कथायाः आरम्भे, अहं तु अग्निना दग्धः, क्षीणः, कीटपक्षस्यापि तु लघुतरः, धूलिसञ्चयेषु नष्टः—कः मां उद्धरिष्यति इति चिन्तयामि। यस्य अन्तःकरणे आशाः नष्टाः, तस्य मनसि ताः पुनरुत्पन्नाः कथं स्युः? ग्राममार्गस्य तृणशिखाः यथा पर्वतशिखरे दृश्यन्ते, तथा वैराग्ययुक्तस्य आशाः न विद्यन्ते। अज्ञानस्थे जनः प्रगतिरेव नास्ति; यः केवलं जुगुप्सितपद्मांश्च अनुसरति, तस्य लघ्वपि प्रकाशशिखा न जायते। एवं तु, आशानाशेन दुःखकूपेषु यावत् कालं भ्रमिष्यामि, न जानामि। कदा तु अहं महापर्वतस्य अञ्जनायाः कन्येव, स्वर्गभूम्योः मध्ये वैदूर्यस्तम्भवत् स्थित्वा, भविष्यामि? मेघबन्धसदृशबाहुः, विद्युत्स्फुरणसदृशनेत्रे, मेघवस्त्रधारिणी, मुक्तकेशा, कृष्णवस्त्रधारिणी च स्यात्। मेघाभसदृशपृष्ठं, नृत्यति शिखापिच्छम्, दीर्घनिस्सन्धिपयोधरौ मेघवर्णौ, मद्यमिव प्रवहन्ती। तस्या हासः सूर्यचक्रं भस्मना आच्छादयति, प्रकाशं बाधते, सर्वान्तभक्षायै रूपं धारयति। मुसलैः, उखैः, शूपैः, रज्जुभिः गम्भीरमालां धारयन्ती, पर्वतशिखराद् पर्वतशिखरं पदं स्थापयन्ती विचरति। कदा अहं मेघमण्डलाभसदृशं विशालं पृष्ठं धारयिष्यामि? कदा मेघसमूहसदृशं नखपङ्क्तिं प्राप्नोमि? कदा मम हासः महादानवान् द्रावयिष्यति? कदा मद्यपानात् प्रमत्तः वनमध्ये स्वनद्भिः कटिभिः नृत्यिष्यामि? कदा अहं मधुरपृष्ठं दृढमद्यपात्रैः, मृतमांसपिण्डैः, अस्थिपुञ्जैः पूरयिष्यामि, अन्यं सर्वं त्यजामि? कदा अहं महाजगतः रक्तं पीत्वा, श्रान्तः, नृत्यकृत्वा, विश्रामाय निद्रायामि? कदा तेजस्वि शरीरं स्वस्यैव चितायां दग्ध्वा, सुवर्णदग्धाङ्कितं भस्मरूपं आलिङ्गिष्यामि? यत् शरीरं पूर्वं काजलपर्वतसदृशं सर्वदिशः व्याप्य स्थितम्, तद् अद्य मूषिकगुहानिव लघु, तृणशिखानिव दुर्बलम्। अज्ञः स्वर्णमपि कदाचित् मृत्तिकायाः भ्रान्त्या त्यजति; तृणलघुत्वेच्छया अहं अपि तेजस्वि रूपं त्यक्तवान्। हे विशालपृष्ठ, विन्ध्यगिरिगुहासदृशं, किम् अद्य सिंहादीन् न समाप्तिम् आनयति? हे बाहू, पूर्वं दृढाः, भारैः वक्राः, नखः चन्द्रसदृशः, किम् अद्य यज्ञार्थं चन्द्रं न गच्छन्ति? हे वक्षः, स्फटिकवैदूर्यपर्वतशिखरसदृशं, किम् अद्य सिंहगृहाणि यथा केशवनं धारयति? हे नेत्रे, रात्रौ दह्यमानवनसदृशं, किम् अद्य दिशः दीप्तदृष्टिमालया न शोभयति? हे स्कन्धसन्धिः, भूमौ पतितः, कालः तव दमनं