एकदा काचित् सूत्रसूचिः स्तम्बाग्रे विश्रान्ता आसीत्, भ्रमरनिनादवायौ सञ्चलन्ती, रूक्षे निर्वीर्ये च वायौ, कम्पमानाङ्गुलिशाखासु च स्थित्वा। मलमेखलाजगति, स्वाङ्गुलिव्रणकूपेषु, स्वेदबिन्दुश्लेष्मरक्तादिषु, संधिपर्वतवर्त्मन्यपि, वल्मीकसदृशेषु च सा वर्तते स्म। कदाचित् धूल्यां, जले, मोहिन्यपि, सर्पचर्मनखररूक्षतायुक्ता, कदाचित् कूपपार्श्वे पन्थासु, नदीभीता यवकपिपीलिकाक्रान्ता च सा दृश्यते स्म। सा सूचिः विरलस्निग्धशुष्कविच्छिन्नमण्डलिनी, कीनाशपङ्ककर्दमयुक्ता, मार्गमध्यगता शीतवायुव्याघूर्णिता च। कृमिरक्तमलचिह्नयुक्ता, रक्तपूर्णनखचिह्नमुखा, अङ्गुष्ठनाभिसंपीडिता, यत्र यत्र कर्ष्यते तत्र तत्र पात्यते। विविधवर्णाकृतिरेषा, नगरान् चित्रपटवत् सञ्चरामास, आगमनगमनक्लान्ता चिरकालं तत्रैव विश्राम्यति स्म। प्रतिनगरे सूत्रपोटयन्त्रभारारूढा, तालेषु वने सम्प्राप्ता, गोभिः परिवर्तिता च सा। किञ्चिद् हस्तात् पतित्वा, रहसि शयाना, सूत्रवेगेन मुखेन क्षीणा, क्वचिद् भग्ना च। दृढत्वापि कर्णे न प्रविशति, मनसः मन्दत्वे तीक्ष्णत्वं निष्फलं भवति। सा क्लान्ता सूचिः मनःसूच्यावलीढा, जलस्थगुरुशिलावत्, अधः प्रवृत्ता अपि न निमज्जति। मनःसारशक्त्या संसरणगतिर्दिशान्तेषु व्याप्यते, वातवेगेन तृणशिखेव। मुखेन तु सुकुमारसूत्रं पर्यन्ते निष्कासयन्ती, रम्ये तन्तुवाटे शीघ्रं, परिपूरकप्रयत्नेन, स्त्रीव हृदयेन संयुक्ता प्रसूत्यै। यथा परिपूरकरसात् सूचिः हृदयमुत्तापयति, एवं तन्तुवाटे सदा सूत्रस्य सुकुमाराग्रं निष्कासयति। जीर्णपि वस्त्रं तीक्ष्णेन क्षणेन पूर्यते, यथा सूचिना जीर्णपटोऽपि सन्दर्श्यते। सूत्ररश्मिभिः आकृष्टा सूचिः पटस्य हृदयं प्राप्नोति; तेनैव परिपूरकेन तेजः शीघ्रं विन्यस्यते, सूर्यरश्मिवत्। तस्मिन्स्थितरूपे, क्षीणपूरके, राक्षसीसूचिः हृदि पीड्यते, यथा कर्मफलात्। सूचिः स्वल्पचेष्टायामपि, खुरध्वनिवत्, छिद्रं करोति; स्वभावेनापि प्रयुक्ता क्लान्तिं जनयति। सा वस्त्रे सूत्रं चतुर्विधं छिद्रं कृत्वा सञ्चारयति, दीर्घं च संस्कारसूत्रं देहे, यथा स्पर्शः। शीघ्रं प्रेरिता सूचिः वस्त्रे धावति, तस्याः मुखं न दृश्यते; एवं दुष्टाः जनाः गूढं प्राणकूटे प्रहरन्ति। सूत्रपटलसम्बद्धा, तीक्ष्णदृष्टिः सूचिः सुलभं पश्यन्ती, ‘कथं छिद्रं करिष्यामि’ इति प्रबुद्धानां स्पृहैव। रेशमपटे वा तन्तुवाटे वा, तीक्ष्णा सूचिः समं गच्छति; धर्माधर्मयोः भेदं यो न वेत्ति, स मूर्ख एव। अङ्गुष्ठाङ्गुल्योः मध्ये पीड्यमाना, दीप्तसूत्रवहना, अनन्तपाशमिव निष्कासयन्ती, पुरतः पश्यन्ती च। तीक्ष्णहृदयत्वात्, सूत्रयुक्तापि, मृदुषु वस्तुषु न प्रविशति, वस्तुषु मन्दगतिः। अत्यन्ततीक्ष्णापि, गर्दभमुखेन सूत्रारोपिता, सूचिः न छिनत्ति, हृदयशून्या दुःखिनी राजकन्येव। अन्येषां विना पीडां न करोति तीक्ष्णा, मार्गं न याचते; छिद्रं कृत्वा, सूचिः निवारिता कर्णमूलात् लम्बते। हस्तात् पतिता, कर्पासे शोभनं शयाना, सख्युवत्; स्वभावसदृशं मित्रं कः न रमते? को वा साधारणजनः, मोहदोषैः मिश्रचित्तः, स्वसमं सख्यं त्यक्तुमिच्छति? परित्यक्ते, अन्तरङ्गगतिर्वाय्वारम्भे लोहकुक्षौ चञ्चला, घटवायुवेगेन व्याकुला, व्योमोत्कर्षे उत्सुकापि। प्राणापानप्रवाहे स्थित्वा, हृदयपद्मे सञ्चरन्ती, तिव्रदुःखशक्तिः, जीवशक्तिवदुत्पद्यते। समानेन प्रतिरोधे समानेनैव गच्छति, उदानस्य विपर्ययेन उदानेनैव। व्याने स्थित्वा, रोगजननी, सर्वाङ्गरसपरिसरन्ती, हृदयकण्ठवेदनां, शोथवर्णमदं च जनयति। शौचिकहस्ते साधारणतया, नखकुहरे सुप्तवती, बालहस्ताङ्गुल्यां छिद्रक्रीडायामेव प्रीयते। पादे प्रविश्य, रक्तमलनाड्याः सञ्चारयन्ती, लघ्वन्नेन लघ्वन्नेनैव तुष्टिमती। कर्दमकुहरे चिरकालं अधोमुखी शयाना, यत्प्राप्त्या तुष्टः, तं वासं कः परित्यजेत्? यस्य मनः क्रूर्यया हृतं, सः नानाप्रकारेण तद्व्याहारयति; उत्सवेष्वपि, कलहेन अधमाः सुखं लभन्ते। यः कोशे निक्षिप्तमुद्रां रक्षति, सः तां महत्त्वेन पश्यति; अहङ्कारविस्मयः प्राणिनां दुर्बोध्यः। यः द्व्याक्षिकक्रीडायां मनःयुक्तः, सः स्वनाशं करोति; स्वार्थे च, प्राज्ञस्य मूढता न जायते। वस्त्रस्य सूत्रच्छेदेन, अहं शीघ्रं परमं विनाशं प्राप्नोमि; एवं मे शुद्धा बुद्धिः जायते। सूचिः तिरस्कृता, मलिनतां विना संस्पर्शं प्राप्नोति; बाह्यछेदनाभावे, रोगः तस्यां जायते। सूक्ष्मा, सुलभदर्शना, छेदिका, क्षणेन विस्मृतिं जनयेत्; तीक्ष्णा, प्रविशन्ती, क्रूरा, दिव्यसूच्यिव व्यवहारं करोति।