सृष्टौ तु भगवता एवमुक्तम्—“त्वं विषूचिका नाम स्यान्नीडीव यथा, सूक्ष्ममायया सर्वलोकान्पीडयिष्यसि।” सा च दुःखप्रदा तेषां ये अल्पभोजिनो दुर्व्यवहारीणः, मूढाः, चपलाः, दुष्टदेशवासिनः, प्रमत्ताश्च। हृदयमासाद्य प्राणैः सह प्रविश्य, प्लीहादीन्यङ्गानि विदार्य, वातरूपा सूक्ष्मरेखा विषूचिका भविष्यसि। सा च विषूचिका साधु-असाधुषु सममुपसर्पति; किन्तु साधूनां हिताय तस्याः शमाय मन्त्रः प्रदिश्यते। हिमालयस्योत्तरस्यां दिशि कार्कटी नाम राक्षसी वर्तते, या विषूचिकेति प्रसिद्धा, धर्मप्रतिरोधिनी कन्येव। तस्यै मन्त्रं जपित्वा, बृहन्मन्त्रं, वामपार्श्वे उदरे स्थापयेत्; ततः तेन हस्तेन समीपस्थं रोगिणं शनैः संस्पृशेत्, धैर्येण स्थित्वा। तदा चिन्तयेत्—कार्कटी कर्कशरवमुक्त्वा हिमालयं प्रति पलायते, मन्त्रबलात् चूर्णिता इव। रोगिणं तु अमृतह्रदस्थं चन्द्रमण्डले स्थितमिव पश्येत्—अजरं, अमरं, सर्वरोगोपद्रवविमुक्तम्। एवं यः चिकित्सकः शुद्धः, अन्तर्मुखः, एकाग्रचित्तः, स सर्वविधां विषूचिकां शनैः शनैः नाशयति। एवं त्रैलोक्यनाथः, गगनचारिणां सिद्धानां प्राप्तमन्त्रः, इन्द्रादिभिः पूजितः, स्वं ज्योतिर्मयं, अक्षरं परमं पुरीमुपागात्। ततः सा महाकृष्णा राक्षसी, वैदूर्यशिखराभा, तन्वी भविष्यन्ती, मस्यन्धकारमेखलायामिव दृश्यते। सा वृक्षरूपिणी जात्वा मेघसदृशं स्वरूपं त्यक्त्वा, मानुषसमाना, ततः करमात्रा, अनन्तरं वितस्तिमात्रा, अङ्गुलिसमा, मसूरदाणिकासमा, अन्ते सूनायिका जात्वा, पद्मकेशरधारासुन्दरी, चिन्ताशैलशिखराकारमुत्तिष्ठति। कृष्णसूचिः सा, सम्यग्भासमाना, सूक्ष्मशरीरवेष्टा, गगनमार्गे वातेन वह्यमाना। सा सूचिः दृश्यते, लोहद्रव्यरहितापि, केवलं चैतन्यलीला, स्वप्नसूच्येव। मणिसूचिसमस्निग्धा, मनोविलाससंयुक्ता, वैदूर्यदीधितिलता, दण्डमालासुन्दरी। सा च कण्ठकनिलयवातेन वह्यमाना, स्फुटसुरङ्गिका, व्योमपटलपुत्रिका इव, सूक्ष्मा, दृष्टिगोचरा। स्वस्यैव अग्रे सूत्रं धारयन्ती, स्निग्धपुच्छा, दीप्ताग्रिका, प्रशान्त्यर्थमात्मानं दर्शयन्ती, मौनव्रतस्थितिः। दूराद्दीपवत्स्फुरन्ती, शुद्धसत्ता प्राप्ता, मनोहरमुखी, व्योममध्ये घोषयन्तीव। अर्धनिमीलितलोचना, दीपशिखासुन्दरी, कौशेयकान्तिकेशिनी, स्नातकशिरःकान्तारुणा, यौवनक्रीडारूपा। सूत्रं तु पद्मकेशरधारावत्, बहिर्जगत्साक्षात्कारायोत्थितम्, मुख्यनाडीवत् स्थितम्, चन्द्रकान्तिदीधितिसुन्दरम्। संयतिन्द्रिया, प्राणश्च बहिर्गच्छन्निव, बौद्धतपोवृत्तिसदृशं ज्ञानप्रवाहमलक्षितम्। तस्या बुद्धिः शून्यवादसूक्ष्मा, सन्धिसुषिरवायुवत्, क्षीणप्रभासूच्येव, तीक्ष्णा, अदृश्यैव। सा दर्शिता सता ग्राह्यत्वाय, न तु सः तां यथावत् प्रयुङ्क्ते; सा च न चिन्तयति—अहो, अज्ञानविलासः! सूच्यग्रेण सा शून्यतां न विचिन्त्य, केवलं स्वस्य मनोवृत्तिं पश्यन्ती, सुखेनासीनास्ति। चिन्तारहितं, सूच्यर्थमपेक्षन्ती, मूढचेतसा, विषयव्यग्रे मनसि, पूर्वापरविचारो न जायते। वस्तु सामर्थ्ययुक्तमपि, कल्पनया रूपान्तरं लभते; यथा दर्पणः इच्छितरूपैः पूरितः, स्वल्पवातेन विक्रियते। तस्याः राक्षस्याः, या सूचिरूपिणी, स्थूलशरीरत्यक्त्वा, महामरणमपि सुखमेवाभूत्। ननु, एकवस्तुनिष्ठानां गति कष्टा! सा राक्षसी स्वेच्छया देहं तृणवत् परित्यक्तवती। अन्ये मनांसि एकवस्तुनिष्ठया नश्यन्ति; राक्षसी तु, ग्रसनेन गर्विता, देहानाशमपि न बुबुधे। विनाशोऽपि सुखदः मूढानां ये एकवस्तुनिष्ठाः; सा राक्षसी, शरीररहिता, सूचिरूपिण्यपि, पूर्णतृप्ता अभवत्। अन्यः कश्चिदात्मा तस्यां सूच्यां संलग्नः, ततो जीवलक्षणा सूचिः समुत्पन्ना, आकाशस्वरूपा, निराकारिणी, आकाशक्रियाशरीरी। सा दीप्तसूत्रप्रवाहवत्, प्राणसूत्रमयी, तीक्ष्णवेदनारूपा, सुस्पष्टसूर्यकान्तिदीधितिसुन्दरी। सा खड्गस्य पृथग्भागवत्, परमाणुरेखावत्, पुष्पगन्धरेखावत्, सूक्ष्मकौशलरूपिणी। पापात्मिका, मनोवृत्तिः, तत्रैव स्थित्वा, परजीवनिष्ठाविदारणपरायणा। एवं द्विसूचिरूपेण तस्या देहः समुत्पन्नः, वन्यतण्डुलत्वगिव, कर्पाससूत्रसमा। तया द्विसूच्यात्मना, नराणां हृदयानि प्रविश्य, तान् विदार्य, सर्वदिशः संचारिणी अभवत्। स्वसङ्कल्पबलात् सा गुरुत्वं लाघवं वा लभते; कर्कटीरूपं त्यक्त्वा, सूचिस्थितिमुपगतवती। क्षुद्रबलानां तु तुच्छमपि वस्तु स्पृहणीयम्; सूचिप्रेतत्वं तु तया राक्षस्याः तपसा लब्धम्। एवं विषूचिकायाः उत्पत्तिः, स्वरूपविकासः, व्याधिरूपविस्तारश्च, वेदवचनेन सुस्पष्टं निरूपितम्।