मम न मित्रं, न सेवकः, न माता, न पिता, न बान्धवः, न परिचारकः, न भ्राता, न पुत्रः अस्ति। न मम शरीरम्, न निवासः, न कश्चन आश्रयः; अहं वनपत्रवत् एकस्मिन्न अपि स्थले न विश्वास्य, विचरामि। विपत्तीनां भारं वहामि, महतीं क्लेशस्थितिं प्राप्तवान्; असत्त्वस्य आकाङ्क्षा मयि उद्भूता, तदपि मम न आगच्छति। मम स्वं शरीरम् अहं मोहबुद्ध्या परित्यक्तवान्, मेघितचित्तः, यथा मूढः इच्छारत्नं हस्तात् पतितं पश्यति। दुःखं पूर्वं चित्तं मोहितं करोति, ततः स्वयम् आगच्छति; अनन्तरं तस्य रूपेण दुःखानां वृद्धिः जायते। भूमौ शय्यां कृतवान्, मार्गेषु क्षिप्तः, आन्तरव्रणेषु निहितः—हा, दुःखानां अनन्तपरम्परा मम! सदा परेषां सेवायाम्, सदा परेषां कार्याय विचरन्, अत्यन्तं दीनतां प्राप्तवान्; पराधीनः अभवम्। अल्पं वेतनं अर्जयामि, तदपि दुःखयुक्तम्; हा, मम दुर्भाग्येऽपि दुःखं दुर्लभम्। भीमः वेतालः उदभूतः, शान्तिं यच्छन्तं केवलं विनाशं ददाति; सम्पत्तिदानाय प्रयत्नं कृत्वा मम विनाशः अभवत्। किं मया, अन्धेन, तद् महत् शरीरम् परित्यक्तम्? यदा विनाशः अनिवार्यः, अशुभाः चिन्ताः उत्पद्यन्ते। कः मां उद्धरेत्, अन्तः दग्धं, क्षीणं, कीटपक्षात् अपि तुच्छं, धूलिकणेषु नष्टं? नष्टाशां जनानां मनसि कथं पुनः आशा उद्भवेत्, यथा ग्राममार्गस्य तृणानि पर्वतशिखरे दृश्यन्ते? अज्ञानस्थैः कथं प्रगतिर्भवेत्? यः केवलं ज्वलन्तीः पिपीलिकाः अनुगच्छति, तस्य अपि लघुज्योतिः न उद्भवति। अतः, अहं न जानामि, यावत् कालं दुःखकूपेषु भ्रमित्वा, नष्टाशः, स्थातव्यम्। कदा अहं महापर्वतस्य अञ्जनायाः कन्येव, स्वर्गभूम्योः बर्हिणीस्तम्भवत् स्थित्वा, भविष्यामि? मेघपृष्ठवत् बाहु, स्थिरविद्युत्प्रभवत् नेत्रे, मेघावरणवस्त्रे, मुक्तकेशे, कृष्णवस्त्रधारिणी। मेघवत् उदरम्, शिखा नृत्यति, दीर्घस्तनौ मेघकायवत् कृष्णौ, सुरायाः प्रवाहवत्। तस्या हासः सूर्यस्य मण्डलम् भस्मना आवृत्य, प्रकाशं निवार्य, सर्वान्तभक्षाय रूपं धारयति। तस्या मालिका कूटमुषलशालिका-शूपरज्जुयुक्ता, पर्वतशिखरात् पर्वतशिखरं पादेन विचरति। कदा अहं तद् महत् उदरं मेघवत् दीप्तं धारयिष्यामि? कदा मम नखपङ्क्तिः मेघसमूहवत् सघना भविष्यति? कदा मम हासः महादैत्यान् दूरं करिष्यति? कदा सुरामत्तः वनान्तरे नृत्यं कृत्वा, स्वभुजप्रहारैः