यदा दृश्यं मिथ्यैव भवति, तदा द्रष्टा नास्ति; यदा द्रष्टा नास्ति, दृश्यं न भवति; तयोः अभावे नैकता न च अनैकता विद्यते। सर्वं सम्यक् ज्ञात्वा, यस्य स्वरूपं शुद्धचैतन्यम् अस्ति, तस्य केवलं किञ्चित् विश्रान्तिस्थानं शिष्टं भवति, यत् वाचाम् अगोचरम् अस्ति। आत्मा, दर्शनक्रिया, दृश्यं च दीपप्रभया इव प्रकाश्यन्ते; एषां सर्वेषां निबन्धनं परमसूक्ष्मचैतन्ये एव। ज्ञाता, ज्ञेयम्, प्रमाणं च बुद्धौ स्थितानि; सुवर्णे कङ्कणरूपादीनि यथा सत्यानि इव दृश्यन्ते, न तु वास्तवम् अस्ति। यथा तरङ्गादिषु किंचित् जलं पृथक् न अस्ति, तथा स्वस्वरूपस्य परमाण्वतः किञ्चित् अपि पृथक् न अस्ति। सर्वानुभवः सर्वानुभविनः स्वरूपमेव, सर्वानुभवप्रकाराः अपि वास्तवतोऽपि एकत्वम् एव; एकत्वानुभवसिद्धौ सर्वं एकमेव अभिज्ञायते। स्वेच्छया भेदाभासः समुद्रतरङ्गवत् दृश्यते; तस्य इच्छानुरूपेण वस्तूनां प्रकाशः एकरूपेण एव जायते। परमात्मा दिशादिकालादिभिः सर्वथा अनवच्छिन्नः, सर्वात्मा सन् सर्वं भवति, स्वभावतः सर्वानुभविता एव। चेतन्यस्वभावात् एषः अस्ति, अविज्ञानात् नास्ति; महात्मनः स्वरूपे द्वैतमपि नास्ति, न चैकता। यदि द्वितीयं स्यात्, तर्हि एकस्यैकता स्यात्; द्वैतैकतयोः परस्परन्यासः सूर्यप्रकाशच्छायावद्। यत्र द्वितीयं नास्ति, तत्र एकस्यैकता कथं स्यात्? एकतान्यासाभावे द्वैतमपि नास्ति। एवं सति, यत् शिष्टं भवति, तत् शून्यमेव, तस्यैव अवस्थायाः; तस्मात् स्वभावात् पृथग् न किञ्चित् अस्ति, जलात् द्रव्यमिव। विश्वं, बहुविधारम्भयुक्तं समं च, ब्रह्मणि तिष्ठति, बीजस्थावृक्षवत्। द्वैतमपि तत्त्वतः पृथक् नास्ति, सुवर्णस्य कठिन्यमिव; समत्वबोधे द्वैतम् अस्ति च, नास्ति च। यथा जलस्य द्रवत्वं, वायोः स्पन्दनं, आकाशस्य शून्यता, तथा द्वैतं नाथात् पृथक् नास्ति। द्वैताद्वैतदर्शनं दुःखनाशहेतुः; सूक्ष्मद्वैताद्वैतयोः अदर्शनम्—यः जानाति, स एव उत्तमः। प्रमाणं, प्रमाता, प्रमाण्यम्—एते द्रष्टृदर्शनदृश्यभावाः—एष एव लोकः, सर्वं चिदणौ स्थितम्। इदं विश्वं केवलं अणुः, सदा अस्मिन् सूक्ष्ममेरुप्रायपिण्डे स्थितम्, यथा गतिर्वायौ स्वभावतः; अन्यथा कथं स्यात्? अहो, एषा महान् माया, अथवा मायावी एव श्रेष्ठः; यतः अस्मिन् सूक्ष्मे परमाणौ त्रैलोक्यपरम्परा अस्ति। एवं, एषा माया दुर्लघ्या सदा तिष्ठति; विश्वं केवलं मापनरूपेण चिदणौ एव