कृतवान्, शिलायां चूर्णितः। हे चन्द्रमुख, किम् अद्य तपः न कुरुषे, यथा कृतान्ताग्निना दग्धः शीतलः चन्द्रमण्डलः मोहयति? हे बाहवः, महाशक्तिमन्तः, किम् अद्य मक्षिकापादेन कम्पितसूचिसदृशः जातः? हे बाहवः, वज्रसदृशदृढाः, हर्षदायकाः, अश्वसदृशप्रभाः, विन्ध्यकटीसदृशविस्तीर्णाः, निर्मलमण्डलसदृशाः, किम् अद्य न दृश्यन्ते? क्व तद् आकाशसदृशं रूपम्? क्व अद्य सूचिसूत्रसदृशं लघु शरीरम्? क्व पर्वतगुहासदृशं मुखम्? क्व सूच्यग्रसदृशं दृष्टम्? क्व मांसबहुलं भोजनम्? क्व जलबिन्दुसूक्ष्मपानम्? अहो, स्वविनाशनाटकं मया एव कृतम्। तदा, सूचिरूपिणी वाच्यशक्तियुक्ता एवम् चिन्तयित्वा, निश्चयम् अकरोत्—"पुनः तपस्विनी भविष्यामि, शीघ्रं पूर्वरूपं पुनः प्राप्स्यामि।" एवं चिन्तयित्वा, जन्ममृत्यून् मनसा त्यक्त्वा, हिमालयशिखरं गतवती, तपस्यां दृढनिश्चयेन स्थितवती। तत्र, स्वस्य सूचिरूपं मनसः सृष्टिं इति दृष्ट्वा, प्राणमय्या, मनहीनं शरीरं प्रविष्टवती। स्वस्य सूचिस्वभावं अन्तः दृष्ट्वा, मनोमयी, प्राणमयशरीरिणी, हिमालयशिखरं प्राप्तवती। तत्र, जीवशून्ये स्थले, कठोरशिलायां, विषमभूमौ, धूलिना आच्छादिते, दारुणवनाग्निना दग्धे, स्थिता। विस्तीर्णभूमौ, तृणशून्ये, एकाकिनी, शुष्कतृणसदृशा, मरुस्थले प्रकटिता। स्वस्य सूक्ष्मपादस्य अर्धाङ्गुल्या एव आश्रित्य, तपः आरब्धवती, आत्मचेतना एव पादस्य आधारः। सूक्ष्मपादाग्रेण भूमेः धूलिसङ्कुचिता मार्गं अवरुद्धवती, यत्नेन पादं उत्तोल्य स्थिता। धूलिरजःकणशिलासङ्कुचिता मध्ये पादं बद्ध्वा, तमः, अहिंसा, तीक्ष्णता, वृत्तमुखता, वातमात्रजीवनम् च सहनवती। वनमध्ये, दूरदर्शिनी, चञ्चलसर्पं अनुसरति, यः तैलाग्रे स्थितः कम्पमानः। सूर्यकिरणः सर्पमुखात् निर्गतः, सूचिसदृशः, केवलं पृष्ठभागं रक्षन्, तस्याः सहचरः अभवत्। लघु वस्तु अपि स्वं जातं यः, तस्मिन् जनाः स्नेहं कुर्वन्ति; सूर्यकिरणः मित्रवत् सूचिसदृशसख्ये स्नेहम् अकरोत्। द्वितीयः सहचरः तपस्विनी स्त्री, निर्मला; किन्तु तया सह तस्याः दूषितत्वं अभवत्, यथा सूचिः सहचर्यात् मलिनः भवति। तस्याः मुखं, सूर्यकिरणस्य सूच्यग्रात् निर्गमनात् स्मितरूपं, पश्चाद् धूलिहेतुना स्मितमिव दृश्यते। धूलिसंयुक्ते अपि तस्याः दर्शनस्य तृष्णया वृक्षाः, लताः, अन्ये च तस्याः तपस्विन्याः सूच्याः दर्शनाय न तृप्ताः। एवं कथा संनातना।