यत्र द्वितीयं नास्ति, तत्र एकस्य एकत्वं कथं स्यात्? एकत्वेऽस्थापिते द्वैतमपि नास्ति। एवं सति, यदवशिष्टं तद् शून्यमेव तस्य अवस्थायाः सम्बन्धि; अतः स्वभावात् पृथग् किञ्चिद् नास्ति, जलात् सलिलमिव। जगत्, यद् विस्तीर्णं बहुविधारम्भेण शान्तं च समत्वेन, ब्रह्मणि तिष्ठति बीजस्थ वृक्ष इव। तस्मात् द्वैतमपि तत्त्वात् पृथक् नास्ति, सुवर्णे कठिनत्वमिव; समत्वबोधे द्वैतं सत् च असत् च। यथा सलिलत्वं जले, कम्पनं वायौ, शून्यता आकाशे, तथा द्वैतं भगवतः पृथक् नास्ति। द्वैताद्वैतयोः बोधः दुःखनाशाय; सूक्ष्मा अबोधता तयोः—एतद् ये जानन्ति, ते परमाः। मापनं, मापकः, मीयमानं—एतानि दृश्यदर्शकदर्शनरूपाणि—एषा जगति, सर्वं च तद् चैतन्यसूक्ष्मकणमध्ये तिष्ठति। इदं विश्वं केवलं कणः, सदा तस्मिन् सूक्ष्मे मेरुप्रतिमे कणे तिष्ठति, यथा वायौ गति स्वभावे स्थिता—कथं अन्यथा स्यात्? अहो, एषा महती मायैव—वा मायावी परमः; तस्मिन् सूक्ष्मकण एव त्रैलोक्यपरम्परा तिष्ठति। तस्मात् एषा मायैव दुर्निवार्या; जगत् शुद्धचैतन्यसूक्ष्मकणमात्रे मितिरूपेण तिष्ठति। एषा विश्वजालमपि कणमध्ये तिष्ठति, समत्वं न त्यजति, यथा बीजं पात्रे महावृक्षं धारयति। बीजमध्ये सर्वं वृक्षस्य विस्तारः फलपत्रसहितः तिष्ठति; तथा परमदर्शने जगत् चैतन्यसूक्ष्मकणमध्ये दृश्यते। स्वस्वरूपं शाखाफलवृक्षत्वं न त्यक्त्वा बीजगर्भे तिष्ठति; एवं जगत् चैतन्यसूक्ष्मकणमध्ये विस्तारमापन्नं तिष्ठति। यद् द्वैतमिव दृश्यते, तद् अद्वैतबीजकवचरूपेण स्थितम्; यः जगत् चैतन्यसूक्ष्मकणमध्ये पश्यति, स एव पश्यति। न द्वैतं न अद्वैतं, न बीजं न अंकुरः; न स्थूलं न सूक्ष्मं, न अजं न जातम्। न सत् न असत्, न शान्तं न विक्षिप्तम्; त्रैलोक्यचैतन्यकणमध्ये न सत् न किञ्चिदस्ति। न जगत् न अजगत् अस्ति; केवलं परमचैतन्यकणः दृश्यते—यद् यत्र यथा उत्पन्नं, तद् एवं। एषः परमकणात्मा, अनुत्पन्नोऽपि स्वबोधेन उत्पन्न इव दृश्यते, एकात्मा सर्वत्र व्याप्य आकाशवत्। यथा बीजं वृक्षत्वं प्राप्तमिव दृश्यते, न तु वास्तवम्, तथा परमवस्तु जगत् रूपेण उत्पत्तिलयद्वारा दृश्यते। वृक्षः बीजरूपेण स्वस्वरूपं न त्यक्त्वा तिष्ठति, तथा परमकणः न कम्पितः, न ग्रहणवर्जनयोः स्थितः। कमलरेणुः वा मेरुः, परमकणसंबन्धे, नेत्रे रेखेव दृश्यते, परन्तु तत्त्वं नेत्रे न दृश्यते। कमलरेणुः वा मेरुः, आत्मनः परमकणसंबन्धे, तस्य घनत्वात् मेरुशिखरादि तत्रैव तिष्ठति। एतेन तद् विस्तारः च सूक्ष्मकणः व्याप्य, प्रसारितः, निर्मितः, सृजितः, कृतः; विश्वरचना आकाशवत्—सर्वत्र शुद्धशून्यता स्फुटं लभ्यते। द्वैतद्वारा तु स्वस्वरूपं त्यक्तमिव दृश्यते, यथा सुप्तिस्थिति, परमबोधात्; एकत्वं प्राप्तं, आगमनगमनवर्जितं, जगत् परमवस्तुसाररूपेण तिष्ठति। एवं राज्ञः वचनात् कर्कटी, वनवानर्यः, चञ्चलता ईर्ष्यां च त्यक्त्वा, साक्षात्कारवाक्यस्य अन्ते तस्थौ। अन्तः शीतलता, तुष्टिः, विश्रान्तिः, दुःखविमुक्तिः च तस्यां प्राप्ताः—यथा शिखिनी वर्षाकाले, वा पूर्णचन्द्रप्रभायां विकसितकमलम्। राज्ञः वचनैः तस्यां महानन्दः उत्पन्नः, यथा बकाण्डं सूर्येण पूर्यते, वा मेघः वायुणा। अहो, तव ज्ञानं कितवत् शुद्धं, जागरितसूर्यप्रभायाः अविच्छिन्नदीप्त्या प्रकाशितम्! एषः विवेककणः, श्वेतः, शान्तः, शुद्धः, चन्द्रप्रभासदृशः, हृदयात् उद्गच्छति। विद्वांसः लोके पूज्यन्ते; तव सदृशान् सेवा योग्यं मन्ये। तव संगात् अहं चन्द्रसन्निधौ कमलमिव विकसामि। यथा पुष्पसंपर्के गन्धः, तथा साधुसंगात् शुभता; यथा कमलं सूर्यस्पर्शे विकसति। नूनं, महत्संगात् दुःखं न बाधते; दीपशिखां हस्ते धारयन्, कः तमसा अभिभूयते? मम शक्त्या, युवां भूमिसूर्यौ, एषे वनान्तरे आगतौ; अतः पूज्यौ—शीघ्रं शुभं प्रयोजनं कथयताम्। अस्माकं देशे, वनस्थ राक्षसगणः जनान् महतीं पीडां जनयति, सर्वदा हृदयेषु दुःखं वर्धयति। यदा सर्वे जनाः मम प्रदेशे तीव्रव्याध्या आक्रान्ताः, तदा रात्रौ निर्गतः। यदा जनानां हृदयदुःखं औषधैः न शान्तम्, तदा मन्त्रादीनां अन्वेषणाय प्रवृत्तः, यथा भवद्भिः उक्तम्। मम प्रयासः तादृशजनसंयमाय, ये निर्दोषान् पीडयन्ति; तस्मात् तद् प्रयत्नम् सफलतां यच्छतु, तद् पर्याप्तम्। एवं, शुभे, भवता स्वीकृतं स्यात्: यतः अधुनातः, जीवितं किञ्चिदपि न पीड्यते। सुस्वागतम्, आज्ञापय, अधुना सत्यमेव, न किंचिदपि हन्तव्यम् मया। यदि तथा, कमलनयन, तव शरीरपोषणं कथं स्यात्, इच्छया स्थितस्य, यदा परदेहे भक्षयति?