटेषु विचरन्ति, कर्माकर्मपक्षपातयुक्ताः। पूर्णयौवनं सीमासु अनपेक्ष्यम्, जडलीलतरङ्गाणां समुद्रः। यौवनवायुः, विषमः, कौशलसम्पन्नः, सर्वेषां पुण्यपत्राणां रागरजः अपाकर्तुम् उद्यतः। यौवनस्य कठोररेणवः शिखरं समारुह्य, मुखं शोषयन्ति, क्लेशं च जनयन्ति। यौवनोत्साहः पुरुषेषु दोषसमूहम् उत्तेजयति, गुणमालां छिनत्ति, दुष्कृतस्य शोभा भवति। यौवनचन्द्रः चञ्चलमधुपमनः देहपद्मरजसा बध्नाति, पुरुषं मोहयति। यौवनलता, या देहशैलात् उत्पन्ना, तस्यां आसक्तं मनोभृङ्गं प्रमत्तयति, उत्कर्षे प्राप्य। युवतिनां मरीचिका, या देहवायोः तापात् उत्पन्ना, मनःमृगं धावयति, घोरश्वभ्रेषु पतन्तम्। यौवनतेजः, या देहरात्रौ चन्द्रिकावत्, मनःसिंहनाममूर्धजः, जीवितसागरतरङ्गः—एषा युवती मां न रञ्जयति। किञ्चित् दिनानि यौवनं देहकान्तारे पुष्यति; परन्तु अस्य शरदृतौ न विश्वासः कर्तव्यः। शीघ्रं यौवनपक्षी देहात् पलायते, यथा दुर्भाग्यस्य हस्तात् रत्नमणिः क्षणेन पतति। यदा यौवनं शिखरं गच्छति, तदा कामाः प्रचुराः सञ्जायन्ते, नाशायैव। यावत् यौवनरात्रिः तिष्ठति, तावत् रागद्वेषभूतानि नृत्यन्ति; यावत् यौवनं न अस्तमेत्, तावत् एषा समाप्तिः न। दुःखयुक्तेऽस्मिन् यौवने, बहुकर्तव्ये, क्षणभङ्गुरे, दयां दर्शय, यथा मृतशिशौ। यः पुरुषः मोहात् क्षणिके यौवने हृष्टः, पूर्णमोहितः, सः मानवपशुवत् मन्यते। यः यौवनं कामयते, मदमोहगर्वमत्तः, स मूढः शीघ्रं विषादं प्राप्नोति।