एकदा तौ ब्राह्मणदम्पती प्रतिदिनं केवलं एकं जलपात्रं पित्वा, वृक्षवत् स्थिरभावेन तिष्ठन्तौ आत्मनं धारयन्तौ आसाताम्। एवं तौ तत्र स्थित्वा, वनवृक्षजीवनं यापयन्तौ, त्रेतायुगं च द्वापरयुगं च व्याप्य स्थितवन्तौ। ततः शशाङ्कशेखरः देवः ताभ्यां तुष्टः अभवत्, यथा शशाङ्कः दिनतापेन दग्धानि कुमुदानि मोदयति। स देवः तत्र तस्य ब्राह्मणदम्पत्योः समीपे आगच्छत्, या भूमिः लता-वृक्षैः समलङ्कृता आसीत्, यथा ताराधिपः पद्मशय्याम् उपगच्छति। तौ दम्पती सोमं पश्यत्स्म, शशाङ्कमण्डितं, वृषवाहनं, यस्य मुखं पूर्णचन्द्रवत् कुमुदेषु दीप्तिमत् आसीत्। तौ तं देवम् शिशिरशुद्धं, सर्वेश्वरं, स्वर्गपृथिव्योरिव उदितं पूर्णचन्द्रमिव, प्रणेमाताम्। शिवः तदा नवबम्बूककुञ्जे मृदुशब्दं निवर्त्य, मन्दस्मितवदनः, तौ इदं मधुरं वचनम् अब्रवीत्— "ब्राह्मण, शीघ्रं वरं वृणीष्व यं इच्छसि; अहं तव तुष्टः अस्मि। वसन्तरसपूर्णे वनकुञ्जे इव त्वं प्रमोदस्व।" तदा स ब्राह्मणः प्राह— "भगवन्, देवदेव, बुद्धिसम्पन्नान् सुभाग्यान् दश पुत्रान् मे भवेत्, येन दुःखं माम् न स्पृशेत्।" भगवान् "एवमस्तु" इति उक्त्वा, सागरनिनादवत् आकाशे लयं गतः। ततः तौ दम्पती, शिवात् वरं लब्ध्वा, प्रमुदितौ स्वगृहं प्रत्यागच्छताम्, यथा दिवि उमामहेश्वरौ दीप्तिमन्तौ। तत्र तस्यां गृहे ब्राह्मणी गर्भिणी अभवत्, सा पूर्णा श्यामला च मेघरेखेव व्योम्नि दीप्तिमती बभौ। कालेन सा नवचन्द्रकलासमान्, शिशवः इव वसन्ते नवाङ्कुरान् इव, दश पुत्रान् अलभत। ते शीघ्रं संस्कारान् कृत्वा, बलवंतः तेजस्विनश्च अभवन्, यथा वर्षाकाले नवमेघाः शीघ्रं वर्धन्ते। सप्तवर्षे प्राप्ते, ते ज्ञानसम्पन्नाः जाताः, तत्र निर्मलग्रहवत् दीप्तिमन्तः। दीर्घकालानन्तरं, तयोः पितरौ, मार्गकुशलौ, शरीरे त्यक्त्वा स्वं गतिं प्राप्नुताम्। ततः ते दश ब्राह्मणपुत्राः, मातृपितृविहीनाः सन्तः, स्वगृहं दूरं परित्यज्य कैलासशिखरं जग्मुः। तत्र ते बान्धवाः, क्लिष्टचित्ताः सन्तः, चिन्तयितुं आरब्धवन्तः— "किमत्र परमं श्रेयः स्यात्?" इति परस्परं ऊचुः। "किं कर्तव्यं, भ्रातृभ्यः? किं दुःखरहितं? किं महत्त्वं, किं महैश्वर्यं, किं महाभद्रं?" इति। "कियदेतदस्वातन्त्र्यं! दासाः चिरकालं राजानः भवन्ति। किं दासस्य