राजा पद्मः, एतेषु घटनासु श्रुत्वा, चतुर्षु समुद्रेषु समाहृत्य जलैः स्नानमकारयत्। ततः ऋत्विजः मन्त्रिणश्च तं राजानमभिषिच्य, यथा देवाः पुरा इन्द्रं सम्पदं पुनः प्राप्तवन्तं समभिषिच्य, तद्वत् कृतवन्तः। तदा लीला स्वयमेव, राजा च, जीवन्मुक्तौ महात्मनौ, स्वपूर्ववृत्तान्तानां स्मरणेन प्रमोदं जग्मतुः, यथा प्रियौ यौवनसंयोगेषु हर्षं लभेते। सरस्वत्याः प्रसादेन स्वयमेव च प्रयत्नेन, राजा पद्मः उभयत्र परमं श्रेयः प्राप। स राजा, विचारज्ञानप्रबोधेन अद्वैतलीलासमन्वितः, तं देशं पापरहितः अष्टसहस्रवर्षाणि शशास। स जीवन्मुक्तः, जितात्मा, पञ्चेन्द्रियविभ्रमातीतः, असङ्गचित्तः, मौनी, यथास्वभावमात्रानुगतः। यथा सौन्दर्यसागरात् बिन्दुरुत्क्षिप्तः शशाङ्कः, तथा तस्य तेजसः वह्नेः कण इव सूर्यः। एवं ते जीवन्नेव मुक्ताः, अष्टसहस्रवर्षाणि राज्यं कृत्वा, देहत्यागानन्तरं पूर्णबोधाः विमुक्तिं प्रापुर्य। एषा लीला-कथा, हे राम, तव कथिता, दृश्यदोषविनाशाय। हे निष्पाप, जगति या स्थूलता त्वया कल्पिता, तां त्यज। दृश्यस्य स्वभावतः शान्तिः, न तु निग्रहणेन किञ्चित् लाभः। यदस्ति, तस्य शोधनं दुःखदं; यन्नास्ति, तत्र कदापि प्रयोजनं न। ज्ञानरूपेण, यत् ज्ञेयं तदपि आकाशरूपमेव एकत्वेन दृश्यते; तस्मात् ज्ञाता आकाशवत् स्थितः। एतदिदं पृथिव्यादिवर्जितं केवलं चैतन्यदीप्तिः, स्वयम्भूः; अकार्येण किं साध्यते, न द्वैतं, न च सत्यमेव सिद्धम्। यथायथा चैतन्यं यत् यत् प्रयत्नं करोति, तथैव बहिराकारः; सृष्टिसंवित्तिस्रोतसि मुक्तं, प्रयत्नाभावे तदबुद्धम्। अयं लोकः चैतन्यगगने विभाति; शुद्धात्मनि, बोधाकाशे, अणोः अणीयसि अपि। तस्मात् कः वस्तुतः, कः संस्कारः, का अवस्था, कः विधिः, का देहता, कः नियोगः—किंचिदपि अस्य भ्रमस्य विषये वक्तुं शक्यते? एतत्सर्वं यथादृश्यते तथा अविभक्तरूपेण तिष्ठति; अनन्ते केवलं माया, वस्तुतः माया नास्त्येव। नूनं भगवन्, त्वया परं दर्शनं प्रदर्शितम्—यथा चन्द्रमा वह्न्याश्रिते दृश्यविषये तापं शमयति। नूनं चिरात् अहं इदं अविनाशि ज्ञानं ज्ञातवान्—यद्यत्, यथायथं, यदा यदा, तदा तदा। शान्तिमिव अनुभवामि, द्विजोत्तम, भेदरहितत्वमिव अनुभवामि; एषा अद्भुतकथा, एषा व्याख्या, शास्त्रदृष्टौ दृश्यते। भगवन्, एषा मे संशया वक्तव्या, त्वं सर्वज्ञः; तव अमृतोपमं वचनं श्रोतुम् इन्द्रियपात्रैः पिबन्नपि, न