तत्र तदा गुणसम्पन्नः रामः पुण्यक्षेत्रदर्शनसन्तप्तमानसः महर्षिघृणीनां पङ्क्तीन् द्रष्टुम् आकाङ्क्षाम् अतीव बिभ्रद् अभवत्। स च मनसि विचिन्त्य, राघवः स्वपितरम् उपसृत्य, कमलदलकोमलसूत्राणि हंस इव पाणिभ्याम् पादौ परिष्वज्य स्थितः। ततो विनयपूर्वम् उवाच—"पितः! मम मनसि तीव्रा स्पृहा पुण्यक्षेत्राणां, देवायतनानां, वनानां, पुण्यतीर्थानां च दर्शनाय जाताऽस्ति। अतः पूर्वं यद् याचितं मया, तद् त्वया कर्तव्यम्। पितः, लोके न कश्चन त्वत्तः किञ्चिद् याचित्वा निराशः जातः।" एवं विनीतवाक्येन प्रार्थितः स राजा वसिष्ठेन सह मन्त्रयित्वा, रामस्य पूर्वयाचनाम् अवलोक्य, अनुमतिं दत्तवान्। शुभे दिने, अनुकूलनक्षत्रे, राघवः शुभाभरणधारी, ब्राह्मणैः आशीर्वादैः सन्तुष्टः, स्वभ्रातृभिः सह प्रस्थितवान्। वसिष्ठेन प्रेषितैः वेदविद्भिः ब्राह्मणैः, प्रियैः विशिष्टैः राजपुत्रैः च सहितः, मातृभिः आलिङ्गनैः आशीर्वादैः च भूषितः, तीर्थयात्रायै सन्नद्धः तस्मात् गृहात् निर्गतः। नगरे मङ्गलवाद्यनिनादः प्रवर्तमाने, नगरस्त्रियः भ्रमरपङ्क्त्यः इव नेत्रैः तम् निरीक्षन्त्यः, नगरात् निर्गतः। ग्रामस्त्रियः कमलसदृशपाणिभिः अक्षतान् पन्थाने समर्पयन्त्यः, तस्य पन्थानम् हिमगिरिसमानम् अक्षतैः श्वेतीकृतम्। स ब्राह्मणगणान् समीपम् आनीय, जनानां आशीर्वादान् शृण्वन्, दिशः निरीक्ष्य, विपिनेषु विचरन् गतवान्। स्वस्य कोसलदेशात् शनैः शनैः प्रस्थितः, स्नानदानतपःस्वाध्यायादिकम् आचरन्, नदीनाम्, पुण्यक्षेत्राणाम्, पावनवनानाम्, तीर्थानां, अरण्यसीमानां, समुद्रपर्वतानां च तटान् दृष्टवान्। मन्दाकिनीं शशिशुभ्रां, कालिन्दीं पद्मशुभ्रां, सरस्वतीं, शतद्रुम्, चन्द्रभागां, इरावतीं च अपश्यत्। वेणां, कृष्णवेणां, निर्विन्ध्यां, सरयूं, चर्मण्वतीं, वितस्तां, विपाशां, बाहुदां च दृष्टवान्। प्रयागं, नैमिषं, धर्मारण्यं, गयां, वाराणसीं, श्रीगिरिं, केदारं, पुष्करं च सन्दर्शितवान्। मानसां, क्रमसरः, उत्तरमानसां, वडवां, मडवां, बहूनि पुण्यक्षेत्राणि च सन्दर्शितवान्। अग्नितीर्थं, महातीर्थं, इन्द्रद्युम्नसरोवरं, सरांसि, तडागानि, कूपान् च प्राप्तवान्। स्वामिनः, कार्त्तिकेयस्य, शालिग्रामस्थस्य हर्यः, चतु:षष्टिं गिरिजापतेः हरस्य स्थानानि च दृष्टवान्। नानाविचित्राणि अद्भुतानि प्रदेशांश्च, चतु:सागरतटान्, विंध्यगिरिकन्दरारण्यानि, पितृपर्वतान् च अपश्यत्। महर्षिराजर्षीणां, ब्रह्मर्षीणां, देवानां, ब्राह्मणानां च