शरीररूपे स्पृहा परित्यक्ते, रागाभिमाने च त्यक्ते भगवन्, निराशः मनः न काङ्क्षति न च वर्जयति। तदा, भूतनाथ, त्वं केवलं विलासाय जगदिदं सृजसि, पुनः पुनः तद्व्यवस्थित्य लयं नयसि, यथा रविः दिनं सृजति च व्यापोहति। तव हि सर्वदा केवलं असङ्गविलासः कर्तव्यः—न स्पृहया जगत्सृज्यते, किं तु कर्तव्यतया एव। त्वं जगत्सृष्टिं न नित्यकर्मवत् करोति; कर्तव्यस्य परित्यागेन कः नूतनः फललाभः स्याद्? यः कर्तव्यं समुपस्थितं तद् असङ्गेन समाचरेत्, निर्मलदर्पण इव रूपप्रतिबिम्बं गृह्णन्। यथा विज्ञः कर्तव्ये निरासः, तथैव अकुर्वन् अपि निरास एव। अतः स्वप्नरहितनिद्रावत् भावेन, निराशः, यथासम्भवं जाग्रति स्वप्नयोः वा, कर्तव्यं कुर्यात्। प्रभो, मनसापि सृष्टयः सोमसुतानां जगतां तृप्तिं जनयन्ति; ताः सृष्टयः तान् तृप्तिं जनयन्ति, न तु त्वां, देवेश। त्वं ताः सृष्टयः मनसाचक्षुषा पश्यसि, न लौकिकचक्षुषा; यः चक्षुषा न पश्यति, स कथं जानाति सृष्टिरुत्पन्ना इति? येन मनसा सृष्टिः कल्पिता, तेनैव स एव तां लौकिकचक्षुषा पश्यति, नान्यथा। इमे दश संसारचक्राणि, इन्द्रियरेणुभ्यः जातानि, मनःस्थैर्येण दीर्घकालं तिष्ठन्ति, तानि कोऽपि नाशयितुं न शक्नोति। कर्मेन्द्रियैः कृतं निग्रहीतुं शक्यते, किन्तु मनसा निश्चितं कोऽपि निग्रहीतुं न शक्नोति। हे ब्रह्मन्, या निश्चितिः पुरुषस्य मनसि दृढा जाता, सा तया एव निश्चयेन विना न नश्यति, नान्येनापि उपायेन। यत् मनसि दृढनिश्चयेन चिरकालं साधितं, तन्नश्यति न शापेनापि, न च शरीरे विनष्टे। या रूपकल्पना मनसि स्थिता, तदेव सः भवति, नान्यत्; तस्माद् बोधात् विना अन्यानि उपायानि पर्वतचालनवत् निष्फलानि इति मम मतिः। श्रूयते हि पूर्वं, देव, मगधेषु इन्द्रद्युम्नो नाम राजा बभूव, स इन्द्रद्युम्नसमानकीर्तिः। तस्य भार्या अहल्या नाम, पद्मलोचना, शशिकान्तिसदृशी, रोहिणीव शशिनः। तस्मिन् नगरे इन्द्रो नाम ब्राह्मणकुमारोऽपि बभूव, सः बलवान् धनाढ्यश्च। कदाचित् संवादे अहल्या श्रुतवती यत् पूर्वकाले सा इन्द्रेण कामिता आसीत्। ततः श्रुत्वा अहल्या इन्द्रेण मोहिताभवत्, तं चिन्तयन्ती किमर्थं स इन्द्रः माम् न आगच्छति इति। सा महतीं पीडां प्राप, पद्मनालशय्या, पद्मतन्तुशय्या, कदलीपत्रशय्यायां च, यथा कुसुमवल्ली तरुणी वने दग्धा छिन्नलता इव। सा राजलक्ष्म्यां क्लान्ता, शुष्के स्थले क्षिप्तमीन इव, ग्रीष्मतापेन संतप्ता। तस्याः चित्तं विक्षिप्तम्, पुनः पुनः "अयमिन्द्रः, अयमिन्द्रः" इति जपन्ती, लज्जां परित्यक्ता। तां तथाविधां स्नेहवशां सखी अपश्यत्, सा उवाच—"प्रिये, विलम्बं विना इन्द्रं त्वत्समीपं आनयामि।" "इन्द्रं आनयामि" इति श्रुत्वा, अहल्यायाः नेत्रे विकसिते, सा सखीपादयोः पतिता, पद्ममिव पद्मपादयोः। दिनस्यातिक्रम्य रात्रौ सा सखी तं कुमारमिन्द्रं जगाम। सम्यगुत्थाप्य तं शीघ्रमेव रात्रौ अहल्यासमीपं निनाय। ततः सा बहुभिः माल्यगन्धानुलेपनैः विभूषिता, तं कामार्तं महेन्द्रं रहसि कक्ष्यायाम् उपभुक्तवती। तस्मिन्काले या तर्जुना तेन सज्जनमालया हारकेयूरैः शोभमानं तं आलिङ्ग्य, मधुस्वादलता इव तेन आकर्षिता। तस्मिन् अनुरक्ता सा जगदिदं तेनैव पूर्णमपश्यत्; स्वगुणसम्पन्नं पतिं नाप्यपश्यत्। कालेन सा इन्द्रेण सह अनुरक्तत्वं राज्ञा स्वपतेः चन्द्रमुखेन विज्ञातम्। या तावत् सा इन्द्रं चिन्तयन्ती, तस्याः मुखं पूर्णचन्द्रवत् प्रभया विभाति, यथा रजनीषु प्रस्फुटितं पद्मम्। तयोः परस्परं स्नेहं दृष्ट्वा राजा तौ बहुविधैः दण्डैः शिक्षां दत्तवान्। तथापि त्यक्तौ अपि तौ जलाशये समं स्थित्वा, तत्रैव तुष्टौ स्मितपूर्वकं, क्लेशं विना। तदा राजा तान् पप्रच्छ—"त्यक्तौ अपि न क्लिश्येथः?" तौ जलाशयात् नीतौ राजानं प्रत्युक्तवन्तौ— "अत्र समागतौ, परस्परं विमलमुखकमलं दृष्ट्वा, विस्मृतौ स्म, न स्वशरीरविच्छेदेऽपि विक्लवः।" अग्निना परिवृतौ अपि तौ न चचाल, हृष्टचित्तौ स्मृत्या प्रमुदितौ परस्परं भाषेते। गजपादबद्धौ, शलाकाभिः विदारितौ, स्थिरौ तिष्ठन्तौ, तथा एव राजन् स्मरणानन्देन संवादं कुर्वन्तौ। दण्डाघातेन अपि न विक्लवौ, तथैव भाषेते; कीचके निमग्नौ अपि न चचाल, तथैव भाषेते। पुनः पुनः विविधकल्पितदण्डजालात् विमुक्तौ, पृष्टौ अपि तदर्थमेव प्रत्युक्तवन्तौ। एवं मनसि दृढनिष्ठा या स्यात्, सा एव सर्वं नियच्छति; अन्यथा उपायाः सर्वे निष्फलाः।