कदाचित् मम हास्येन महाऽसुराः पलायितुं शक्यन्ते, कदाऽहम् उन्मत्तवद् वनान्तरे स्वस्व कटीध्वनिना नृत्यं करिष्यामि? कदाऽहम् अद्य मन्दस्मितेन कटुकमद्यपूर्णकुम्भैः, मृतमांसपिण्डैः, अस्थिभिः च स्वद्वरेण उदरं पूरयिष्यामि, अन्यद् सर्वं त्यक्त्वा? कदाऽहम् अस्य महाविश्वस्य रुधिरं पीत्वा, श्रान्ता भूत्वा, नृत्यं कृत्वा, विश्रान्तौ सुप्तिं यास्यामि? कदाऽहम् तेजोमयं देहम् स्वश् श्मशानाग्नौ दग्ध्वा, स्वर्णलिप्तमिव भस्मस्वरूपं आलिङ्गिष्यामि? क्व नु तद् देहं, यत् पूर्वं कालिमपर्वतस्यानिव गाढं सर्वदिक् व्याप्य स्थितम्, तस्य चेदानीं मृगबिलसदृशं लघुत्वं, तृणसमानं दुर्बलत्वं च। अज्ञानिनः स्वर्णमपि मृत्तिकेति त्यजन्ति, तथाऽहमपि तुच्छलाभकाम्यया तेजस्विनं रूपं परित्यक्तवती। हाहा, विशालं मम उदरं, यद् विंध्यगुहासमानं, किमर्थं अद्य सिंहगजादीनां संहारं न करोति? हाहा, बाहवः महाबलिनौ, भारनमितशिखरौ, चन्द्रनखौ, किमर्थं अद्य यज्ञार्थं चन्द्रं न गच्छतः? हाहा, वक्षः, स्फटिकवैडूर्यशैलशोभितं, किमर्थं अद्य केशवनं न धारयति, यथा पुरा सिंहादिवासं धारयत्? हाहा, नेत्रे, यौ रजनीध्वान्तदग्धवनसमौ, किमर्थं अद्य दिशः न दीप्तदृष्टिवलयैः शोभयतः? हाहा, स्कन्धसंयोग, त्वं विनष्टः, भूमौ पतितः, कालेन पीडितः, शिलायां चूर्णितः। हाहा, चन्द्रमुखि, किमर्थं अन्तःकिरणैः तपः नाचरसि, यथा कालान्ते अग्निदग्धचन्द्रमण्डलशीतलतामिव मोहयन्ति? हाहा, हाहा, क्व मम बाहू महाबलिनौ अद्य गतौ? किं शलाकासमानं लघुत्वं प्राप्तम्, यत् मुकुलपादपातेनापि कम्प्यते? हाहा, बाहवः वज्रसमानबलिनौ, हर्षजनकौ, शोभायुतौ, विंध्यविस्तीर्णकटी, निष्कलङ्कमण्डलशुद्धौ। क्व तद् रूपं व्योमवत् विस्तीर्णं, क्व चेदानीं तन्तुसूच्यवत् लघु देहं? क्व तद् मुखं पर्वतगुहायाः सदृशं, क्व चेदानीं सूच्यग्रं? क्व तद् बहुमांसभक्षणं, क्व चेदानीं जलबिन्दुग्रहणस्य सूक्ष्मता? हाहा, एषा स्वविनाशलीला मया एव कृताऽस्ति। एवं चिन्तयन्ती सा सूचिरूपिणी वाक्शक्तिसंयुता निश्चितवती—पुनः तपस्विनी भविष्यामि, शीघ्रं तद् पूर्वरूपं प्राप्स्यामि। एवं निश्चित्य, जन्ममरणयोः चित्तं निवर्त्य, सा तस्मिन् एव हिमालयशिखरे तपस्यै कृतनिश्चया जगाम। तत्र स्वस्य सूचिरूपं मनसो निर्मितमिति दृष्ट्वा, प्राणमय्यात्मना चित्तहीनं शरीरं प्रविश्य, सा प्राणमयी बभूव। पुनः, सूचिस्वभावं स्वान्तरे अनुभूय, सा मनोमयी प्राणमयशरीरा हिमालयशिखरं