सर्वत्र ह्यत्र तत्र च, उत्पत्तिनाशौ पुनः पुनः दृश्येते—विद्युत्पुष्पाणि दिशाम् लतानां यथा, वातान्ते मेघाङ्कुराणि च। समुद्रभूमिद्युतिसमार्गः दिव्यनगराणां पङ्क्तिभिः, उद्यानैः विमानैश्च शोभितः, तेजसा प्रकाशितः। अन्येषु लोकेषु देवदानवमानुषनागाः वटवृक्षस्य वल्गु मक्षिकाभिः यथाक्रन्दन्ति, संग्रहे स्थिताः। कालः युगैः कल्पैः क्षणैः लघुकालैः अंशैः चिह्नितः, अनवगम्यः, सर्वनाशं प्रतीक्षमानः, सततं प्रवहति। एवं मम शुद्धपरमदीप्त्या विलोक्य, महती विस्मयः अभवत्—किम् एतत्? कथं एतद्भवति? इति चिन्तितम्। कथं मांसचक्षुषा किञ्चिदपि न पश्यामि, मनसः आकाशे तु अतुल्यं मायाजालं पश्यामि? ततो दीर्घकालं मनसा तस्मात् आकाशात् निरीक्ष्य, विश्वजालात् सूर्यं आह्वयम्, पृष्टवान् च। "आयाहि, देवाधिदेव, तेजस्वी सूर्य! स्वागतम्," इत्युक्त्वा तम् सम्बोधितवान्। "कोऽसि त्वम्? कथं एकं वा अनेकानि वा लोकानि जातानि? यदि जानासि, भगवन्, तद् वद, दोषरहितः।" इति पृष्टः स सूर्यः माम् अवगत्य, प्रणम्य, निर्दोषवाक्यैः प्रत्युवाच। "यद्यपि त्वं सदा दृश्यमायाया हेतुम् प्राप्तवान्, कथं न जानासि? किं मां पृच्छसि, प्रभो?" यदि मम वाक्यस्य प्रसङ्गे तव लीलया, सर्वज्ञ, आकस्मिकं किञ्चिद् उत्पन्नम्, तर्हि शृणु—वक्ष्यामि। महात्मनः मनः, अत्र प्रभुस्वरूपेण दीप्तम्, कालविभागैः सत्-असत् रूपेण विस्तारितम्, मायायाः भारविभागैः च भ्रमं ददाति, विचित्रनिर्माणैः च। महादेव, कल्पनामयदिवसे कैलासशिखरे, जम्बूद्वीपस्य एका कोणे, सुवर्णजातं नाम राज्यम् तव पुत्रैः तेषां च वंशैः स्थापितम्, शोभितम्, रम्यतमम्। तत्र कश्यपवंशे जातः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, शान्तस्वभावः, इन्दु नाम ब्राह्मणः निवसति। स स्वजनैः सह सदा तत्र स्थितः, सन्तानरहितः, मरुभूमौ तृणशाखा इव। तस्य पत्नी, सती, शुक्ला, शुद्धा, फलरहितत्वेन न शोभते, रिक्तलता इव। ततः तौ दम्पती, सन्तानार्थे दुःखितौ, कैलासशिखरं तपस्यै आरोहताम्, वनपर्वतस्थौ वृक्षाविव। तत्र कैलासस्य एकान्तवनान्तरे, निर्जने, रिक्ते, तौ जलाहारिणौ, वृक्षसमीपे स्थित्वा, घोरं तपः अकुर्वताम्। प्रतिदिनम् एकपात्रं जलम् पिबन्तौ, स्थिरौ, वृक्षजीवनम् आचरन्तौ। एवं तत्र स्थित्वा, वनवृक्षजीवनम् यावत्, त्रेताद्वापरयुगयोः समाप्तिः अभवत्। चन्द्रशेखरः देवः ताभ्यां तुष्टः अभवत्, यथा दिनतापेन शोषितैः कुमुदैः सोमः हर्षयति। स तत्र आगतः, यत्र ब्राह्मणदम्पती, लतानां वृक्षाणां भूमौ, यथा ताराधिपः पद्मशय्याम् आगच्छति। तौ सोमं चन्द्रशेखरं, वृषारोहणं, पूर्णचन्द्रमुखं, कुमुदेषु प्रकाशितं, दृष्ट्वा। तं हिमशुद्धं, सर्वेश्वरं, दिवौ भूमौ पूर्णचन्द्रमिव उदितं, प्रणम्य। शीतलनूतनवातनिस्वनं निवार्य, शिवः, मृदुस्मितेन, दीप्तमण्डलः, एतद् उवाच— "ब्राह्मण, शीघ्रं वरेच्छयम् गृहाण; अहं तव तुष्टः। वसन्तरसपूर्णवनमिव हर्षय।" "देवदेव, भगवन्, बुद्धिमन्तः, सौभाग्यवन्तः दश पुत्राः मे सन्तु, दुःखं मां न बाधेत।" तद् "एवम्" इत्युक्त्वा, प्रभुः दृष्ट्यन्तरधीतः, यथा महावेगः आकाशसागरयोः शब्दं करोति। ततः तुष्टौ दम्पती, शिवात् वरं प्राप्य, गृहं प्रत्यागच्छताम्, दिव्यदम्पती उमा-महेश्वराविव। तत्र, गृहस्थे, ब्राह्मणी गर्भिणी अभवत्, श्यामलाङ्गी, मेघरेखेव आकाशे शोभिता। काले, सा दश पुत्रान् जन्म ददौ—शशाङ्कवर्धनानिव, पृथ्वीव वसन्ते नवाङ्कुरानिव, निर्दोषान्, कोमलान्। ते संस्कारान् कृत्वा, बलदीप्त्या शीघ्रं वर्धिताः, यथा वर्षासु नवमेघाः। सप्तवर्षे, विद्याम् अधीत्य, तत्र दीप्तिमन्तः, निर्मलग्रहाः आकाशे इव। दीर्घकालात्, तेषां मातापिता, मार्गकुशलौ, देहं त्यक्त्वा, स्वं गतिस्थानम् प्राप्तवन्तौ। ततः दश ब्राह्मणपुत्राः, मातापितृविहीनाः, गृहं त्यक्त्वा, कैलासशिखरं गतवन्तः। तत्र, बान्धवाः, मनसि व्याकुलाः, विचारम् आरभन्त—"कः अत्र श्रेष्ठः? किम् अत्र परमं कल्याणम्?" इति परस्परं उक्तवन्तः। "किम् उचितम्, भ्रातृगण? किम् दुःखरहितम्? किम् महत्त्वम्, महेश्वर्यम्, वा महाशुभसमृद्धिः?" "किम् एषा अल्पाधिकारिता? दीर्घकालं अधीनाः राजाः। किम् अधीनानां धनम्? राजानः एव महेश्वर्यं धारयन्ति।" एवं तेषां संवादः कैलासशिखरे अभवत्।