सा केवलं जरामरणदुःखरत्नपेटिका, सदा मत्तेव व्याधिक्लेशेषु क्रीडतीव दृश्यते। क्षणमेकं विशुद्धा प्रकाशवती, क्षणमन्धकारपटलवद् दृश्यते; तृष्णा नभस्य मार्गवत्, क्षणं तु घनधूमवत्। शमाय चेष्टानिवृत्तये तृष्णा त्याज्या, सा घनतमसा कृष्णा, भूतानां नाशायैवोदिता। तृष्णारोगविषान्वेषणेन यावत् जगत् मुह्यति, मूकं विक्षिप्तचित्तं भवति। चिन्तारोगमुक्तौ सर्वं दुःखं जहाति लोके, चिन्तात्याग एव चिन्तारोगस्य मन्त्र इति श्रूयते। यदा सर्वं तृणपाषाणकाष्ठादिकं लाभसंशयेन गृह्णाति, तदा तृष्णा तडागस्थमत्स्यवत् अन्तः प्रवर्तते। सा तृष्णारोगवेदना शरीरमुपजायमानाऽपि, महात्मानमपि शीघ्रमेव विकाशयति यथा सूर्यरश्मयः पद्मं विकसयन्ति। तृष्णा वेणुवल्लरीव—अन्तः शून्या, बहिर्ग्रन्थिभूता, दीर्घा, कोरककण्टकिनिवेष्टा, मुक्ताफलैः शोभिता। आश्चर्यं खलु, यद् धीमतामपि तृष्णां विच्छिनत्ति शुद्धविवेकखड्गेन, या छेत्तुं दुष्करैव। हे ब्रह्मन्, न खड्गस्य धार, न वज्रस्य, न तप्तलोहशिखायाः तीक्ष्णत्वं, यथेदं हृदि स्थितं तृष्णात्यन्तं तीक्ष्णम्। दीपशिखेव तृष्णा—शिखाग्रं कालिम्ना लिप्तं, देहो दीर्घः तैलेन, तेजस्विनी, स्पर्शे दाहकारिणी। मन्दराद्रिसमः स्थिरधीः, वीरः, पुरुषेषु दृढतरः अपि, तृष्णया क्षणेन तृणसमानः क्रियते। तृष्णा विंध्यमहावनेव—विस्तीर्णा, घना, भीषणा, मेघरजसा निर्मिता, घनतमसा धूमाच्छन्ना। सा तृष्णैव सर्वत्र विद्यमाना, सर्वेषु लोकेषु अनुभूयमाना, सुलभा न दृश्यते; सा समुद्रफेनमालिकेव तरङ्गिता, क्षीरोदस्योपरि, मधुरा च बलवती च। एवं किल, इदं शरीरं अन्तः सिक्तं, जालवत् विचित्रं, नित्यपरिवर्तनशीलं, दुःखपूर्णं, अस्थिरं, संसारमण्डले विचलति, केवलं दुःखहेतुः। अज्ञानमपि ज्ञानीवाभासते, मिथ्याहंभावं दर्शयति; युक्त्या कदाचित् पुण्यं वा पापं वा, न जडं, न चैतन्यम्, केवलं मोहकारणम्। जडचेतनयोर्मध्ये स्थितं, चञ्चलाशां वहन्तं, न विवेकी, न मूढः, केवलं भ्रममेव उत्पादयति। अल्पं सुखमल्पं दुःखं च अनुभवति; न किञ्चिदपि शरीरात् दयनीयतरम्—नीचं, गुणरहितम्। नित्यं आगमनगमनशीलं, दन्तकेशैः भूषितम्, क्षणे क्षणे पुष्पस्मितविकासितम्। शाखावत् बाहवः, अस्थिप्रतिष्ठिताः, शिरः फलं बृहद्, ग्रीवापीठे स्थितम्, नेत्रे भ्रमरसमूहवत्। हस्तपादौ कोरकवत्, नाड्यः रक्तरसनदीवत्, गुल्फयुक्तम्, कर्मपक्षिणां विश्रामस्थलम्। एष शरीरवृक्षः, स्वच्छायया, जीवयात्रिकसमूहस्य आश्रयः। कस्यास्य स्वं, कस्य परम्? कः स्वजनः, कः परजनः? पुनः पुनः भारवाहनाय शरीरग्रहणं कुर्वन्, कः आत्मत्वेन पश्येत्? न हि जनः नौकां वा लतां वा आत्मत्वेन मन्यते। शून्ये वन इव शरीरनाम्नि, विवरगर्तपूर्णे, केशवृक्षसमाकीर्णे, कोऽत्र विश्वासं लभेत्? त्वक्-नाडी-अस्थिसूत्रेण दृढनिबद्धे गात्रे, अहं मृगवत् न तिष्ठामि, नित्यध्वनिषु। मनःकपिः संसारवने विकटः, चिन्तागुच्छरूपः, दीर्घशोककृमिणा विद्धः। शरीरमाश्रयः तृष्णासर्पस्य, क्रोधकाककृतगृहः; तस्य स्मितं पुष्पम्, वृक्षः शोभनः, पुण्यपापफलसमृद्धः। दृढतुण्डः, बाहुजालं सुन्दरं, हस्तानि कोरकगुच्छवत्, सर्वाङ्गानि कोरकाणि वातवेगेन कम्पितानि। इन्द्रियपक्षिसमाश्रयः, सुश्रितजंघा, स्निग्धत्वचः, सरःछायाभूषितः, कामयात्रिकसमाकीर्णः। शिरसि दीर्घतृणकुच्छकम्, अन्तः कूटे वृद्धगर्वगृध्रनिवासः। रूपे दुर्बलः, वासनाजाले स्थितः, उत्साहविहीनः, एष शरीरवृक्षो न मे सुखदः। अहङ्कारनाम्ना गृहीणां महागृहं शरीरम्; पतितं वा, स्थितं वा, तस्य स्थैर्यं मम किम्? इन्द्रियपशुसंयुक्तं, कामवेश्मपूरितं, रागदूषिताङ्गं शरीरगृहं न मे रुच्यते। अस्थिकाष्ठसंघट्टपूर्णं, नाडीबंधनयुक्तं शरीरगृहं न मे रुच्यते। स्नायुतन्तुनिबद्धं, रक्तरसेन मलिनीकृतं, जरारजसा श्वेतं शरीरगृहं न मे रुच्यते। कर्मकृत्यविन्यासपूर्णं, व्यर्थमोहनिष्ठितं, मिथ्यावास्पदस्थम्भसमाश्रितं शरीरगृहं न मे रुच्यते। क्षुधातृष्णादुःखजनितनिनादपूर्णं, सुखशयनरूपं, व्यर्थकामदग्धदासीसंयुक्तं शरीरगृहं न मे रुच्यते। विषयपात्रोपकरणसमाकीर्णं, मलपूरितं, अज्ञानक्षारविषसिक्तं शरीरगृहं न मे रुच्यते। पादौ गुल्फाधिष्ठितौ, जानुप्रतिष्ठानौ, शिरः शिखरम्, दीर्घकाष्ठबाहुयुक्तं शरीरगृहं न मे प्रियं। हे ब्रह्मन्, नेत्रद्वारयुक्तं, बुद्धिक्रीडाङ्गणं, चिन्ताकन्यायुक्तं शरीरगृहं न मे प्रियं। एतेन शरीरस्य तृष्णायाश्च स्वरूपं, दुःखमूलत्वं, तस्य विरक्त्युपदेशश्च प्रतिपादितः।