स्थितम्। एषः लोकजालः अपि अणौ एव स्थितः, समत्वं न परित्यज्य, यथा बीजमध्ये महावृक्षः कुम्भमध्ये स्थितः। बीजमध्ये सम्पूर्णो वृक्षः फलपत्रादिसहितः तिष्ठति; एवं परमदर्शनेन विश्वं चिदणौ दृश्यते। शाखाफलवृक्षत्वरूपं न परित्यज्य, बीजगर्भे यथावत् तिष्ठति; तथा विश्वं चिदणौ प्रवर्धमानं स्थितम्। यद् द्वैतरूपं दृश्यते, तत् अद्वैतबीजच्छदत्वेन संस्थितम्; यः चिदणौ विश्वं पश्यति, स एव तत्त्वतः पश्यति। न द्वैतम्, न अद्वैतम्, न बीजम्, नाङ्कुरः; न स्थूलम्, न सूक्ष्मम्, न अजम्, न जातम्। नास्ति इदं, नास्ति अनिदम्, न शान्तम्, न अशान्तम्; त्रैलोक्यचिदणौ नास्ति सत्, न किञ्चन। न विश्वं, न अविश्वम् अस्ति; केवलं परमचिदणुः दृश्यते—यद् यत्र यथा जायते, तत् एवं एव। एषः परमात्मा, अजः अपि, स्वयमेव उदित इव दृश्यते, एक आत्मा सर्वत्र व्याप्य, आकाशवत्। यथा बीजं वृक्षत्वं विना अपि वृक्षत्वेन दृश्यते, तथा परमात्मा विश्वरूपेण उदयापाये प्रकटते। यथा वृक्षः बीजत्वं न परित्यज्य तिष्ठति, तथा परमाणुः निःस्पन्दः, अनङ्गीकृत्याप्यनिरास्य स्थितः। पद्मतन्तुर्वा मेरुः वा परमाणोः समक्षं तन्तुरिव दृश्यते, तु तत्त्वतः नेत्रेण न दृश्यते। पद्मतन्तुर्वा मेरुः वा आत्मनः परमाणोः सम्बन्धे, तस्य घनत्वात् मेरुपर्वतादयः अन्तः एव विद्यन्ते। एतेन, तद् विशालत्वं च सूक्ष्माणुः व्याप्य, प्रसारितं, निर्मितं, उत्पादितं च; विश्वरचना आकाशवत्—सर्वत्र शुद्धशून्यतैव स्फुटम् उपलभ्यते। द्वैतेन स्वस्वरूपं परित्यक्तमिव दृश्यते, यथा सुषुप्ताववस्था परमबोधात्; एकता प्राप्ता, आगमप्रस्थानवर्जिता, तेन विश्वं परमसाररूपेण तिष्ठति। एवं राज्ञः वचः श्रुत्वा, कार्कटी वनकपिः चाञ्चल्यं मात्सर्यं च परित्यज्य, तत्त्वोपदेशान्ते स्थित्वा शान्तिं प्राप्नोत्। अन्तः शीतलता, तुष्टिः, विश्रान्तिः, क्लेशविरतिः च तस्याः अभवत्—यथा नीलकण्ठी वर्षाकाले, पद्मं पूर्णचन्द्रप्रभायाम्। राज्ञः वचनेन, तस्याः हृदि महत् हर्षः उत्पन्नः, यथा बकाण्डं सूर्येण पूर्यते, मेघः वातेन। अहो, कियत् निर्मलं तव विज्ञानम्, यत् बोधसूर्यस्य अप्रशाम्यतेजसा प्रकाशते! एषः विवेकांशुः शुक्लः शान्तः शुद्धः चन्द्रांशुवत् दृश्यते, यः भवतः हृदयात् उदितः। पण्डिताः लोके पूज्यन्ते; अहम् एतान् भवद्विद्यान् सेवनीयाः मन्ये। भवत्सङ्गेन अहम् इव पद्मम् इन्दोरिव विकासितम्।