शुद्धद्रव्येषु यथा कर्पूरगन्धः सुप्तः तिष्ठति, यथा च वातशक्तौ मधु सन्निहितम्, एवं स एव स्वभावगन्धः स्वामिनि अन्तरङ्गे अनुभवनीयः स्यात्। यः हृदयस्थितवायुः, स तु अन्तरवनं—तरूणां, गुल्मानां, ओषधीना च—रसयति; किन्तु तानि उपभुक्तानि शक्तिहीनानि भवन्ति, ताडितानि च केवलं निरीक्ष्यन्ते। तदा चेतसा जायते—"अहं चेतनया सूच्याः रूपं स्याम्"—इति; एवं मानससूचिः निर्मिता, या चेतना, शुद्धा, तीक्ष्णा च अस्ति। तया अदृश्यया, अतीव शीघ्रया, वातरूपया सूच्याः, या वायौ निवसति, सर्वदिक् गमनं क्रियते, सा च गोप्यते। पीत्वा, खादित्वा, क्रीडित्वा, हास्यं कृत्वा, दत्त्वा, गृहित्वा, नृत्यित्वा, गीतं गायित्वा, जागरणं च—एतानि सर्वाणि अनन्तानि देहवन्तः जनाः कुर्वन्ति। अदृश्येन देहिनः, यस्य शरीरं मनोवायुः, सर्वाणि कर्माणि आकाशरूपेण साध्यन्ते; न किञ्चिदस्ति यन्न कृतम्। एषा मदोन्मत्ता, शक्तिहीना, मधुररसेषु रममाणा, बालकक्रीडायाः आश्रयं गृह्णाति, यथा मदोन्मत्ता करिणी। अपवित्रेषु, क्षीणेषु, ऊर्मिभिः विक्षिप्तेषु नद्यः, एषा मदोन्मत्ता, या शीघ्रगमना, मन्दता भवति, यथा ग्राहः। हृदयस्थं मेदःमांसं निग्रहुं न शक्ता, सा चिरकालं क्लिश्यति, यथा वृद्धधनसमृद्धः मनः दुर्बलः स्यात्। गजेन्द्रः, उष्ट्रः, मृगः, अश्वः, सिंहः, अन्ये च, एष्याः हृदये नृत्यन्ति, यथा नर्तकी दीर्घकालं रंगे अङ्गानि विचालयति। बहिर्व्यन्तरयोः वातैक्यं अनुवर्त्य, सा सुलभा न दृश्यते, यथा गन्धलेखकः अन्तर्निहितः। मन्त्रैः, ओषधिभिः, तपोभिः, दानैः, देवपूजया च लाभं प्राप्य, सा पर्वतानदीतरङ्गवत् शीघ्रं प्रवहति। दीपप्रभेव, यस्य गतिर्न ज्ञायते, सा शीघ्रं लीयते, यथा सूचिः कोशे प्रविश्य विश्रामं लभते। स्वाभाविकवृत्त्या, सा सर्वं स्थानं अन्विष्यति; संकेत एव दैत्यः, संकेततः एव स्थानं स्थाप्यते। सर्वासु दिशः भ्रमित्वा अपि, सर्वे स्वस्थानं अन्ते प्राप्नुवन्ति; जीवसूचिः लौहसूचिं यथा, मन्दः जनः स्वस्थानं प्रतिनिवर्तते। एवं, दशसु दिशः यत्नं कृत्वा, सा मानसिकं तृप्तिं प्राप्नोति, न तु कदापि शारीरिकं। गुणाः केवलं अधिष्ठाने सति एव जायन्ते, तदभावे न; शरीरं कस्यचित् दृश्यते, तदेव तृप्तं भवति। ततः, पूर्वशरीरं स्मृत्वा, या तृप्तशरीरा आसीत्, सा दुःखिता अभवत्, पूर्णमधुरपेटस्य सुखं इच्छन्ती। अतः, "पूर्वशरीरस्य कृते महत्तपः करिष्यामि" इति चिन्तयित्वा, सा स्वेच्छया तपस्थानं निश्चितवती। सा तरुणस्य खगस्य हृदयं प्राणमार्गेण