सा राक्षसी मेघमालिकेव जाताऽभवत्—तस्याः रूपं सर्वथा स्थिरमासीद्, केशा ऊर्ध्वमुत्थिता घननीलवर्णा, यथा सा भुजाभ्यां नभः स्प्रष्टुमिच्छन्तीव दृश्यते। तां वातेन क्षामत्वगङ्गीं, शिथिलाङ्गीं, वातवेगेन कम्पमानां, भूषणानां शब्देन झणझणायमानां, केशैः संच्छन्नां, तमसि लीनां, मुक्ताफलधारया शोभितां दृष्ट्वा, अजो भगवान् तस्याः समीपमुपागच्छत्। सहस्रसंवत्सरात् अनन्तरं ब्रह्मा पितामहः तस्यै समुपस्थितः। तस्याः घोरतपसः सिद्धये, अपि च मलाहुतमपि वह्निं शैत्येन जयन्ति। सा ब्रह्माणं मनसा प्रणम्य तत्रैव स्थितवती—"एवं भवतु"—इति चोक्त्वा चिन्तयामास—"कः वरः स्यात् येन क्षुधो नाशः सिध्येत्?" इति। सा चिन्तयामास—"यथा सहजं यथा च लौहमयं जीवसूचिकां रूपं मे भवेत्, एवं वरं याचे। द्विविधा स्यात् सूचिका, अनपेक्ष्य प्रविशेयमपि च लीयेयमिति।" पुनः सा विचारयामास—"श्वासेन सह सर्वेषां प्राणिनां हृदयं प्रविशेयमिव गन्धानुसारेण, तेन सर्वान् इच्छया भक्षयिष्यामि।" एवं चिन्तयन्त्याः—"क्षणशः क्षुधायाः नाशेन परमं सुखं लभ्यते"—इति तस्यै पद्मयोनिरुवाच। सा अन्यां दृश्यां ददर्श—साम्भसमिवामृतमेघम्। ब्रह्मा उवाच—"कर्कटिके, राक्षसकुलगिरिमालिनि कन्ये!" ततोऽब्रवीत्—"उत्तिष्ठ, तव तुष्टोऽस्मि; यं काङ्क्षसि वरं वृणीष्व।" सा प्राह—"भगवन्, भूतभव्यनाथ, जीवसूचिका भूयासम्।" तदा स उवाच—"सहजं लौहमयं रूपं, स्वेच्छाशक्तिं च मम वरः स्यात्।" "एवं भवतु" इत्युक्त्वा, पितामहः पुनरुवाच। "सृष्टौ त्वं विषूचिका नाम सूच्याकारिणी भविष्यसि। सूक्ष्ममायया सर्वलोकान् बाधिष्यसि।" "ये दुर्भिक्षभोजिनः, कठिनकर्मकृतः, मूढाः, चपला, दुष्टदेशवासिनः, प्रमत्ताश्च, तान् त्वं व्याधिना पीडयिष्यसि।" "श्वासैः सह हृदयं प्रविश्य, प्लीहान्यादीन्यङ्गानि विदार्य, सूक्ष्मरेखा वायुव्याधिरूपा विषूचिका भविष्यसि।" "साधून् असाधूंश्च गच्छसि; किन्तु साधूनां चिकित्सायै मंत्रमिमं प्रवदामि।" "हिमवत्पर्वतानां उत्तरदिशि कर्कटी नाम राक्षसी वर्तते, या विषूचिका इत्यपि कथ्यते; सा धर्मविघातिनी कन्या।" "एष मंत्रः महत्तमः जपनीयः; ततो वामपार्श्वे उदरे स्थापनीयः, तेन हस्तेन रोगिणं शनैः संस्पृशेत्, धैर्येण युक्तः।" "कर्कटी तीव्रनादिनी हिमालयं प्रति पलायमानां, मंत्रबलात् चूर्णीभूतां, चिन्तयेत्।" "रोगिणं चन्द्रे स्थितं, अमृतह्रदगतं, जरामरणरहितं, सर्वरोगविघातितं