सूतः उवाच— यथा सूक्ष्मा शाटी वा काषायवस्त्रे वा तीक्ष्णसूची समं प्रविशति, तथा धर्माधर्मयोः भेदं मूढः एव न पश्येत्। सा सूचिः अङ्गुष्ठाङ्गुल्योर् मध्ये निपीडिता, दीप्तं सूत्रं धारयन्ती, अनन्तमिव तन्तुं निष्पातयन्ती, अग्रे दृष्टिं निबध्नाति। तस्याः तीक्ष्णत्वेन, कठोरभावेन च, सूत्रग्रथिता अपि, सा मृदुषु वस्तुषु न प्रविशति, मन्दगत्या गच्छन्ती, वस्तूनि विविच्य। अतीव तीक्ष्णा अपि, यदि गधामुखे सूत्रं प्रविश्य तिष्ठति, सा सूचिः, अप्रवेशिनी, कठिना, दुर्भगा इव राजकन्या भवति। सा तीक्ष्णा, परान् विना न मार्गं अन्विष्यति; छिद्रं कृत्वा एव, सूचिः निवार्यते, कर्णमूलात् लम्बते। हस्तात् पतिता, सा कर्पासे शोभनं शय्यते, सख्युः सदृशी; स्वभावसमं मित्रं कः न रमेयात्? येषां मनः प्रमत्तवृत्तिभिः मिश्रितं, ते साधारणजनाः, स्वसमं सख्यं कः परित्यजेत्? त्यक्ते, अन्तर्योगिनी शक्तिः लौहकक्षे चञ्चला भवति, बर्हिर् वातैः प्रेरिता, व्योमोत्कर्षणं इच्छन्ती। प्राणापानयोः प्रवाहे स्थित्वा, हृदयपद्मे सञ्चरन्ती, दुःखशक्तिः, अतीव घोरा, जीवशक्तिवद् उत्पद्यते। समानविरोधेन समानेन सह गच्छति, उदानविपर्यासेन उदानेन सह प्रवर्तते। व्याने स्थित्वा, रोगकरः, सर्वाङ्गरसप्रसारेण सञ्चरति, हृदयकण्ठयोः पीडां, श्वयथुं, वर्णविपर्यासं, मदं च जनयति। सा सूचिः, प्रायः मलिनहस्ते दृश्यते, नखखण्डकुहरमध्ये सुप्ता, बालहस्ताङ्गुलिपीडन एव रमते। पादे प्रविश्य, रुधिरमर्गचेष्टाभिः व्याप्य, तुच्छेन भोजनं तृप्तिम् अनुभवति। सा कर्दमे कुप्ये चिरं शिरसा शयिता; यत् कामितं प्राप्तम्, तादृशं स्थलं कः परित्यजेत्? यस्य मनः क्रूर्येण गृहीतम्, सः तद् बहुधा प्रकाशयति; यतः उत्सवेष्वपि, कलहेन दुर्जनः तुष्टिं लभते। यः कश्चन मुद्रां पिटिकायाम् अधः स्थापयित्वा रक्षति, सः ताम् अतीव समाद्रियते; अहङ्कारस्य चमत्कारः सत्त्वेभ्यः दुरपाक्रियः। द्यूतयुग्मे मनसा मोह्यमानः, स्वयमेव विपत्तिं करोति; स्वार्थसाधने पण्डितस्य मूढता न जायते। वस्त्रे सूत्रच्छेदेन शीघ्रं परमं नाशं प्राप्नोमि; अतः एषा विशुद्धा बुद्धिः सम्पद्यते। सूचिः तु त्यक्ता, क्लेशं विना मलिनत्वं प्राप्नोति; बाह्यच्छेदनाभावे तस्यां रोगः जायते। सूक्ष्मा, दुरदृश्या, छेदिनी क्षणेन विस्मरणं जनयेत्; तीक्ष्णा, वेधिनी, क्रूरा, दिव्यसूचिवद् आचरति। परस्य केवलं