मनसः सारशक्त्या यः संसारगतिः दिशान्तेषु व्याप्यते, स वायोर्बलात् तृणशकलस्य यथाऽचलनं तथा प्रवर्तते। तत्र सूक्ष्मसूत्रं मुखेन समुत्सृज्य, सुरूचौ तन्तवायां शीघ्रं, परिपूर्णस्य प्रयत्नेन, स्त्री हृदयेन संयुक्ता यथा सुतं प्रसूते, तथा प्रवर्तते। यथा परिपूर्णरसात् सूचिका हृदयमुत्तानं करोति, एवं सदा तन्तोः सूक्ष्मस्य छेदं तन्तवायां सृजति। जीर्णमपि वस्त्रं तीक्ष्णेन साधनेन चिन्तारहितं पूर्यते, यथा छिन्नं वस्त्रं सूच्याः स्पर्शेन क्षणेन पूर्यते। तन्तुरश्मिभिः आक्रष्टा सूचिका वस्त्रस्य हृदयमाप्नोति; तेनैव परिपूर्णेन तेजः शीघ्रं विन्यस्यते, सूर्यरश्मिवत्। तत्रैव संस्थितरूपेण, क्षीणपरिपूर्णत्वेन, दैत्यसूचिका हृदये क्लिश्यते, यथा कर्मणः फलेन। सा सूचिका खुरनिनादवत् विदारयन्ती, स्वभावेनापि प्रयुक्ता श्रमं जनयति। सा चत्वारः विदारणाः वस्त्रे तन्तुं संचालयति, दीर्घं च संसकारतन्तुं शरीरस्य, यथा संवेदनम्। शीघ्रं प्रेरिता सूचिका वस्त्रे धावति, तस्याः मुखं न दृश्यते—एवं दुष्टजनाः गूढं प्राणस्थानि विदारयन्ति। सूत्रगुच्छयुतां तीक्ष्णदृशं सूचिकां सुलभं पश्यन्ती—'कथं विदारयिष्यामि?'—इति शीघ्रस्य कामना। रेशमवस्त्रे वा कर्पासवस्त्रे वा तीक्ष्णसूचिका समं याति; पापपुण्योः भेदं यो न मन्यते, स मूर्ख एव। अङ्गुल्योर्योगेन, स्फटिकसूत्रं धारयन्ती, अनन्तसूतं निगिरन्तीव, पुरतः पश्यति। तीक्ष्णहृदयशून्यत्वात्, सूत्रयुक्तापि, सा मृदुषु न प्रविशति, वस्तुषु मन्दं गच्छन्ती। अतीव तीक्ष्णापि, यदि गर्दभमुखे सूत्रयुता, तदा सा विदारयित्री च हृदयशून्या च, राजकन्येव, दुःखिनी स्यात्। अन्येषां अहिंसायाः पन्थानं तीक्ष्णा न इच्छति; विदार्य पश्चात्, सूचिका निष्क्रान्ता कर्णमूलाद् लम्बते। हस्तात्पतिता सा कर्पासे शोभनं शयाना, सख्युवाच; स्वभावसदृशं मित्रं को न वाञ्छति? येषां मनः कुपथैः मिश्रितं, ते साधारणजनाः स्वसमानानां सख्यं त्यक्तुम् इच्छन्ति कः? परित्यक्ते च अन्तर्मुखे बलः लौहकक्ष्यायां चञ्चलः स्यात्, वायुवेगैः प्रेरितः, व्योम्न उत्थातुम् उत्सुकः। प्राणापानप्रवाहे स्थितः, हृदयपद्मे सञ्चरन्, दुःखशक्तिर्दारुणा, जीवस्य बलवत् उत्पद्यते। समानेन प्रतिरोधात्, समानेन सह गच्छति; उदानस्य विपर्ययात्, उदानेन सह गच्छति। व्याने स्थितः, रोगकर्ता, सर्वाङ्गरसप्रवाहे