तपसा तव शुभसंकल्पः सफलो भूयात्, पुनः शीतपर्वतवन्यां तस्यां बलिन्यां राक्षस्यां रूपेण भूयाः। यस्यां पूर्वं त्वं जलमयशरीरेण पृथक् अभूः, यथा बीजं महत्तरं वृक्षत्वं प्राप्नोति, तथैव त्वं कन्ये। पुनः तेन बीजरूपेण शरीरेण एकीकृत्य, तेन सह, हे कन्ये, लतावत् अंकुरभावे प्रमोदं प्राप्स्यसि। त्वं दुःखरहितेति प्रसिद्धा, तस्मात् लोके न हिंसां करिष्यसि; अन्तःशुद्धा, शान्तवायुवत्, शरद्भ्रमरगणसन्निभा भविष्यसि। अन्तर्मुखध्याननिष्ठा सती, यदि कदाचित् क्रीडया बहिर्भाससे, तदा सर्वेषां आत्मध्यानरूपा भविष्यसि। त्वं क्रियामूलकधारणायाः आधारभूता, वायोः स्वभाववत्, शरीरस्य सूक्ष्मगत्याः क्रीडां करिष्यसि। तदा, हे कन्ये, स्वकृत्यवेगनिग्रहे प्रतिपक्षी भविष्यसि; न्यायदृष्ट्या, प्राणिनां दुष्कृतनिग्रहार्थं तेषु पीडां विधास्यसि। लोके धर्मानुसारं कर्म करिष्यसि, धर्मस्य च विघ्नकर्त्री भविष्यसि; जीवन्मुक्ता देहे स्थित्वा केवलं स्वविवेकसंरक्षिता भविष्यसि। एवं व्योम्नः देवता उक्त्वा तत्रैव अन्तर्धानं गता। सूची चिन्तयामास—"एषा मम स्यात्" इति। पद्मजस्य वचनार्थग्रहणे वैराग्यं वा रागो वा किम्? इत्येवं सूक्ष्मा चिन्तनावृत्तिः अन्तः संजाताऽभूत्। तदा प्रथमं योजने प्रादुरभूत्, ततः पाणिः, ततः शाखा, ततः मेघमालिका; शीघ्रं समुत्पन्नैः अंकुरैः लतान्तः पादपप्रकारेण क्षणेन विराजिता। सूक्ष्मभूतानि अक्षीणशक्तीनि तस्याः शरीरात् निर्गतानि, ततः इन्द्रियाणि; यथा कल्पद्रुमबीजात् सर्वतोऽपि पुष्पाणि प्रादुर्भवन्ति, तथैव पूर्वं गूढानि तानि अपि अभिव्यज्यन्त। ततः सूची punarapi कर्कटी राक्षसी अभवत्; सूक्ष्मत्वे स्थित्वा स्थूलत्वं प्राप्तवती, यथा वृष्टिकाले मेघरेखा सघनत्वं लभते। स्वस्वरूपं पुनः प्राप्य सा किंचित् प्रमुदिता अभवत्; तत्त्वदर्शनात् महत्तरराक्षसगर्वं चादाय, वस्त्रं यथा परित्यज्य। तत्रैव ध्यानस्थाभूत्, पद्मासनबद्धा, विशुद्धबोधाश्रया, पर्वतशिखरवत् स्थिरा अभवत्। षण्मासानन्तरं सा ध्यानयोगेन बोधं प्राप्तवती, यथा शिखण्डी वृष्टिकाले मेघनिनादं प्रतिगृह्णाति। बोधसमये तस्याः चित्तं बहिर्मुखं जातम्, तृष्णायां लीनं च; यावत् जीवति, तावत् एष शरीरस्वभावो न निवर्तते। तदा सा चिन्तयामास—"किं भोक्तव्यम्?" इति। विचारयन्ती, "नाहं परस्य वा अन्यायेन प्राप्तं भक्षयिष्यामि" इति निश्चितवती। "यत् साधुभिः निषिद्धं, न वा युक्त्या प्राप्तं—तादृशं भोजनं देहिनां मृत्योरपि श्रेयः" इति। "यदि अहं