नगरस्य गह्वरे महत्या प्रतिष्ठया कन्या देवी कन्दरायाः, या मंगलेतरा नाम्ना अपि प्रसिद्धा, सम्यक् स्थापिताऽभवत्। ततोऽर्वाचीनं सर्वेऽत्र राजानः स्वयमेव कन्दरायाः प्रतिष्ठां कृतवन्तः। यदि कश्चन हीनः राजा कन्दरायाः प्रतिष्ठां न कुर्यात्, तस्य प्रजाः बहुविधैः आपद्भिः तं नाशयन्ति। तस्याः पूजनेन तत्र जनाः यथाभिलषितं फलम् अवाप्नुवन्ति; तस्या पूजनस्य उपेक्षा स्वभावात् दुःखाय कारणं भवति। सा देवी, यद्यपि निन्दितानां विधिना पूजिता, तत्रैव प्रतिमायाम् स्थित्वा, मनसि स्थितानि फलानि ददाति। सा दीर्घकालं पूजिता देवी, वनवासिनां निवासस्थानं, परमज्ञानसम्पन्ना, सर्वलोकानां शुभदायिनी, सर्वविनाश्यसमूहान् अपि भक्षयन्ती, अत्र विजयी अस्ति। एवं दोषरहितं कथा सम्पूर्णा यथावत् तुभ्यं उक्ता, कर्कटी राक्षसीविषये, यथाक्रमं। ततः श्रोत्रे, भगवन्, यथा सा कृष्णा राक्षसी, हिमालयगुहासु कीर्तिता, कर्कटीति नाम्ना प्रसिद्धा अभवत्, तद् विशदं कथय। राक्षसानां जातयः अनेकाः—कृष्णाः, श्वेताः, हरिताः, दीप्ताः च। तेषु कर्कटः नाम राक्षसः आसीत्, यः कर्कटकसदृशः; तस्मात् कर्कटी कर्कटकवर्णा, कर्कटकाकृति, जाताऽभवत्। कर्कटीप्रश्नस्मरणात्, अध्यात्मविद्यायाः चैतन्यस्वरूपप्रकाशनस्य प्रसङ्गे, एषा कथा तुभ्यं कथिता। एवं एका कारणात्, सम्पूर्णं च, असम्पूर्णं च, स्पष्टम् प्रकटते; अनाद्यन्तं जगत् परमकारणात् क्रमशः उद्भवति। यथा जलमध्ये तरङ्गाः आगच्छन्ति गच्छन्ति च, तु जलात् भिन्नाः न भवन्ति, तथा विविधाः सृष्टयः अपि परमात्मनि एव स्थिताः। यथा दारुषु अग्निः दृश्यः न भवति, तथापि वानरादिभ्यः शीतहरणादि कार्यं करोति, एवं ब्रह्मा शान्तः, अविकृतः, विविधं जगत् उत्पादयति, स्वस्वरूपं त्यजन् न कदाचित्। सृष्टिः अपि, उत्पन्ना न सती, तत्रैव प्रकटिता—यथा काष्ठनारीबुद्धिः काष्ठे एव जाग्रति। यथा बीजात्, नान्यः सन्, फलम् अपि भिन्नं इव दृश्यते, तथा चैतन्यात्, नान्यः सन्, विषयः अपि भिन्नः इव प्रकटते। एकस्य वस्तुनः अभेदात्, बीजफलयोः, चैतन्यविषययोः, जलतरङ्गयोः च, भेदः नास्ति। विवेचनाभावात्, भेदः न स्थीयते; यत्र यत्र भेदः दृश्यते, तत्र तत्र विवेचनात् नश्यति। एषा भ्रान्तिः यथा उत्पन्ना, तथा एव गच्छतु, रघुनन्दन; जागरितः सन्, एतद् ज्ञास्यसि—त्यज भ्रान्तिम्। मम वाक्यश्रवणेन भ्रान्तिग्रन्थिः छिन्नः सन्, तत्त्वं ज्ञानशब्दार्थविभागस्य स्वयम् अनुभविष्यसि। सुखदुःखसमृद्धिः मनसः उत्पन्ना; मम वाक्यश्रवणेन तव शान्तिः निश्चितम्। सर्वम् ब्रह्मणः उत्पन्नम्, सर्वम् ब्रह्मैव; मम वाक्यैः जाग्रितः सन्, एतद् पूर्णं ज्ञास्यसि, दोषरहित। तस्मात्, ब्रह्मन्, "इदं अस्ति" इति पदेन भेदः सूच्यते; किन्तु देवेश, सर्वम् अभेद्यम् कथं वदसि? शास्त्रोपदेशार्थं शब्दः उत्पद्यते—ध्वन्यर्थयोः, विरोधनिषेधेन, गणनालक्षणेन च। एषः भेदः केवलं व्यवहारस्य दृष्ट्याऽस्ति, तत्त्वतः नास्ति; यथा बालस्य कल्पितः भूतः। द्वैतम् अद्वैतम् च, वस्तुनि यथारूपे स्थिते, नास्ति; तत्र विचारविकर्षणं कथं स्यात्? कारणकार्यसम्बन्धः स्वलक्षणेन निश्चितः—यथा कारणं च कारणधारिणः च, तथा अङ्गानां अनुक्रमः। रूपपरिवर्तनस्य, भेदाभेदस्य, अवस्थाविकृतिः, ज्ञानाज्ञानयोः, सुखदुःखयोः च, भ्रमः एवं जायते। एवं आरभ्य, मिथ्याभावना उत्पद्यते, कल्पनायाः प्रवृत्त्या; अज्ञानिनां बोधार्थम्, तत्त्वतः वस्तुनि भेदः नास्ति। एषः भेदः अविवेकात् अस्ति; ज्ञानोत्पत्तौ द्वैतम् नास्ति। ज्ञानप्रभायां, सर्वे विचाराः शमं यान्ति, केवलं मौनम् अवशिष्यते। विचारपर्यन्ते, बोधप्राप्तौ, तत्त्वं एकं, अनाद्यन्तम्, अखण्डम्, अभेद्यम् ज्ञास्यसि। अज्ञः जनः विचारविभागे प्रवर्तते, स्वकल्पनां विस्तरयति; किन्तु उपदेशाय एषा शिक्षा दीयते—ज्ञानोत्पत्तौ द्वैतम् नास्ति। शब्दार्थसम्बन्धे द्वैतम् न स्थाप्यते; मौने वाक्ये वा, द्वैतम् नास्ति—तद् पर्याप्तम्। रघुनन्दन, महावाक्यार्थे बुद्धिं स्थापय, शब्दभेदं विहाय; इदानीं मम वचनं शृणु। मनः, यत्र कुत्रचित् उत्पन्नम्, यथा गन्धर्वनगरम्, केवलं भ्रान्तिं जनयति; एषा सृष्टिः, जगत् नाम, तस्यैव कल्पना। यथा मनः जगत् भ्रान्तिं कल्पयति, दोषरहित, तत्रैव सृष्टिदृष्टान्तं शृणु। एतद् शृण्वन्, राम, तत्त्वतः सर्वम् भ्रान्तिमात्रम् इति निश्चयं करिष्यसि, आसक्तिं दूरात् त्यजिष्यसि। त्रिलोक्यः केवलं चिन्ताभावनया निर्मिता; सर्वं त्यजित्वा, शान्तचित्तः, स्वात्मन्येव स्थितो भविष्यसि। मम वाक्यस्य अर्थे एकाग्रः सन्, मनोव्याधेः चिकित्सा यत्नपूर्वकं विवेकान्जनं योजयित्वा करिष्यसि।