किं वित्तेन, किं शरीरसम्पदा, किं वा कामैः, किं प्रयत्नेन? अल्पेषु एव दिनेṣu कालः सर्वं छिनत्ति। हे मुनिवर, एषः रक्तमांससमुद्भूतः शरीरः, अन्तर्बहिश्च, केवलं विनाशायैव नियतः; कथं तत्र कश्चित् रमणीयता स्यात्? मृत्युकाले चेदं शरीरं नात्मानं अनुसरति; अतः, पितः, कथं बुद्धिमन्तः अस्मिन् कृतघ्ने विश्वासं स्थापयन्ति? इदं शरीरं, मदोन्मत्तगजकर्णाग्रवत् चलच्चलम्, जलबिन्दुसदृशं दुर्बलम्, माम् न परित्यजति; अतः अहम् एव तद् परित्यजामि। तदिदं शरीरं, तृणपर्णसदृशं, वातेन कम्प्यमानं, क्षीणं, कृशं, क्लिष्टं च; न तद् रमणीयं, कठोरत्वात्, निःरसत्वाच्च। दीर्घकालं खादित्वा पीत्वा च, एतत् तृणपर्णवत् शरीरं प्रयत्नेन कृशं भूत्वा शीघ्रं विनाशाय धावति। सतासत्त्वमयम् एतत् शरीरं, पुनः पुनः तानि एव सुखदुःखानि अनुभवति, स्वभावतः च न लज्जते। दीर्घकालपर्यन्तम् ऐश्वर्यं भुक्त्वा, धनतेजः सेवित्वा च, शरीरं न महत्त्वं न स्थैर्यं प्राप्नोति; तस्मात् किमर्थं तस्य रक्षणम्? जराकाले जीर्यति, मृत्युकाले म्रियते च—एतत् शरीरं न किञ्चन भेदं जानाति, भोक्तुश्च दरिद्रस्य च सममेव। संसारसागरस्य उदरे, तृष्णागुहायाम्, एषः मूककूर्मवत् शरीरः सुप्तः तिष्ठति, मुक्तिरपि समीपे सती। दाहयोग्याश्च एते शरीरदण्डाः पुनः पुनः संसारसागरे क्षिप्यन्ते; तेषु केचन एव पुरुषं विज्ञातुम् अर्हन्ति। दीर्घकालनिष्ठया दुर्भाग्येन, यस्य फलम् अधःपातः, विवेकिनां किमपि कार्यं नास्ति अस्मिन्मांसपिण्डे। यथा कर्दमकूपे निमग्नः शीघ्रं जराजीर्णो भवति, तथा शरीरबकः अपि शीघ्रं गच्छति—क्व गच्छति, कथं वा, न कश्चन जानाति। सर्वे शरीरकृत्याः असाराः; शरीरस्य चलनवायवः धूलिपथेन गच्छन्ति, तत्रापि न केनचित् दृश्यन्ते। हे भगवन्, वातस्य, दीपस्य, मनसः वा गमनागमनम् ज्ञातुं शक्यते; शरीरबाणस्य तु न। ये शरीरासक्ताः, ये लोकासक्ताः, मोहमदिरापानमत्ताः, ते पुनः पुनः निन्द्याः। येषां मनः शान्तं, ये चिन्तयन्ति—‘नाहं शरीरः, न मे शरीरं, नाहं तद्’—ते, हे मुनिवर, नरश्रेष्ठाः। यः केवलं शरीरबद्धः, तस्य मानापमानयोरपि, कामविषयेष्वपि, बहवो दोषाः सन्ति। अहम् आत्ममायया मोहितः, शरीरासक्त्याः सुन्दराङ्ग्या मोहिनीदायिन्या मायया छन्नः। विवेकः अपि, अल्पः सन्, शरीरासक्तस्य, कपिलक्ष्मणि भ्रान्त्येव, विपथगामी जातः—हन्त, कियदेकाकी दुःखितश्च! यस्यात्मा