शब्दं करिष्यामि? कदा मम मधुरं उदरं मद्यघटैः, मांसपिण्डैः, अस्थिसञ्चयैः पूरयिष्यामि, अन्यं सर्वं वर्जयित्वा? कदा अहं महाजगतः रुधिरं पीत्वा, श्रान्तः, नृत्यं कृत्वा, विश्रामाय निद्रां गमिष्यामि? कदा तद् दीप्तं शरीरं स्वशवाग्नौ दग्ध्वा, स्वर्णचिह्नितं भस्मरूपं आलिङ्गिष्यामि? कियत् अन्तरं तस्य शरीरस्य—कज्जलपर्वतवत् सर्वदिशः पूरयन्ति—अधुनातनस्य तुच्छस्य, मूषिकगुहावत्, तृणवत् दुर्बलस्य। अज्ञः सुवर्णं अपि शीघ्रं त्यजति, मृदायाम् भ्रमं कृत्वा; तृणेषु तृष्णया तद् दीप्तं रूपं मया अपि त्यक्तम्। हा, महत् उदरं—विन्द्यगिरिगुहानि मेघवत्—किम् अद्य सिंहान्, गजान्, अन्यान् न समाप्तिम् आनयति? हा, बाहवः—पूर्वं दृढाः, भारैः वक्रशिखराः, नखाः चन्द्रवत्—किम् अद्य यज्ञाय चन्द्रं न अनुगच्छन्ति? हा, वक्षः—स्फटिकवैदूर्यपर्वतशिखरवत् सुन्दरम्—किम् अद्य केशवनं न धारयति, यथा सिंहादिवासानि धारयत्? हा, नेत्रे—रात्रौ दग्धवनवत् दीप्ते—किम् अद्य दिशः न दीप्यन्ति ज्वालामालया? हा, कन्धरः, नष्टः, भूमौ पतितः; कालः तव अधः कृत्वा, शिलायां मर्दितः। हा, चन्द्रमुखि, किम् अद्य अन्तर्ज्योत्स्नया तपः न करोषि—यथा कालान्ते दग्धचन्द्रमण्डलं शीतलम्? हा, हा, क्व मम महाबलिनि हस्ते अद्य गताः? किम् अहं तूलिका, मक्षिकापादाघातेन कम्पिता, अभवम्? हा, हस्ते, पूर्वं वज्रवत् दृढे, आनन्ददायिनि, अश्ववत् दीप्ते, विन्द्यशिखरवत् विस्तीर्णकटि, निर्मलमण्डलवत् शुद्धे। क्व तद् रूपम्—व्याप्तमाकाशवत्—क्व तद् तुच्छं शरीरम्—सूच्याः सूत्रवत्? क्व तद् मुखम्—गुहावत् विशालम्—क्व तद् सूच्याः छिद्रवत्? क्व तद् मांसबहुलं भोजनम्—क्व तद् जलबिन्दुस्वादनम्? हा, मम स्वविनाशनाटकम् मया एव कृतम्। सूचिः वाक्यशक्तियुक्ता, एवं चिन्त्य, निश्चितवती—"पुनः तपस्विनी भविष्यामि, शीघ्रं पूर्वं शरीरं पुनः प्राप्तुम्।" एवं विचार्य, जन्ममृत्योः चित्तं निवर्त्य, हिमालयशिखरं ययौ, तपस्यां दृढनिश्चया। तदा, स्वस्य सूचिरूपं मनसः कल्पितं दृष्ट्वा, वायुरूपा, मनःहीनं शरीरं प्रविश्य। ततः, स्वस्य सूचिस्वभावं अन्तः दृष्ट्वा, मनोमयी, वायुरूपशरीरा, हिमालयस्य शिखरं प्राप्तवती। तत्र, सर्वजीवहीने स्थले, कठोरशिलायां, विषमभूमौ, धूलिना आवृतायां, भीमवनाग्निना दग्धायां, स्थितवती।