प्राप। तत्र, निर्जने स्थले, कठोरशिलायां, विषमभूमौ, रजसा आवृत्ते, तीव्रवनाग्निना दग्धे, सा एकाकिनी, तृणवद् शुष्कवपुषा, विस्तीर्णे निर्गृहे भूमौ उत्तिष्ठति। सूक्ष्मपादस्य अर्धाङ्गुल्याः आश्रयणेन, स्वचेतना एव पादाधारः, सा तपः आरब्धवती। सूक्ष्मपादाग्रेण भूमेः रजःसंकोचं निवार्य, कष्टेन पादं उद्वहन्ती स्थिता। रजःशर्कराशिलासंकोचमध्ये पादं बन्धयन्ती, सा अन्धकारं, अहिंसां, तीक्ष्णतां, वर्तुलमुखं, वायुभोजनं च सहते। वनान्तरे सा चलितसर्पं अनुसरन्ती, यः दूरदर्शी शिरसि स्थितः, कम्पमानः, तस्य पुच्छाग्रे स्थितः। तस्य सर्पस्य मुखात् निष्क्रान्तः सूर्यकिरणः, सूचिसदृशः, तस्याः पृष्ठभागे रक्षिता, सखा अभवत्। यत् किञ्चिदपि लघु वस्तु स्वकीयत्वं प्राप्तं, तत्र जनाः स्नेहं कुर्वन्ति; एवं सूर्यकिरणः अपि, सखायं कृत्वा, सूचिसमानायां तस्यां स्नेहं चकार। तस्याः द्वितीयः सखा, तपस्विनी स्त्री, निर्मला शुद्धा च; सा तु तया सहवासेन मलिनत्वं प्राप्तवती, यथा सूचिः कलुषिता भवति। तस्याः मुखं, सूर्यकिरणस्य सूच्यग्रात् निष्क्रान्तस्य स्मितरेखाभिः विकचितम्, पश्चात् केवलं रजसा स्मितं इति दृष्टम्। रजसा अपि आवृता सा तपस्विनी सूचिः, वृक्षा लता इत्यादयः अपि तस्याः दर्शनलालसा न निवर्तयन्ति। सा स्थिरपदा, शुद्धभावा, वायुभिः मुखनिःस्वनैः कम्पिता। वायवः तस्याः मुखं पूरयन्तः, 'वयं जायेमहि, स्थितिं प्राप्स्यामः, शीघ्रं तया निगीर्येमहि—इमे पुष्परजांसि' इति वदन्तः। तथापि, रजः, यद्यपि तपस्विनांनाथेन प्रेषितवायुभिः प्रेरितम्, तया न निगीर्यते, यद्यपि तस्याः मुखे प्रविष्टम् इव दृश्यते। सा दृढनिश्चया तद्रजः न निगीर्यति; आन्तरिकबलस्य सति, लघून्यपि न प्रभवन्ति। यत् पुष्परजः मुखे आगतमपि, सा न गृह्णाति; वायुः विस्मयं जगाम, मेरुं अपि उन्मूलयन् न तावत्, यथा सा कीनाशिता, अपि च मलिनमृत्तिकया आवृता, महाजलेन पूरिता, न चलिता। महतीभिः वातैः कम्पिता, विद्युत्स्फुलिङ्गैः भीता, मेघैः क्षिप्ता, मेघनिनादैः व्याकुला, सा सहस्रवर्षाणि अपि अचलनिश्चया, शिलावत् स्थित्वा, ध्यानपरायणा बभूव। यदा तस्याः बाह्यगतयः उपशान्ताः, कालः च व्यतीतः, सा स्वस्वरूपचेतनायाम् अन्विच्छन्ती स्थितवती। ज्ञानदीपः तस्याः उदितः, सर्वोच्चावचं प्रकाशयन्; सा विशुद्धा बभूव, चैतन्यसूचिः, परमशुद्धा। स्वबुद्ध्या ज्ञेयं ज्ञातवती; यदा तपसा पापकृत्यम् उपशमितम्, तदा सा सूचिः स्वस्वरूपे प्रवृत्ता।