अथ सहस्रवर्षेभ्यः समाप्ते, सूच्याः पितामहः आकाशात् आगत्य तां संबोधितवान्—"वरं गृहाण, कन्ये।" सूची, केवलं सूक्ष्मप्राणशक्तिम् उपेत्या, क्रियाङ्गवर्जिता, तस्यै न किंचिद् उक्तवती, केवलं अन्तः चिन्तनं कृतवती। "निराशा अहम्, सन्तुष्टा च; किं वरस्य कार्यम्? विश्राम्यामी, शान्तिं प्राप्स्यामि, सुखेन स्थास्यामि।" इति सा मनसि विचारयति। "यत् ज्ञातव्यम्, तत् ज्ञातम्; संशयजालं प्रशान्तम्; स्वविवेकः विकसितः—किम् अन्यस्य आवश्यकता?" इति पुनः चिन्तयन्ती। "यथा अहम् अत्र स्थितास्मि, तथा स्थास्यामि; सत्यासत्ययोः सूक्ष्मताम् परित्यज्य, किम् अन्यस्य प्रयोजनम्?" "अविवेकात् अहम् दीर्घकालं व्यग्रास्मि, यथा बालिका स्वकल्पनया बध्नाति।" "अधुनातनं स्वचिन्तनात् शान्ता; कल्पितेऽर्थे वा अकल्पिते, किम् मम प्रयोजनम्?" एवं सूचिं दृढनिश्चयां, क्रियाङ्गवर्जितां, मौनस्थां दृष्ट्वा, भगवाँस् तस्याः स्थितिं निरीक्ष्य। ब्रह्मा, रागरहितचित्तः, पुनः उक्तवान्—"कन्ये, वरं गृहाण, पृथिव्यां किञ्चित् कालं स्थासि।" "सुखानि भुक्त्वा, परमं पदं प्राप्स्यसि; एषा नियतिः स्थिरा, अखण्डरूपा।" "तव तपोबलात्, उत्तमः निश्चयः फलं प्राप्नुयात्; पुनः हिमवन्तवन्यां बलिनी राक्षसी भव।" "यस्याः पूर्वं जलरूपेण शरीरात् पृथक् अभवः, यथा बीजं महावृक्षः भवति, कन्ये।" "पुनः तेन बीजरूपेण शरीरम् एकत्र भविष्यसि; तेन, कन्ये, लता यथा अंकुरे रमते, तथा रमिष्यसि।" "त्वं दुःखवर्जिता प्रसिद्धा, लोकं न हिंस्यसि; अन्तःशुद्धा, शान्तवायुः, शरद्भूतमेघसमूहवत्।" "अन्तर्मध्ये ध्याननिष्ठा, यदि क्रीडया बहिर्दृश्यासि, सर्वेषु आत्मध्यानरूपा भविष्यसि।" "व्यवहाराधारितधारणायाः आधाररूपा, यथा वातस्य स्वभावः, तथा शरीरस्य सूक्ष्मगमने क्रीडिष्यसि।" "ततः, कन्ये, विरोधिनी भविष्यसि, स्वकर्मगमनं निगृह्य; यथायोग्यं, दुष्कृतनिग्रहाय प्राणिनां दुःखं दास्यसि।" "लोकस्य न्यायानुसारं कर्म करिष्यसि, तथापि न्यायं विघ्नयिष्यसि; जीवन्मुक्ता देहे, केवलं स्वविवेकसंरक्षिता भविष्यसि।" एवं आकाशात् उक्त्वा, देवः निर्गतः; सूची विचारयति—"एतद् मम भवतु।" पद्मजस्य वचनार्थग्रहणे विरागः वा रागः वा कः? इत्यन्तः सूक्ष्मं चिन्तनं जातम्। तत्र प्रथमं वितानम्, ततः हस्तः, ततः शाखा, ततः मेघमालिका प्रकटिता; वेगेन अंकुराणां क्रमात् कल्पवृक्षस्य शाखा, लता, त्वरितं स्फुरन्ति। सूक्ष्मभूतानि, अव्ययशक्तिसंयुक्तानि, तस्याः