नष्टः, न च किञ्चित् सत्यमस्ति, तस्य शरीरस्य जर्जरस्य, लोका मोहिता इति विचित्रम्। यथा जलधाराबिन्दुः किञ्चिद् दिने पतित्वा नश्यति, तथा तृणपर्णवत् एतत् दुर्बलशरीरं सहजमेव पतति। अल्पकालस्थितं शरीरं समुद्रफेनवत्; निष्फलकर्मनिरतः व्यर्थं सञ्चरति। मिथ्याज्ञानविपर्यासदोषेण, स्वप्नदोषविलीनत्वेन, स्पष्टविनाशिनि अस्मिन् शरीरे, अहं क्षणमपि विश्वासं न स्थापयामि, द्विजश्रेष्ठ। यः विद्युत्प्रभायाम्, शरद्भ्रमे, गन्धर्वनगर्यां वा स्थैर्यं निश्चितवान्, स एव शरीरस्य स्थितौ विश्वासं करोति। एतत् तृणसदृशं, सर्वदोषपूर्णं, दुर्बलकर्मपराजितं, सदाऽनृताचरणशीलं शरीरं परित्यज्य, अहं सुखेन स्थितः। एवं संसारसागरजन्मलाभेऽपि, भारतरङ्गोपशोभिते, क्षणभङ्गुररूपे, बाल्ये दुःखमेव जायते। बाल्ये च अशक्तिः, आपदः, तृष्णा, मूकता, बुद्धिहीनता, लोभः, चपलता, दुःखं च—एतानि सर्वाणि बाल्ये एव सम्प्रादुर्भवन्ति। क्रोधे, रुदिते, क्रूरतायां, दुःखशोषिते च बाल्ये बन्धनं, हस्तिपाशैः बद्धमिव। ये हृदयविदारणाः चिन्ताः बाल्ये सन्ति, ताः न मृत्यौ, न जरायां, न रोगे, नापि दुःखसम्प्लवे, न यौवने अपि, तादृशं व्यथां कुर्वन्ति। बालानां चपलम् आचरणं, सर्वैः तिरस्कृतम्, पशुभिः समम्, मृत्योरपि दुःखकरम्। यस्य मनः विदारितम्, दुःखितम्, स कथं बाल्ये सुखं अनुभवेत्, यत्र घनतमःअज्ञानप्रतिबिम्बं, अनन्तचिन्ताचपलता च? बाल्ये, सर्वत्र, प्रत्येकपदे, मन्दतामसोत्थं, भयम् उदेति; कः स्वेच्छया तादृशं दुःखं स्वीकुर्यात्? बालः, क्रीडायाम्, अनार्यविनोदेषु, व्यर्थकृत्येषु, मिथ्याशायासु च मग्नः, महत्तमं मोहं, महादुःखं च प्राप्नोति। बाल्यं, विचारविप्लवयुक्तम्, अनार्यविनोदयुक्तम्, दुर्लभकामनायुक्तम्, अनुशासनाय योग्यं, न तु शमाय। सर्वदोषाः, दुष्टाचारः, क्लिष्टकर्माणि, पापचित्तवृत्तयः—एते सर्वे बाल्ये एव, गभीरसरोवरस्थितमकरवद्, वसन्ति। ये विवेकहीनाः, बाल्यं रमणीयम् इति वदन्ति, ते मूढा, भ्रमिता, हे ब्रह्मन्, निन्द्याः सन्तु। यत्र मनः, रूपेण चपलम्, विषयेषु विहरति, तत्र त्रैलोक्यराज्यं अपि तृप्तिं न ददाति। सर्वेषां प्राणिनां, सर्वावस्थासु, मनः चपलम् भवति; बाल्ये तु, हे मुनिवर, तस्य दशगुणितं चपलत्वम्। मनः स्वभावतः चपलम्, बाल्यं च चपलस्य परमम्; तयोः सङ्गमे, प्रिय, कः तत्रान्तःकलहं वेदितुम् अर्हति?