राजा के प्रति कर्कटी राक्षसी आदरपूर्वक कथयति—हे नृप, षट्-शतानि वर्षाणि समाधौ स्थित्वा तिष्ठन्त्या मम भोजनस्य चिन्ता उत्पन्ना, अद्य अहं भोजनम् इच्छामि। ततः सा जीवन् सालभञ्जिका पर्वतशिखरे गत्वा, स्थिरा ध्यानस्थित्या सुखम् अनुभवति यावत् इच्छति। अमृतधारणप्रक्रियाम् स्थापयित्वा, यथेष्टं शरीरम् धारयामि; समये तु तस्मिन्, शरीरस्य परित्यागः मम निश्चयः। हे नृप, शरीरस्य परित्यागात् पूर्वम् अन्येषां जीवितम् अहं न हिंसिष्यामि; अतः मम वचनानि शृणु। अस्ति पर्वतः हिमवत् नाम, शशांकप्रभया शुद्धः, यः उत्तरदेशस्य हृदयस्थः, पूर्वपश्चिमसागरयोः स्पर्शं करोति। तत्र अहं, कर्कटी नाम राक्षसी, सुवर्णशिखरपर्वतगृहस्थिता, लोहस्तम्भवद् उग्ररूपा वसामि। तपसा ब्रह्माणम् उपेत्य, जननाशाय वरम् याचितवती, ततः विषूचिका रोगवत् सूक्ष्मरूपा अभवम्। तेन वरप्राप्त्या, बहूनि वर्षाणि विषूचिका रूपेण जनान् पीडयित्वा, तेषां जीवितम् उपतापयामि। किन्तु ब्रह्मा मम हिंसायाः मर्यादाम् स्थापयत्—"साधून् न हिंस्याः" इति; तस्माद् अहं महामन्त्रपरायणता, तेन संयता वर्ते। अतः, स मन्त्रः अधिगम्यताम्; तेन अस्मिन् लोके हृदयवेदनाः शम्यन्ते—मम कृतस्य भ्रमस्य किं अधिकम् वक्तव्यम्? नूनम् अहं हिंसाया विरता; येषां हृदयानि पूर्वं अहं पीडितवती, तेषां नाड्यः विकृताः अभवन्। ये जनाः रक्तमांसस्य आघातेन मया त्यक्ताः, तेषां विकृतनाड्यः अन्यान् पीडितजनान् उत्पादयन्ति। हे नृप, एषः विषूचिका-मन्त्रः ते पूर्णः; साधूनां किमपि दुस्तरम् नास्ति। अतः विकृतनाड्यः पीडायाः निवारणाय, हे नृप, ब्राह्मणैः उक्तं मन्त्रं शीघ्रं गृहाण। समीपस्थां नदीं गच्छाव, हे नृप; तत्र शान्तचित्तैः संयमितैः सह, अहं धर्मनिष्ठा, तव समर्पयामि। एवं तस्यां रात्रौ, राक्षसी, तस्य मन्त्री, राजा च, मैत्रीमुत्पाद्य, नदीतीरे अगच्छन्। तयोः उभयोः, राक्षस्याः मैत्र्यां ज्ञायाम्, प्रत्यक्षपरोक्षयोः उपाययोः, स्थिरचित्तौ शान्तौ च तत्र वासम् अकुर्वन्। तया ब्रह्मविद्यायाः उपदेशेन, तयोः स्नेहात्, तया विषूचिका-मन्त्रः ग्रहणम्, यः जपेन सिद्धिदायकः। ततः तौ मित्रभावम् उपन्यस्य, रात्रिचरराक्षसीं विसर्ज्य, गन्तुम् उद्युक्तौ, राजा वचनम् अवदत्— "त्वं अस्माकं गुरुः, हे महादेवि, सन्तुष्टा मित्र्यपि; पद्ममुखे, गृहं तव आमन्त्रणम् कुर्याम। अस्माकं याच्ञां न त्वं निवारय; सज्जनानां मैत्री मिलनमात्रेण वर्धते। रम्यं मनोहरं रूपम् धारय, लज्जासंपन्ना, गृहं आगच्छ, तत्र यथेष्टं वस।" "यः मूढस्त्रीरूपम् धारयति, तस्य भोजनं दातुम् त्वं समर्था; किं मम राक्षसीरूपिण्याः तृप्त्यर्थं किम् उपायः? केवलं मांसं मम तृप्त्यर्थं भोजनम्, न साधारणजनानाम्; एषा प्रकृतिः आदौ स्थापिताः, सृष्ट्यन्ते यावत् वर्धते।" "सुवर्णमालाभूषिता, गृहं मम किञ्चिद् दिनानि स्त्रीरूपेण वस, हे निष्कलुषे, यावत् अहं इच्छामि।" "ततः, सहस्रशः दण्डनियतदुष्टचौरान् जनपदात् संगृह्य, उत्तमं भोजनं तुभ्यम् दत्तवान्।" "रम्यरूपम् त्यक्त्वा, राक्षसीरूपम् धारयित्वा, संगृहीतान् सहस्रान् तान् ग्रहीता।" "तान् हिमालयशिखरम् नय, तत्र यथेष्टं खाद; एकाकी भोजनम् महाभोजनानां प्रियं।" "स्वप्नं निद्रां च त्यक्त्वा, पुनः ध्यानम् आविश; ध्यानात् निवृत्त्वा, पुनः कदाचित् प्रत्यागच्छ।" "अन्यांश्च दण्डनियतजनान् आनयिष्यसि; हिंसा धर्मो न; स्वधर्मेण हिंसा अपि महाकारुण्यसमाना।" "ध्यानशमने पुनः मम संगमः स्यात्; मिथ्येष्वपि मैत्री स्थिता न नश्यति।" "यद् उक्तं, तद् उचितम्, हे नृप; एवं करिष्यामि, मित्रम्। मैत्र्यर्थम् कृतकार्यस्य वचनं कः न स्वीकरोति?" इति उक्त्वा, राक्षसी भूषिता रम्या, हारकंकणकटकमेखलामालाभिः भूषिता तस्थौ। "हे नृप, गच्छाव" इति उक्त्वा, राजा मन्त्री च अग्रे गच्छन्ति, सा रात्रौ अनुगच्छति। राजगृहं गत्वा, तत्र रात्रिं एकस्मिन रम्ये कक्षे, सम्मानिताः संवादम् अकुर्वन्। प्रभाते, राक्षसी अन्तःपुरे स्त्रीभिः सह मिलित्वा स्थितवती; राजा मन्त्री च स्वकार्येषु प्रवृत्तौ। षड्-दिनेषु, राजा अन्यराजनगरात् स्वराज्यसमीपात् दण्डनियतबन्धून् संगृह्य। त्रीणि सहस्राणि दण्डनियतबन्धून् तस्यै दत्तवान्; रात्रौ सा उग्रकृष्णराक्षसी अभवत्। सहस्राणि तान् बन्धून् बाहुवलयेन गृहीत्वा, मेघस्य गुह्ये वर्षधारापुञ्जानिव। राजानम् अभ्यनुज्ञाय, हिमालयस्य शिखरम् अगच्छत्; यथा दारिद्रस्त्री सुवर्णम् लब्ध्वा गृहं याति, तथा सा उग्रशरीरा स्वगृहं प्रत्यगच्छत्।