सूत्रच्छेदेन पीडने तृप्तः, दुष्टः केवलं तद् जानाति येन विनाशं करोति, स्वदुष्टिं न जानाति। सा कर्दमे निमज्जति, व्योम्नि सञ्चरति, आकाशवायुभिः क्रीडति, भूमौ, पन्थाने, गृहे, विपणे, अरण्ये, अन्तरालये शयिता; हस्ते, कर्णपद्मे, गृहस्थस्य मृदुवल्कले, छिद्रे, काष्ठे, मृत्तिकायाम्, हृदयस्य नाड्यां च तिष्ठति; एवं वस्तूनां स्वभावः। एवं मुनिना उक्ते, सायं समयः अभवत्; सूर्यः अस्तं ययौ, सभायाः सदस्याः सन्ध्यायाः किरणैः सह स्नानाय प्रस्थिताः, प्रणम्य विससृपुः। ततः दीर्घकालानन्तरम्, कार्कटी नाम राक्षसी सर्वमानुषमांसभक्षणेन तृप्तिं प्राप्तवती। सा हि पूर्वदिने केवलं रक्तबिन्दुना तृप्तां प्राप्तवती; किन्तु तृष्णायाः सूचिः अन्तः कथं पूर्यते, या सहनाय दुष्करा? सा चिन्तयामास—“हा, कष्टम्! यथा सूचिरूपिणी, सूक्ष्मा, बलहीना, लघ्वपि ग्रसितुं न शक्नोमि, एवं दुःस्थितिं प्राप्तास्मि। हे मूढमनः! मम विशालानि अङ्गानि कुत्र गतानि? यथा वनस्य पत्राणि मेघखेलया शुष्काणि भवन्ति, तथैव तानि लुप्तानि। मयि दारिद्र्ययुतायाम्, स्निग्धमांसरसस्य वा, रक्तमज्जास्य वा, आस्वादनस्य चिन्हमपि नास्ति। कर्दमे निमज्जामि, भूमौ पतामि, जनसमूहैः विनश्यामि, चौरैः चूर्णिता अस्मि। हा, नष्टास्मि, अनाथा, नास्ति मे आश्रयः, दुःखात् दुःखं, क्लेशात् महत् क्लेशं पतामि। नास्ति मे मित्रं, दासः, माता, पिता; नास्ति बन्धुः, परिचारकः, भ्राता, पुत्रः। नास्ति मे शरीरम्, न वासः, नापि कश्चन आश्रयः; अहं वनपत्रमिव एकदेशे अपि न विश्वास्य, विचरामि। विपत्तीनां भारं बिभर्मि, महतीं क्लेशस्थितिं प्राप्ता; नास्ति मे नाशः, तं च कामये, स च न लभ्यते। मया स्वशरीरं मोहवशात् परित्यक्तम्, मेघबुद्धिना, यथा मूर्खः इच्छारत्नं हस्तात् पतितम्। प्रथमं दारिद्र्यं मनसि मोहं जनयति, ततः स्वयमेव आगच्छति, अनन्तरं विपत्तिरूपेण विस्तारं लभते। भूमौ शयिता, पन्थानं नीत्वा, व्रणेषु क्षिप्ता, हा, अनन्तदुःखपरम्परा मम! सर्वदा परसेवया, परगमनं कृत्वा, परमकष्टमगच्छम्; पराधीना अभवम्। अल्पदक्षिणं लभे, तदपि क्लेशयुक्तं; हन्त, ममापि दारिद्र्यं दुर्लभम्। घोरः वेतालः उत्पन्नः, मम शान्त्यर्थं केवलं विनाशं दत्तवान्; दानाय प्रयुक्ते वित्ते, विपत्तिः प्राप्ता। हा, मूढा अहम्, तत्तद् महाशरीरं किमर्थं परित्यक्ता? विनाशे अनिवार्ये, अशुभा एव चिन्ता जायते।” इति।