प्रविष्टवती, यथा व्योमचरः आकाशे गच्छति। स खगः, एवं लौहसूचिं गृहित्वा, तां चितायां चञ्चुना स्थापयामास, यथा मनः कर्म प्रवर्तयति। सूचिं गृहीत्वा, स खगः, सा या पर्वतं चिन्तितवती, तत्र शीघ्रं प्रवृत्तः, सूचिदैत्येन अन्तरतः प्रेरितः, यथा वायुः मेघं प्रेरयति। तत्र, निर्जने महावने, स तां सर्वसंकल्पविरहिते स्थले स्थापयामास, यथा योगी चैतन्यं निरवशेषे स्थितौ स्थापयेत्। सा तु, पादाग्रस्यानुस्यूतया परमाणुना एकीकृता, शिखरस्थदेवतावत् तेन खगेन पर्वतस्य शिखरे संस्थापिता इव। लौहसूच्याः एके तीक्ष्णे अङ्गे, सा पादं दृढं स्थापयामास, यथा महापर्वतशिखरे शिखरं स्थापयेत्। प्राणसूचिं, या खगे स्थापिता, दृष्ट्वा, सा बहिः गन्तुं प्रवृत्ता। प्राणसूचिः, खगस्य प्राणान् त्यक्त्वा, निर्गमनाय प्रवृत्ता, यथा गन्धपुञ्जः वायुनाऽनयः नासिकापथं यायात्। स खगः, भारं विसृज्य, स्वस्थानं प्रतिनिवृत्तः, यथा वाहकः भारत्यागात्, रोगमुक्तः च अन्तः शान्तिम् अवाप। लौहसूचिः तपस्याः आधाररूपेण स्थापितः; हि दृढाधारस्य युक्तं उपयोजनम्। निराकारस्य कर्मणः आधारं विना सिद्धिः न स्यात्; तस्मात् एका आश्रित्य, सा तपस्यां स्थिरा अभवत्। प्राणसूचिः लौहसूचिं सर्वतः परितः आवर्तयामास, यथा दैत्यः शिंशपावृक्षं, अथवा गन्धमालायाः वायुः। तस्मात्कालात्, हे इन्द्र, एषा सूचिः दीर्घतपसि रता, अन्यस्मिन् वने बहूनि वर्षाणि स्थितवती। तस्याः कल्याणाय, त्वं धर्मकौशलं प्रयुञ्जीत; दीर्घकालसंचितं तपः लोकोपलापनाय पर्याप्तम्। एवं नारदवचनात्, शक्रः, सूक्ष्मदर्शी, वायुम् दशसु दिशः प्रेषयामास। ततः, वायुनाऽनुगतः, स स्वयम् अपि तां द्रष्टुं गगनमार्गे शीघ्रं गतवान्। सा वातचेतना, शीघ्रा सर्वव्यापिनी च, तां विघ्नरहितं ददर्श, यथा परमचेतना सर्वं पश्यति। स पृथिव्याः सप्तसागरसीमायाम्, महतीं भूमिम्, लोकालोकपर्वतपाशेन बद्धां, नानारत्नमणिविभूषितां, तां ददर्श। स मधुरोदनवृत्तिं, पर्वतश्रेणीं, पुष्करद्वीपवृत्तिं, तत्र च पर्वतप्रदेशं ददर्श। स सुरामुद्रावृत्तिं, तत्र जलचरयुक्तं, गोमेदद्वीपतीरं, तस्य च मध्ये क्षेत्रं ददर्श। स शर्करामुद्रायाः खातिं, अन्तः पर्वतसमूहं, क्रौञ्चद्वीपस्य पूर्वपर्वतम्, तत्र च पर्वतानुक्रमं ददर्श। एवं, मन्त्रश्रेण्या अनुक्रमेण, सा सूचिः, तपस्याः महनीयाय नियोजिता, विविधेषु स्थलेषु, महावनेषु, पर्वतशिखरेषु, चिरकालं स्थित्वा, दिव्यदृष्ट्या दृष्टा, सर्वलोकान् व्याप्य, स्वस्वभावेन, तृप्तिं नीतवती।