सम्पत्? राजा एव महेश्वरः। किं राज्ञः सम्पदः? सम्राट् अत्र महेश्वरः। किं सम्राटः? इन्द्र एव अत्र महेश्वरः। किं तर्हि इन्द्रस्य अवस्था, या ब्रह्मणः दिवसस्य एकक्षणमात्रं स्थायिनी? यत् कल्पेऽपि न नश्यति— तदेव किमत्र श्रेयः?" एवं वदतां तेषां, ज्येष्ठः भ्राता, महाबुद्धिः, गम्भीरवक्ता, तान् इव मृगः मृगयूथं सम्बोधयन्, इत्युवाच— "भ्रातृभ्यः, सर्वेषां स्वामित्वानां याः युगान्ते विनश्यन्ति, तत्र ब्रह्मणः एव अवस्था रोचते, न अन्यत्।" एवं उक्ते, सर्वे द्विजपुत्राः, श्रेष्ठाः, तान् सोमवंशीन् तत्र प्रशशंसुः— "साधु साधु" इति। ते ऊचुः— "पितः, कथं एष पद्मासनः, लोकपूजितः, सर्वदुःखनाशकः, ब्रह्मपदप्रदश्च?" तदा ज्येष्ठः भ्राता, महातेजाः, पुनरुवाच— "यूयं सर्वे, आर्याः, मया उक्तं सर्वं श्रद्धया आचरध्वम्।" "पद्मासने उपविश्य, मनसा 'अहं ब्रह्मा, दीप्तमान्' इति चिन्तयन्तः, दीर्घकालं 'अहं सृजामि, अहं संहरामि' इति ध्यानं कुर्यात।" एवं ज्येष्ठेन उक्ते, ते उत्तमाः तद् अङ्गीकृत्य, एकचित्ताः, तेन सह ध्यानपरायणाः अभवन्। ते दश लेख्यकर्मसु प्रवृत्ताः, ध्याननिष्ठाः, अन्तर्मुखचित्ताः, श्रद्धया आत्मन्येव चिन्तनं कुर्वन्तः स्थितवन्तः। "पूर्णविकसितपद्मनालोत्थे आसने स्थितः, अहं ब्रह्मा, स्रष्टा, कर्ता, भोक्ता, जगद्विभुः" इति मनसा विचिन्त्य। यज्ञक्रमसमन्विताः, सर्वाङ्गोपाङ्गयुक्ताः, एते वेदाः, सरस्वत्याः गायत्र्याश्च संयुक्ताः, महाशक्तिमन्तः। एष लोकमण्डलम्, लोकपालैः सिद्धैश्च सञ्चारितम्, श्रीसमृद्ध्या शोभितम्, दिव्यैः देवैः भूषितम्। एषा पृथिवी, नीलवर्णा, त्रिलोककुण्डले इव भूषिता, पर्वतान् द्वीपान् सागरांश्च शोभयन्ती। एष पातालगुहाः, दैत्यदानवनागनिवासः, गूढः गम्भीरः, अमृतपानसमूहैः सन्नद्धः। एष इन्द्रः, वज्रायुधधारी, त्रैलोक्यपुरं पालयन्, शुद्धहविर्भुग्। एते दीप्तिमन्तः सूर्याः, प्रचण्डरश्मयः, दिशः आलिङ्गन्त इव, एकैकशः प्रकाशमानाः, बहुतेजसः। एते लोकपालाः, अचलव्रतैः, लोकं पालयन्ति, सीमायाः रक्षणं कुर्वन्ति, गोपाः इव गवां। एते प्राणी, सर्वदिशं उदेन्ति, निमज्जन्ति, स्फुरन्ति, पतन्ति, जले तरङ्गवत्। "अहं एतं जगत् सृजामि, यथायोग्यं संहरामि, आत्मनि स्थित्वा शान्तोऽस्मि, भूमिपतिः।" इति।