तत्र सा राक्षसी, क्षुधां तृप्त्वा द्विदिनं सुखेन निद्रां कृत्वा, पुनः प्रसन्ना शुद्धा च जागरिता, गम्भीरध्यानं पुनरपि समाविष्टा अभवत्। तस्मात् योगस्थितिं पञ्चवर्षेभ्यः, अपि वा त्रिवर्षेभ्यः, जागरिता सा सभा गता, तेन राज्ञा सम्मानिता अभवत्। तत्र विश्वासपूर्णसंवादैः किञ्चित्कालं व्यतीत्य, तान् दण्डितान् गृह्य स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। अधुना अपि सा जीवन्मुक्ता राक्षसी तस्मिन्वन्ये तस्मिन्गिरौ स्थित्वा, सर्वध्याननिष्क्रान्ता च मनसा तत्रैव वर्तते। यदा स राजा सर्वकामान् परित्यज्य शान्तिं प्राप्तवान्, तदा सा राक्षसी दीर्घकालं तस्य भूमिपतेः सख्येन भोजनं कृतवती। तत्र किरातदेशे सर्वैः स्थानिकैः राजभिः सह, सा सर्वैः परमसख्यं कृतवती। तत्र सा योगसिद्धा राक्षसी, महाभयानि, भूतादिभयानि, व्याधीन् च सर्वान् निवारयति। बहूनि वर्षाणि सा ध्यानं न परित्यज्य, तत्र आगत्य, यज्ञार्पितान् सुप्राप्तान् बलिं ग्रसति। अधुना अपि तत्र यज्ञार्थं बलिपात्राणि राजा सख्यचिह्नाय ददाति; को हि धैर्यं न कुर्यात्? सा राक्षसी दीर्घकालं ध्यानस्थिता वनवासिनां मध्ये उपविश्य, बहुकालं न बहिरागता, तदा जनानां दोषाः शमिताः। सा देवी कन्दरानाम्ना, मंगलेतरानाम्ना अपि, नगरस्य गम्भीरगुहायां महत् सम्मानं प्राप्ता स्थापिता च अभवत्। तदनन्तरं यत्र यत्र राजा स्वयम् राज्यं करोति, तत्र देवी कन्दरां स्थापयति। यः कनिष्ठः राजा कन्दरास्थापनं न करोति, तस्य प्रजाः तं बहुविपत्तिभिः नाशयन्ति। तस्याः पूजया जनाः तत्र इच्छितं फलम् प्राप्नुवन्ति; तस्याः पूजनस्य अवहेलनया, स्वभावप्रेरितया, दुःखं प्राप्नुवन्ति। सा देवी, दण्डितानां विधिना पूजिता अपि, प्रतिमायाम् स्थित्वा, मनसि स्थितान् फलान् ददाति। सा दीर्घसन्मानिता देवी, वनवासिनां आश्रयः, परमज्ञानसम्पन्ना, सर्वलोकान् शुभं ददाति, विनाशाय नियुक्तान् महाजनसमूहान् ग्रसति, अत्र विजयी अस्ति। एवं सर्वं निर्मलं कथा यथावत् अनुक्रमेण ते उक्ता, राक्षसी कर्कत्याः विषये। हे प्रभो, यथावत् ब्रूहि, कथं सा कृष्णा राक्षसी, हिमालयगुहासु उल्लिखिता, कर्कतीति नाम्ना अभवत्। राक्षसानां स्वभावतः बहवः वंशाः सन्ति; तेषु कृष्णाः, श्वेताः, हरिताः, दीप्ताः च सन्ति। कर्कटः नाम राक्षसः आसीत्, कर्कटकाकृतिः; तस्मात् सा कृष्णवर्णा कर्कटी नाम्ना जाताः, कर्कटकाकृतिः च अभवत्। कर्कत्याः प्रश्नं स्मृत्वा, अध्यात्मोपदेशे च चेतनास्वरूपविवरणे, एषा कथा ते कथिता। एवं एककारणात् सम्पूर्णं च असम्पूर्णं च स्पष्टं प्रकटितम्; अयं विश्वं अनादिनिधनं, परकारणात् क्रमशः उत्पन्नम्। यथा जलमध्ये तरङ्गाः उत्पन्ना नष्टाः च जलात् न भिन्नाः, तथा सर्वे विविधाः सृष्टयः अपि परे तिष्ठन्ति। यथा दारुषु अग्निः दग्धः न दृश्यते, तथापि वानरादिभ्यः शीतनिवारणादि कार्यं करोति; एवं ब्रह्म परमशान्ति, नित्यं निर्गुणं, विविधं विश्वं उत्पादयति, स्वशान्तिं न त्यजति। उत्पन्नं न सति अपि, एषा सृष्टिः एवं प्रकटिता; यथा दारुस्त्रीप्रतिमायाः बोधः दारुषु एव जागरितः। यथा बीजात्, तस्मात् न भिन्नम्, फलम् अन्यत् इव प्रकटते, तथा चेतनात्, तस्मात् नान्यत्, विषयः अन्यत् इव उत्पद्यते। एकवस्तुनः अभेदात्, बीजफलयोः, चेतनाविषययोः च, जलतरङ्गयोः च, भेदः नास्ति। अनुसन्धानाभावात्, भेदः स्थापनं न शक्यते; यः भेदः कुतः अपि प्रकटते, अनुसन्धाने नश्यति। एषा भ्रान्तिः यथावत् उत्पन्ना, हे रघुनन्दन, तत्रैव निवर्तय; जागरितः तत्त्वं ज्ञास्यसि, केवलं त्यज। यदा भ्रान्तिग्रन्थिः मम वाक्यश्रवणेन छिद्यते, तदा तत्त्वं स्वयम् ज्ञास्यसि—ज्ञानशब्दार्थभेदस्य। दुःखसमृद्धिः मनसः उत्पन्ना, तद्विपरीता अपि; मम वाक्यश्रवणेन, ते निश्चितं शान्तिं प्राप्तव्यम्। सर्वं ब्रह्मणः उत्पन्नम्, सर्वं ब्रह्म एव; मम वाक्यैः जागरितः, तत्त्वं पूर्णं ज्ञास्यसि, हे निर्मल। अतः, हे ब्रह्मन्, 'इदं अस्ति' इति वाक्यं भेदं दर्शयति; किं तु, हे देवेश, सर्वं अभिन्नं कथं वदसि? शास्त्रोपदेशार्थं, शब्दः शब्दात् वा अर्थात् वा उत्पन्नः, विपरीतानां निषेधेन, गणनलक्षणेन च चिह्नितः। एषा भेदः केवलं व्यवहारमध्ये दृश्यते, न तत्त्वतः; यथा बालस्य कल्पितः भूतः। द्वैतं अद्वैतं च वस्तुनः स्वरूपे स्थिते नास्ति; तस्मिन्स्थिते, विचारविक्षेपः कथं स्यात्? कारणकार्यसम्बन्धः स्वलक्षणेन निश्चितः; यथा कारणं च कारणधारिणः, तथा अङ्गानां क्रमः। विकारभ्रमः, भेदाभेदः, अवस्थाविकरणम्, ज्ञानाज्ञानम्, सुखदुःखम्, एवं उत्पन्नम्। एवं आरभ्य, मिथ्याभावना उत्पन्ना, कल्पनाचेष्टया, अज्ञानार्थं, तत्त्वतः वस्तुनि भेदः नास्ति।