अन्यायेन अप्राप्तं शरीरं त्यजामि, न किञ्चित् अन्यायेन खादिष्यामि; यतः अन्यायेन उपभुक्तं धनं मलिनं भवति।" "किं तु लोकधर्मेण अप्राप्तस्य भक्षणेन? मम न जीवने हेतुः, न मृतौ अपि।" "ननु अहमेव केवलं मनः, शरीरादिभिः मोहिता; तदपि मम बोधेन शान्तम्—कः द्रष्टा, कः दृश्यं, शरीरं वा अशरीरं वा?" इति। एवं मौननिष्ठा सा व्योम्नः वायुनाऽभाषितं वाक्यं शृणोति, यः तस्याः राक्षसीभावत्यागेन तुष्टः। "गच्छ कर्कटि, मोहितान् ज्ञानप्रबोधनं कुरु; महात्मनामेव अज्ञानसंरक्षणं स्वभावः।" "यदि तवोपदेशेन अपि कश्चित् न बोधं प्राप्नोति, सः स्वविनाशाय एव जातः, तं त्वया भोक्तव्यं युक्तम्।" इति श्रुत्वा सा शनैः अवदत्—"भवता मयि अनुग्रहः कृतः"—इति। ततः पर्वतशिखरात् उत्थाय शनैः अवतीर्णा। शीघ्रं तु सा पर्वतप्रदेशं तीर्त्वा, कन्दरातटं गत्वा, पर्वतपादे किरातजनपदं प्रविवेश। तत्र बहु भोजनं, पशवः, जनसमूहः, धनधान्यं, औषधयः, मांसं, अनन्तमूलानि, पेयपानानि, धान्यं, मृगाः, कीटाः, पक्षिणः चासन्। सा भूमिः उत्तमा आसीत्, शीतपर्वतचरणैः सेविता, चलत् गलन्मञ्जिष्ठपर्वतसदृशी; रात्रौ तु, रजनीचर्या, घनतमसि मार्गे निष्क्रान्ता। तस्मिन्नेव किरातग्रामे, रात्रिः अतीव घनतमसी जाता, यथा तमसो घटिका हस्तग्रह्या स्यात्। व्योम मेघैः आवृतम्, चन्द्ररहितम्, तमालवृक्षसमूहसन्निभं तमः, यथा मृदङ्गलेपेन लिप्तं, चक्रवत् भ्रममाणम्। सा लतानिलयवद् मृदुलगमना, ग्रामस्य तमोऽन्धकारगर्भे मार्गे मन्दं सञ्चरन्ती, नगर्यां नवयुवतिवद् गृहान्तःपुरेषु संकुचितेषु प्रवेशद्वारेषु स्थितवती। गृहाङ्गणे तु सा तमःपुञ्जवत् दीपान् अपसारयन्ती, कुलिकायां दीपशिखारेखेव दृश्यते। सा कर्कटसखीव नृत्यति, प्रेतिनीव मदमत्तेव तिष्ठति, काष्ठनिभा। सा गाढनिद्रायाः मृत्योरपि समूहः, घनं तुषारं हरन्ती; सा शीतशीतवायुवत्, शरद्वत् हिमरूषिता। सरःषु क्रौञ्चमन्दाकिनीचलनविक्लिन्नसलिलराशिः, अन्तःपुरेषु स्त्रीपुरुषानां क्रीडारसास्यरूपा। अरण्ये दीप्तानलज्वालाकेशिनी, क्षेत्रेषु वारिसिच्यापक्वशिलारूपा। व्योम्नि चन्द्रतारागणचक्रस्य अदृश्यगतिर्भवति; वनेषु वातनियोजितपुष्पफलविच्छिन्नतरुवत्। गिरिदरेषु उलूकमुखेन निगीर्णवायुनिनादरूपा; ग्रामसीम्नि चौरगृहीतेषु ग्रामवासिनां कठोरनादरूपा। ग्रामेषु ग्रामिणः जडाः, नगरे नागरिकाः सुप्ताः, वनेषु वाताः सञ्चरन्ति, नीडेषु पक्षिणः निश्चलाः। गुहासु सिंहसमूहाः सुप्ताः, झाडेषु मृगाः श्वसन्ति, व्योम्नि मेघाः वहन्ति, कानने मौनमेव।