सा सूर्यस्य केसररश्मिभिः सिक्ताङ्गी, चन्द्रकान्तिमृदुलचरणा, दिव्यकन्येव दिवि विराजमाना, वातेन समाहृतशीतलता गानं कुर्वन्ती प्रकाशमाना बभूव। तदा दीर्घमार्गगमनो वायुः सप्तद्वीपसागरचिह्नितां पृथ्वीं परिवृत्य, सर्वदिक्प्राप्तिविशालशरीरः, गगने भ्रमरसमूहमिव, परमशिखरे पर्वतस्य विश्रामं लेभे। तत्र तस्य महापर्वतस्य शिखरे, महान्यरण्ये, मध्ये स सूच्याकारं तुच्छरूपं तुच्छकेशगुच्छवत् समुत्थितं दृष्टवान्। तत्र एका तपस्विनी, एकपादस्थित्या दीर्घकालं तापं सहन्ती, नित्यं उपवासिनी, कृशाङ्गी, त्वगुदरपिण्डितशरीरा, तिष्ठति स्म। सा एकमुखेन वातं प्राप्य, तं पुनः निष्पिपेष, हृदयात् न कदापि विसृष्टवती, एवं निरन्तरं चरन्ती। अत्युष्णरश्मिभिः शुष्कता, वनवायुभिः क्लेशिता, अचलस्थिता, चन्द्रकिरणैः स्निग्धा, सा विराजते स्म। पूर्वं तु मनः, रागस्यैकाणवेन स्थितं, तृप्तिं प्राप्य, अन्यत्र स्थानं न दत्तवती। सा वनमध्ये जलदानवत्, दीर्घकालवृद्धकेशवत्, श्वासमस्तकन्यस्तजटावत् आसीत्। तां सूचिम् दृष्ट्वा, वायुः विस्मितचित्तः, प्रणम्य, तस्याः चरित्रं निरीक्ष्य, पुरतः स्थितः, भीतः इव बभूव। "महातपस्विनि सूचि, किमर्थं तपः चरसि?" इति पृष्टुं न शशाक, तस्याः तेजसा मोहितः। "अहो, अद्भुतं महत्तपः एतस्याः सूच्याः!" इत्येव चिन्तयन्, वायुः आकाशं प्रतिपेदे। स मेघमार्गं लंघयन्, वातप्रवाहान् अतिक्रम्य, सिद्धगणान् अधः कृत्वा, सूर्यपथं जगाम। भ्रमणात् ऊर्ध्वं गत्वा, इन्द्रस्य पुर्यां प्रविष्टः; स तु पुरन्दरः, सूचिदर्शनस्य पुण्येन, तम् आलिङ्गितवान्। तत्र पृष्टः सः, "सर्वं दृष्टवानस्मि" इति, सहदेवगणाय च इन्द्राय च निवेदितवान्। "जम्बूद्वीपे हि हिमवन् नाम महापर्वतः, उन्नतः विशालः; तस्य जामाता चन्द्रशेखरः। तस्यैव उत्तरशिखरे, रम्ये स्थले, सुषमा तपस्विनी सूचि नाम्ना, घोरं तपः कुर्वती वसति। किमत्र बहु कथ्यते? वाय्वादिक्लेशं जितुम्, उदरकुहरं संकुच्य, तद् आवृत्य स्थिता। संकोचोपशमनाय च, ऊष्मलत्वाय च, सा मुखं प्रसार्य, धूलिकणान् प्राप्य, शीतवातं क्षुधां च निरोधयति। तस्याः घोरतपसा, शीतस्वभावं त्यक्त्वा, अग्निस्वभावं गृहीत्वा, सा देवैरपि दुष्प्राप्या जाता। अतः शीघ्रं ब्रह्माणं प्रति गच्छामः; तस्याः तपो वरार्थं, यद् अनिष्टम् अपि स्यात्।" इति वायोः प्रेरणया, इन्द्रः देवगणैः सह ब्रह्मलोकं गतः, तं ब्रह्माणं समुपसंपेदे। सूचिः उवाच—"अहं हिमवतः शिखरं गच्छामि ब्रह्मणः वरप्राप्त्यर्थम्।" ब्रह्मणा अनुमते, इन्द्रः स्वर्गं प्रतिनिवृत्तः। कालान्तरे, सा सूचिः, स्वतपसा दग्धा, विमलता प्राप्य, अमरालये स्थित्वा, शुद्धा बभूव। सूच्याः नेत्रात् सूर्यकिरणसमप्रभाभिः, सा स्वच्छच्छायया, चराचरं, आद्यन्तविभागं, विस्मयेन निरीक्ष्यति स्म। सूक्ष्मसूचिना सा मेरुं स्थैर्ये अतिचक्राम, वृद्धावद्, सा दिनादौ च दिनान्ते च निमज्जनकुशलासीत्। मध्याह्ने, तापभीत्या, मातुः अन्तराले प्रविश्य, अन्यदा, नम्रदृष्ट्या, दूरात् पश्यन्ती, समादृतवत्। तस्याः नेत्रेण दृष्टा, सा देहं तापे निमज्जयति; क्लेशे, जनाः गौरवस्य योग्यं विस्मरन्ति। छायासूचिना, तपस्विसूचिना, स्वयम् तृतीयया, त्रिकोणं तस्याः तपसा वाराणसीसमानं पावनं जातम्। तेन त्रिकोणेन, त्रिवर्णपरिखाभिः सीमितेन, वायवोऽपि धूलिकणाः च मोक्षं प्राप्तवन्तः। परमकारणं विज्ञाय, स्वबोधचिन्तनाद् उत्पन्नः, यथायथं विचारात्, अत्र हि आत्मैव पराचार्यः, अन्यो नास्ति, हे राघव। ततः सहस्रवर्षेभ्यः अनन्तरं, तस्याः पितामहः आकाशात् आगत्य, "वरं वृणीष्व कन्ये" इति उक्तवान्। सूचिः केवलं प्राणसूक्ष्मेन्द्रियवती, कर्मेन्द्रियवर्जिता, तस्मै न किञ्चित् उक्तवती, केवलं अन्तर्मनसा चिन्तयामास। "सर्वं प्राप्तम्, संशयः नास्ति; किम् अहं वरेण कुर्याम्? विश्रान्त्याः, शमं यास्यामि, सुखेनैव स्थित्वा।" इति। "यत् ज्ञेयम्, तत् ज्ञातम्; संशयजालं प्रशान्तम्; स्वविवेकः विकसितः—किं पुनः अपेक्षितम्?" "यथा अहम् अत्र स्थितास्मि, तथा स्थास्यामि; सत्यानृतसूक्ष्मता त्यक्त्वा, किम् अन्येन?" "दीर्घकालं विवेकाभावात् बाधिता, स्वकल्पनया बालिका इव।" "इदानीं स्वचिन्तनात् शान्ता; कल्पितेषु प्रियाप्रियेषु किम् प्रयोजनम्?" एवं दृढनिश्चया, कर्मेन्द्रियशून्या, मौनवतीं सूचिं दृष्ट्वा, भगवाँस्तस्याः स्थितिं निरीक्ष्य, ब्रह्मा रागरहितशुद्धचित्तः पुनरुवाच—"कन्ये, वरं वृणीष्व, किञ्चित् कालं भूमौ स्थेहि।" "सुखानि भुक्त्वा, ततः परं परमं पदं प्राप्स्यसि; एषा दैवसंस्कृता, अविच्छिन्ना नियतिः।" इति सुस्निग्धया, भक्तिपूर्णया, संस्कृतया कथा समाप्ता।