यत्र यत्र वायुः विशेषनाड्यां न गच्छति, तत्र सा प्रविश्य तीक्ष्णं दुःखं स्थापयति, यथा वटमूलं तीक्ष्णं भीषणं। तेन शरीरसहितैः इन्द्रियैः अन्यैः च बहुभिः, सा मानवमांसं तथा अन्यान्य उपयुक्तानि खाद्यानि उपयुञ्जते। शयाना सा किंचित् चलति, माला च असंस्कृता, नवयौवना कोमलगण्डा प्रियस्य वक्षसि मुखं स्थापयन्ती। सा दुःखमुक्ता विहरति, यथा पक्षी वनमार्गेषु, कल्पवृक्षसमुद्भूतपुष्पमेघपंक्तिषु द्विगुणरम्यत्वेन। सा दिव्यगिरिवनमध्ये मन्दारपुष्पगन्धमधुं मधुमक्षिकासंघातेषु लुप्तं पिबति। सा वृद्धगरुडवत् शवाङ्गानि चर्वयति, यथा युद्धे खड्गदण्डः वीराङ्गानि शीघ्रं खादति। सर्वेषु शरीरनाड्यावरणेषु, यथा वायुपथः सर्वदिशः, सा उत्थाय पतति, यथा काकः आकाशमार्गेषु। ब्रह्मस्वरूपे प्राणाः आकाशे कम्पन्ते, वायुनाः वहनम्; तद्वत् सा सर्वशरीरनिवासे कम्पते। सा सर्वजीवशरीरेषु, चैतन्यशक्त्या विकृतमना, यथा गृहिणी दीपप्रभया स्वगृहं प्रकाशयति। सा रक्तमध्ये चलति, यथा जलगतशक्ति; समुद्रेषु यथा प्रवाहः; उदरे यथा सर्पणं परिवर्तते। यथा कर्पूरगन्धः शुद्धद्रव्ये सुप्तः, अथवा वायुसंस्कारमधु, तथा स्वाभाविकगन्धः अन्तःस्वामी अनुभवति। हृदयस्थवायुः अन्तर्वनवृक्षगुल्मऔषधीनि उपभुङ्क्ते; परन्तु उपभुक्तानि शक्तिहीनानि भवन्ति, आहतानि केवलं दृश्यन्ते। तत्र इच्छा उदेति—"चैतन्यमयी सुई भूयासम्"—इति; तेन मनःसुई निर्मिता, चैतन्या, शुद्धा, तीक्ष्णा। तया अदृश्यया, अतीव शीघ्रया, वायुसदृश्यया सुईया, यत्र वायुः तत्र स्थानं, सर्वदिशः गमनं, परन्तु तया गूढं। पानं, भोजनं, क्रीडा, हास्यं, दानं, ग्रहणं, नृत्यं, गीतं, जागरणं—एतानि सर्वाणि अनन्तशरीरिणः कुर्वन्ति। तया अदृश्यया, मनोवायुषरीरिण्या, सर्वं कार्यं आकाशरूपेण सम्पद्यते; न किञ्चित् अकर्तव्यमस्ति। तया प्रमत्तया, शक्तिहीनया, मधुररसास्वादनरता, बालक्रीडायाः आश्रयणं कृत्वा, यथा मदोन्मत्ता गजिनी विचरति। दूषितेषु, क्षीणेषु, तरंगविक्षिप्तनदीषु, तया प्रमत्तया, शीघ्रगत्या, मन्दता उत्पद्यते, यथा ग्राहः। हृदयस्थस्नायुमांसं न निगृह्य, सा दीर्घकालं दुःखमुपगच्छति, यथा धनसमृद्ध्या वृद्ध्या च मनः दुर्बलः। हृदयमध्ये गजाः, उष्ट्राः, मृगाः, अश्वाः, सिंहाः च नृत्यन्ति, यथा नर्तकी दीर्घं समयं अङ्गानि नृत्यति। बहिर्वाय्वन्तर्वाय्वैक्यं अनुसरन्ती, सा दुर्निरीक्षा, यथा गन्धलेखकः गूढः। मन्त्रैः, औषधैः, तपसा, दानेन, देवपूजया च लाभमुपलभ्य, सा पर्वतनदीतरंगवत् शीघ्रं धावति। यथा दीपप्रभा गमनं न ज्ञायते, सा शीघ्रं लीयते, यथा सुई आवरणे प्रविश्य विश्राम्यति। स्वस्वभावानुसारं सा सर्वं स्थानं अन्वेषयति; लक्ष्यमेव राक्षसी, लक्षेण स्थानं स्थाप्यते। सर्वदिशं विचर्य अपि, सर्वः अन्ते स्वस्थानं गच्छति; जीवसुई लोहसुईं यथा मन्दः स्वस्थानं। एवम्, दशदिशं प्रयत्नं कृत्वा विचरन्ती, सा मनसः तृप्तिं प्राप्नोति, शरीरस्य तु कदापि न। वस्तुतः, गुणाः अधिष्ठानसत्त्वे एव उद्भवन्ति, न तदभावे; शरीरं कस्यचित् दृश्यते, तदेव तृप्तं भवति। ततः, पूर्वशरीरम् स्मृत्वा, तृप्तशरीरिणी सा दुःखिता अभवत्, पूर्णमधुरपेटस्य सुखेच्छया। अतः, "पूर्वशरीरार्थं महत्तपः करिष्यामि" इति चिन्तयन्ती, सा स्वेच्छया तपस्थानं निश्चितवती। सा हृदयमार्गेण नवखगस्य हृदयम् प्रविश्य, यथा वायुसत्त्वं आकाशे गच्छति। स खगः तया लोहमयीं सुईं गृहीत्वा, चितायां च चञ्चुना स्थापयामास, यथा मनः क्रियायाः आरम्भं करोति। सुईं गृहीत्वा, स खगः तया चिन्तितं पर्वतं गतः, अन्तः सुईराक्षस्याः प्रेरणया शीघ्रं, यथा वायुः मेघं। तत्र, निर्जने महावने, स तां सर्वसंकल्परहिते स्थले स्थापयामास, यथा योगी चैतन्यं संकल्परहिते स्थितौ स्थापयति। सा तस्य पादाग्रस्थसूक्ष्माणुना एकीभूता, पर्वतशिखरे देवतावद् खगेन स्थापिता इव। लोहमयी सुई एकतिष्ठेन शिखरे पादं दृढं निपीडयामास, यथा महापर्वतशिखरे शिखरं स्थापयेत्। सुईं, खगस्य हृदयस्थजीवसूईं दृष्ट्वा, सा बहिःगमनाय चलितुम् आरभत। जीवसूई खगस्य प्राणं त्यक्त्वा निर्गमनाय उद्युक्ता, यथा गन्धपटलं नासिकायाः वायुनाः प्रेरितम्। खगः भारं त्यक्त्वा स्वस्थानं प्रत्यगच्छत्, यथा वाहकः भारमुक्तः, अन्तः शान्तः, रोगमुक्तः इव। लोहमयी सुई तपस्यायाः आधाररूपेण स्थापिताः; दृढाधारस्य युक्तिः कार्येषु उचितः। निराकारस्य कार्याणि आधारं विना न सिद्ध्यन्ति; अतः एका आधारं आश्रित्य, सा तपस्यायां स्थिरा अभवत्।