संचरन्, हृद्गलशूलं, श्वयथु, वर्णभेदं, उन्मादं च जनयति। शौचिकस्य हस्ते प्रायः दृश्यते, नखगर्ते सुप्तः, बालहस्ताङ्गुल्यां विदारणे एव रमते। पादे प्रविश्य, रक्ते मलनाड्यां च व्याप्य, तुच्छेनाहारेण तृप्तिं लभते। कर्दमकुहरे मुखं अधः कृत्वा चिरं शयाना; यद्वाञ्छितं प्राप्त्वा, तादृशं वासस्थानं कः त्यजेत्? यस्य मनः क्रूर्यया गृहीतम्, सः नानाप्रकारेण तद्व्यक्तं करोति; उत्सवेष्वपि, नीचस्य विवादः एव प्रीतिकरः। यः कश्चन मुद्रां पिटिकायां निहितां रक्षति, स तां महतीं मन्यते; अहङ्कारस्य चमत्कारः जीवेषु दुर्निवारः। यः द्यूतम् आसक्तचित्तः, स एवात्मनः विनाशं करोति; परहिते प्रवृत्ते, धीरस्य मूर्खता न जायते। वस्त्रे तन्तौ छिन्नेत्यहं शीघ्रं परमविनाशं लभे; तेन मे चित्तं निर्मलतमं जायते। सूचिका उपवेश्य, घर्षणरहितं मलम् आसादयति; बाह्यविदारणाभावे, रोगः तस्यां जायते। सूक्ष्मा, सुदुर्लभदृश्यता, विदारयित्री, क्षणेन विस्मृतिं जनयेत्; तीक्ष्णा, छेदनशक्त्या, क्रूरा, दैवीसूचिकेव प्रवर्तते। अन्यस्य तन्तुविदारणेनैव तृप्तः, पापात्मा केवलं तद्विनाशकारणं जानाति, स्वपापं न वेत्ति। सा कर्दमे निमज्जति, व्योम्नि सञ्चरति, आकाशवायुभिः क्रीडति, भूमौ, मार्गे, गृहे, विपणे, वने, अन्तरगृहे च शयाना; हस्ते, कर्णपद्मे, वा स्वगृहे मृदुपिण्डेषु, छिद्रे, काष्ठे, मृत्तिकायां, हृदयनाड्यां वा—एवं वस्तुनः स्वरूपम्। एवं मुनिना उक्ते, सायन्तनसमये दिनं समाप्तमभवत्; सूर्यास्ते, सभासदः प्रणम्य, स्नानाय जग्मुः, सूर्यरश्मिभिः सह। ततः चिरात्, कार्कटी नाम दैत्यी सर्वमानुषमांसभक्षणेन तृप्तिं प्राप्तवती। सा हि पूर्वदिने केवलं रक्तबिन्दुना तृप्ता, किन्तु तृष्णासूचिका कथं तृप्येत, या दुःसहा? सा चिन्तयामास—'हा, दुःखितेयं मम अवस्था या सूचिरूपे पतिता! अहं सूक्ष्मा, बलहीना, एकमपि कणमश्नातुं न शक्नोमि।' 'क्व गतानि मे विशालाङ्गानि, हे मूढे मनः? यथा वनान्तरे श्याममेघक्रीडया पत्राणि विलीनानि, तथा ते विनष्टानि। मयि दुःखिन्यां न मांसस्य मधुररसरुचिरस्य वा, न च स्नेहासृग्मदस्य स्वादस्यानन्दस्य किंचिदपि शेषम्।' 'अहं कर्दमे निमज्जामि, भूमौ पतामि; जनसमूहेन विनश्यामि, चौरैः पीडिता। हा, नष्टास्मि, अनाथा, न मे सुखं, न शरणं; दुःखात् दुःखान्तरं पतामि, क्लेशात् क्लेशान्तरम्।