शरीरात् उत्पन्नानि; ततः इन्द्रियाणि अपि प्रकटितानि; यथा कल्पवृक्षबीजात् सर्वतः पुष्पाणि उत्पद्यन्ते, तथा पूर्वं गुह्यं तस्याः शरीरात् इन्द्रियादयः प्रकटिताः। ततः सूची पुनः कर्कटी राक्षसी अभवत्; सूक्ष्मत्वं परित्यज्य स्थूलत्वं प्राप्नोत्, यथा वर्षाकाले मेघरेखा गाढा भवति। स्वस्वरूपं प्राप्य, किञ्चित् हृष्टा अभवत्; आत्मज्ञानात् महाराक्षसीमदम् परित्यज्य, यथा चेलं परित्यज्यते। तत्र ध्यानस्थायां, पद्मासनस्थायां, शुद्धबुद्ध्याश्रया, पर्वतशृङ्गवत् स्थिता। षड् मासात् अनन्तरं, ध्यानात् जागरणं प्राप्तवती, यथा वर्षाकाले मयूरः मेघनादं श्रुत्वा नृत्यति। जागरिता, तस्याः चित्तं बहिर् अभवत्, तत्र क्षुधायां लीनम्; यावद् जीवति, शरीरधर्मः न निवर्तते। तदा सा विचारयितुम् आरब्धवती—"किं भोक्तव्यम्?" चिन्तयन्ती, "अन्यस्य वस्तु वा, न युक्तं मे भोक्तुम्।" "यद् साधूनां निन्द्यं, वा न युक्त्या लब्धम्—तादृशं भोजनं, देहिनां मृत्युः श्रेयः।" "यदि अहम् न्यायेन न लब्धं शरीरं परित्यज्य, अन्यत् न भक्षयिष्यामि; अन्यथा न्यायरहितं भुक्तं धनं अशुद्धं भवति।" "अन्यथा लोकधर्मानुसारं न लब्धं भोक्तुं किम्? मम जीवने वा मृत्यौ वा न कारणम्।" "अहं केवलं मनः, देहादिभिः मोहितास्मि; तत् आत्मज्ञानात् प्रशान्तम्—कः दर्शकः, कः दृश्यः, देहः वा अदेहः?" एवं मौनस्थितायाः, वायुः आकाशवाणीं दत्तवान्—राक्षसीभावत्यागेन तुष्टः। "गच्छ कर्कटि, मोहितान् ज्ञानप्रदानेन जागरय; महात्मनां धर्मः एव अज्ञानिनां उद्धारणम्।" "यदि तव उपदेशाद् अपि कश्चित् न विवेकं प्राप्नोति, सः आत्मनाशाय एव जन्म लभते, तं त्वं यथायोग्यं भक्षय।" एतद् श्रुत्वा, सा शनैः उक्तवती—"त्वया अहम् अनुगृहीता।" ततः पर्वतशृङ्गात् उत्थाय, शनैः अधः अगच्छत्। शीघ्रं शैलोपरि क्षेत्रं लङ्घित्वा, निम्नप्रदेशे, पर्वतपादस्थं किरातनगरं प्रविष्टवती। तत्र अन्नं, पशवः, जनसमूहः, धनधान्यं, औषधयः, मांसं, मूलानि, पेयानि, धान्यं, मृगाः, कीटाः, पक्षिणः, अन्यानि च असीत्। तत् प्रदेशः हिमवन्तपादस्पर्शितः, चलन्नीलमणिपर्वतवत्, रात्रौ रात्रिचरः गहनतमतमसं मार्गं प्रविष्टवान्। एतस्मिन्नेव किरातनगरमध्ये, रात्रिः अतीव कृष्णा अभवत्, यथा तमसो घटाः हस्तेन गृह्यन्ते। आकाशः मेघैः आच्छादितः, चन्द्ररहितः, तमः तमालवनसमूहवत्, यथा कालिमाक्षिकेन लिप्तम्, चक्राकारं भ्रमति।