आश्चर्यकरं तत्त्वमासीत् तस्याः पूज्यायाः सूच्याः महत्तपः। तदेकमनसा चिन्तयित्वा, वायुः स्वर्गमार्गे निर्गतः। स मेघपथं लङ्घयन्, वातवाहिनीः अतिक्रम्य, सिद्धगणान् अधः स्थापयित्वा, सूर्यपथमुपाजगाम। स्वविहारात् ऊर्ध्वं समुत्क्रम्य, स इन्द्रस्य अन्तःपुरं प्राप, यत्र पुरन्दरः, सूच्याः दर्शनस्य पुण्येन, वायुमङ्के परिष्वज्य, तं पप्रच्छ। पृष्टः स वायुः, सहदेवपार्षदेभ्यः तथा इन्द्राय च, सर्वं दृष्टवानस्मि इति आख्यातुम् आरब्धवान्। जम्बूद्वीपे हि हिमवाँ नाम महान् पर्वतः अस्ति, उन्नतः, विस्तीर्णः च, यस्य जामाता चन्द्रशेखरः भगवतः। तस्यैव उत्तरशिखरे, रम्या तपस्विनी सूच्याख्या स्त्री तिष्ठति, घोरं तपः कुर्वती। किं बहुना? वाताद्युपहतक्शुध्यतिक्रमाय, सा उदरगुहां संपीड्य संलिलाप, तद्विवरं पिधाय। संकोचशमनाय, शीतवातनिवारणाय च, सा मुखं प्रसार्य, धूलिकणान् अपानयन्ती, शीतं च क्षुधां च अवरुध्य स्थितवती। तस्याः घोरतपसा, सा शीतस्वभावं त्यक्त्वा, अग्निस्वभावं स्वीकृत्य, देवैरपि दुरासदाभूत्। अतः शीघ्रं पितामहम् आगच्छाम इति वायुनोदिताः, इन्द्रः देवगणैः सह ब्रह्मलोकं गत्वा, तं ब्रह्माणं प्रार्थयामासुः। सूच्यपि, अहं हिमवत्पृष्ठं गच्छामि ब्रह्मणः वरार्थिन्याः इति उक्त्वा, ब्रह्मणः अनुमतौ, इन्द्रः स्वर्गं प्रतिनिवृत्तः। कालान्तरेण, सा तपश्चर्यया शुद्धा भूत्वा, स्वतपसा दग्धा, अमरालये निवसन्ती, सूच्येव सञ्जाता। सूच्याः नेत्राभ्यां सूर्यरश्मिसदृशाभ्यां दीप्तिम् उपलभ्य, सा स्वच्छछायया, आदौ अन्ते च अपि, नित्यपरिवर्तिनं जगत् विस्मयेन निरीक्षन्ती स्थितवती। सा सूक्ष्मसूच्याः स्थैर्येण मेरुं अतिक्रम्य, वृद्धायाः सदृशी, प्रातः सायं निमज्जनकुशलाऽभवत्। मध्याह्ने, उष्णस्य भीत्या, मातुः अन्तराले प्रविशन्ती, अन्यदा दूरस्थिता, श्रद्धया पश्यन्ती, स्थितवती। तस्याः नेत्रेण निरीक्ष्यमाणा, सा तापनिमज्जन्ती, क्लेशे जनाः यथोचितमान्यतां विस्मरन्ति। छायासूच्याः, तपःसूच्याः, आत्मनश्च, त्रिकोनं तेन पावितं, वाराणसीसमं च अभवत्। तस्मिन् त्रिकोणे, त्रिवर्णपरिखाभिः परिवृते, वातरजोऽपि मोक्षं प्राप्तम्। परमकारणं ज्ञात्वा, आत्मविमर्शेन स्वयंजन्म भवति; यथास्वविचारेण, अत्रैव परमगुरुः आत्मैव, नान्यः, हे राघव। ततः सहस्रसंवत्सरान्ते, तस्याः पितामहः आकाशात् आगत्य, वदति स्म—‘वरे वरय कन्ये।’ सूच्यपि केवलं प्राणसूक्ष्मत्वेन, क्रियाकरणरहितत्वात्, तस्मै किञ्चिदपि न व्याहरत्, केवलं अन्तर्मनसा चिन्तयामास। सा चिन्तयामास—‘निर्वृता अस्मि, संशयविनिर्मुक्ता; किमहं वरेण? विश्राम्येयम्, परमशान्तिं गच्छेयम्, सुखेनैव उपविशेयम्। यदवश्यं ज्ञेयम्, तद् ज्ञातम्; संशयजालं प्रशान्तम्; स्वविवेकः विकसितः—किमन्येन कार्यम्? यथा अत्रैव प्रतिष्ठिता, तथा स्थास्यामि; सत्यमिथ्यायाः सूक्ष्मतां त्यक्त्वा, किमन्यद्वाञ्छामि? इतःपूर्वं, अविवेकदुःखिता, स्फुटकल्पनया बालिकेव, आसीत्। अद्य तु स्वविचारेण शान्ता; कल्पितेषु इष्टेष्वनिष्टेषु च किम् प्रयोजनम्?’ एवं सा सूचिः, धैर्यवती, क्रियाकरणवर्जिता, तिष्ठन्ती, मौनवस्था तस्यैव भगवता निरीक्षिता। ब्रह्मा अपि, रागशून्यधीः, पुनः अवदत्—‘कन्ये, वरे वरय, पृथिव्यां किञ्चित्कालं तिष्ठ। सुखान् अनुभूय, ततः परं परमपदं गमिष्यसि; एषा दैवसंस्थितिः, अविच्छिन्नस्वभावा। तव तपसा, उत्तमः संकल्पः सिद्ध्यतु; तदा हिमवन्तं वनं प्रत्येत्य, पूर्ववत् बलवती राक्षसी भूयाः। यतः पूर्वं यत्र जलमयी तनुर्भविता, बीजवृक्षवत्, तत्र पुनः एकत्वं गमिष्यसि। तया बीजस्वरूपया तया तन्वा, पुनः संयुज्य, अंकुरवत् लतिका इव, सुखं लप्स्यसे। यत् त्वं निर्भयासि, तस्मात् लोके किञ्चिदपि न हिंसासि; अन्तःशुद्धा, शमवाय्वी, शरद्घनसमूहवत्। अन्तर्मुखध्याननिष्ठा, यदि कदाचित् क्रीडया बहिर्भाससे, सर्वेषां आत्मध्यानस्वरूपा भविष्यसि। व्यावहारिककर्ममूले ध्यानाधारस्वरूपा, वातस्वभाववत्, सूक्ष्मशरीरगतवायुवत् क्रीडिष्यसि। ततः कन्ये, प्रतिकूलिनी स्याः, स्वकर्मवेगनिग्रहिणी; यथोचितेन मार्गेण, प्राणिनां दुष्कृतनिग्रहार्थं, दुःखदायिनी भविष्यसि। धर्मानुसारिणी लोके, धर्मनिरोधिनी च; जीवन्मुक्ता देहे, केवलं स्वविवेकेन रक्षिता भविष्यसि।’ एवं दिवः उक्त्वा, देवता तत्रैव अन्तर्धानमगात्। सूच्यपि, ‘एष मे भवतु’ इति चिन्तयन्ती, विरक्तिः किं वा, रागः किं वा, पद्मजवाक्यस्यार्थग्रहणे, इति सूक्ष्मा अन्तरवृत्तिः उत्पन्ना। तदा प्रथमं वितानं, ततः हस्तम्, ततो शाखां, ततो मेघमालां, ततोऽपि त्वरया अंकुरलताभिः, कल्पतरुशाखाव्यवस्थया, सा तत्रैव स्फुरन्ती दृष्टा। एवं सूच्याः अद्भुतं तपः, तस्याः आत्मविमर्शः, तस्याः ब्रह्मदत्तवचनस्य च, दिव्यं चरित्रं प्रवर्तितम्।