पुण्याश्रमान् पावनान् अभिगम्य, भ्रातृभिः सह सर्वेषु दिशान्तेषु पुनः पुनः विचरन्। समस्तां पृथिवीं सुरकिन्नरमानुषैः पूजितः, रघुकुलरमणः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्, यथा प्रजापतिः शिवलोकात् दिशाः परिभ्रम्य प्रतिनिवर्तते। तदा नगरवासिभिः लाजपुष्पैः सम्प्रक्षिप्यमाणः, श्रीमान् जयन्तः स्वगृहं स्वर्गमिव प्रविवेश। ततः राघवः प्रथमं प्रविश्य, पितरं, वसिष्ठं, मातरं, बान्धवान्, ब्राह्मणान्, वृद्धान्, आचार्यान् च प्रणम्य स्थितवान्। मित्रैः, मातृभिः, पित्रा, ब्राह्मणगणैः च पुनः पुनः आलिङ्गितः, तेषां प्रेम्णा कृताभिनन्दनं न तृप्तः अभवत्। तत्र दशरथस्य द्वौ पुत्रौ, दृढप्रेमवाक्यैः परस्परं संवादं कुर्वन्तौ, मधुरस्वरेण दिशः प्रमुदितवन्तौ, मधुरवेणुवादध्वनिरिव। बहूनि दिनानि रामस्य आगमनमहोत्सवः प्रवृत्तः, जनान् महानन्देन पूरयन्, क्रीडारवसमृद्धः। ततः प्रभृति, राघवः स्वगृहे सुखेन वसन्, नानादेशानां आचारान् व्यवहारांश्च कदाचित् कदाचित् कथयन् कालं निनयत्। रामः प्रातःकाले उत्तिष्ठन्, विधिवत् सन्ध्यावन्दनं कृत्वा, सभायां स्थितं पितरम् इन्द्रसमानं पश्यन्, वसिष्ठादिभिः सह दिनचतुर्थांशं विविधानन्दसंवादैः व्यतीत्य, तैः प्राज्ञैः पूजितः। पितुः अनुमत्याऽनु, महद्बलेन परिवृतः, वराहमहिषसंकीर्णे वने मृगयायै गतवान्। ततः स्नानादिकं कृत्वा, मित्रैः बान्धवैः च सह भोजनं कृत्वा, रात्रिम् अपि तैः सह यापयन् गृहं प्रत्यागच्छत्। एवं राघवः भ्रातृभिः सह प्रतिदिनचर्यां कृत्वा, तीर्थयात्रातः प्रत्यागत्य पितुः गृहे स्थितवान्। स दोषरहितः रामः, स्वकर्मणा, विद्यासुधया च, साधुजनानां हृदयानि चन्द्रकिरणैरिव तर्पयन्, एवं दिनानि यापयन् आसीत्। ततः, रघुनन्दनः षोडशे वर्षे सम्प्राप्ते, रामः, शत्रुघ्नः, लक्ष्मणः च तं अनुवर्तमानाः। भरतः तु सदा मातामहगृहे सुखेन वसन्, राजा च सम्यक् पृथिवीं पालयन् आसीत्। पुत्राणां प्रजायाः च हिताय, बुद्धिमान् दशरथः, सर्वेषु विषयेषु मन्त्रिभिः प्रतिदिनम् मन्त्रयन्, सर्वं सम्यक् व्यवस्थापयन् आसीत्। तीर्थयात्रायां समाप्तायाम्, रामः स्वगृहे स्थितः, दिनैः दिनैः शरत्कालीनः शुद्धह्रद इव कृशः बभूव। शनैः शनैः तस्य विशाललोचनस्य मुखम्, शुक्लपद्मपत्रमिव, निष्पीतवर्णं विकसितम् इव, शुक्लता प्राप्तवती। एवं श्रीरामस्य पुण्यतीर्थयात्रा, नगरप्रवेशः, कुटुम्बजनैः मित्रैश्च साकं स्नेहसंपर्कः, गृहस्थजीवनम्, चिरकालं यथाक्रमम् प्रवृत्तम्।