चिन्तयेत्।" "एवं चिकित्सकः शुद्धः शान्तचित्तश्च, एकाग्रमना, सर्वविधां विषूचिकां शनैः विनाशयति।" "एवं त्रैलोक्यनाथः, गगनगतः, सिद्धैर्गृहीतमंत्रः, इन्द्रादिभिः पूजितः, स्वं ज्योतिर्मयं परमं नगरं प्रतिपेदे।" ततः सा महाकृष्णा राक्षसी, वैदूर्यशिखराभा, सूक्ष्मभावाय स्थितवती, कालिम्बवद् मेघरेखा इव प्रकटिता। सा वृक्षरूपिणी जाता, पूर्वं मेघाकारं त्यक्त्वा; ततः मानुषसमाना, पुनः हस्तमात्रा, ततो विस्थारमात्रा, अङ्गुलिसमा, मसूरदाणिकासमा, सूच्याकारिण्यभवत्। ततः कोमलसूत्रसूच्याकारं, पद्मकेशरशोभां, चिन्ताशैलशिखराभां च स्थितवती। कालसूचिः सा, सम्यग् मृदुला, निरुपमा, सूक्ष्मशरीरवेष्टिता, गगनचारिणी, वातेन नीयमाना, प्रजज्वाल। सा सूचिः दृश्यते स्म, लौहमयं तु किञ्चिदपि नासीत्—संज्ञामात्रमेव, स्वप्नसूच्याकारिणीव। रत्नसूच्याः समा, मनोविलाससंयुक्ता, वैदूर्यरेखायाः शोभा, दण्डमालिकेव मनोज्ञा। सा वातवाहिता, कर्णिकाकेशररेखेव, सूक्ष्मस्फटिकछिद्रवत्, गगनपुत्रीव, सूक्ष्मदर्शना। स्वयमेव सूत्रेण शिरसा बद्धा, मृदुलपुच्छा, दीप्तशिखा, प्रशान्त्यर्थं दृश्यते, परममौनव्रते स्थितवती। दूरात् दीपवत् दृश्यमाना, शुद्धभावं प्राप्तवती, दूरादेव मनोज्ञमुखी, गगनं प्रति वदन्तीव। अर्धोन्मीलितनेत्रा, मृदुलदीपशिखेव, कोमलकेशी, स्नानसिक्तललाटा, युवतीव क्रीडन्ती दृश्यते स्म। तस्याः सूत्रं, पद्मतन्तुवत्, बहिर्जगतः कौतूहलात् उद्गच्छन्तम्, मुख्यनाड्याः सदृशं, चन्द्रकान्तरेखेव शोभते। संयतेंद्रिया, स्वप्राणशक्तिः बहिर्यायिनीव, बौद्धस्य प्रवाहवद्, अप्रकटमिव सञ्जाता। तस्याः बुद्धिः शून्यवादसदृशी, छिद्रमारुतरश्मिव, न्यूनदीप्तिसूचिवत्, तीक्ष्णा, अदृश्येव। सा दर्शिता ग्राह्यार्थं, न तु तया उपयुज्यते; सा स्वयमपि तद् न विचारयामास—अहो, मूढता! सूच्यग्रेण सा शून्यत्वं न चिन्तयामास, केवलं स्वमनोऽभिप्रायमवलोकयन्ती, सुखेन स्थितवती। विचाररहितं, सूच्यर्थं, तस्याः बुद्धिहीनया मनसा स्पृह्यते; यस्य मनः विषयेषु व्यापृतं, तस्य पूर्वोत्तरविचारो न जायते। वस्तु सामर्थ्ययुक्तमपि, कल्पनया रूपान्तरं लभते; यथा दर्पणः इच्छितरूपैः पूरितः, श्वासेन विक्रियते। अस्याः राक्षस्याः, या सूचिरूपा, स्थूलदेहमपि परित्यज्य, महन्मरणमपि सुखमेव अनुभवति स्म। वस्तुतः, एकवस्तुनिष्ठानां गति कष्टा—सा राक्षसी स्वेच्छया स्वदेहं तृणवत् परित्यक्तवती।