तृप्तिं लभे। त्रिसृष्टिषु कालः यथार्थतः ईश्वरस्य योगलीला; कदाचित् एकः दिवसः रात्रिश्च, कदाचित् केवलं मासः। कदाचित् बहूनि वर्षाणि, कस्यचित् अतीव लघु, अन्यस्य अतीव दीर्घम्, अपरेण केवलं क्षणमात्रम्। तस्मात्, भगवन्, कृपया सम्यग् वक्तुमर्हसि; एकवारं श्रुत्वा न विश्रान्तिं यच्छति, यथा पिण्डे जलं न तिष्ठति। हे निष्पाप, यद्यत्, यदा, यथायथा दृश्यते, तद्वत् तदा एव अनुभवः। अमृतं विषत्वं याति विषदर्शनात्; शत्रुः सखाभावेन सख्यं लभते। यथायथं वस्तु चिन्त्यते, तद्रूपमेव दृश्यते; दीर्घाभ्यासात् तदेव भाग्यवशं याति। एषा चित्तशक्तिरेकमेव, यथा कल्प्यते, तथा एव प्रकटते; तत्र शीघ्रमेव तद्भवति, स्वभावहेतोः। यदि क्षणमात्रेण कोटिकल्पा अपि दृश्यन्ते, तदा तस्मिन्नेव क्षणे कल्पाः सञ्जायन्ते—अत्र न संशयः। यदि कल्पः स्वयं क्षणत्वेन दृश्यते, तदा स कल्पः शीघ्रं क्षणो भवति; यतः चैतन्यं स्वरूपं धारयति। दुःखिनः रात्रिः कल्पवत् दीर्घा, सुखिनः तु सा एव रात्रिः क्षणमिव; स्वप्ने क्षणः कल्पवत्, कल्पः च क्षणवत् गच्छति। एवं मया अपि मृत्योः अनन्तरं जन्म, यौवनम्, स्थितिः, शतयोजनगमनम्, सर्वं स्वप्ने अनुभूतम्। हरीश्चन्द्रेण एकस्मिन्नेव रात्रौ द्वादशवर्षाणि अनुभूतानि; लावनः अपि शतवर्षायुः एकरात्र्यां उपभुक्तवान्। प्रजापतेः क्षणः मनोः आयुः; मनोः आयुः ब्रह्मणः दिवा; ब्रह्मणः आयुः विष्णोः एकः दिवसः स्मृतः। यस्य मनः समाधौ लीनं, तस्य न दिवसः, न रात्रिः, न विषयः, न लोकः, न योगिनः आत्मापि। यत् मधुरं, तदपि तिक्तं भवति तिक्तभावनया; यत् तिक्तं, तदपि मधुरं भवति मधुरभावनया। शत्रुः सख्यभावेन सख्यं लभते, सखा द्वेषभावेन शत्रुः भवति; हे महाबाहो, जगत् यथादृश्यते तथा भवति। ये पदार्थाः नाभ्यास्यन्ते—यथा पाठः, शास्त्राध्ययनं च—ते पुनः पुनः चिन्तनात् अवश्यं स्वीक्रियन्ते। भ्रमितानां यात्रिकाणां नाव् बोधेन गच्छति; बोधरहितानां भ्रमितानां नाव् न गच्छति। शून्यता अपि बोधेन पूर्यते, यथा स्वप्नद्रष्टॄणां; बोधेन पीतिः अनुभवति पीतवर्णं श्वेतवर्णं वा। उत्सवः, विपत्तिवत्, गाढमूढानां दुःखाय; व्यथितभूतानां भित्तौ अपि आकाशे इव आचरणं दृश्यते। एवं, हे राम, लीला-कथायाः श्रवणेन, तत्त्वदर्शनेन च, सर्वं दृश्यं चैतन्यैक्यरूपेण, मायारूपेण, तु वस्तुतः अमायायाः, आत्मन्येव प्रकाशते। यथादृश्यते तथा एव, यथाचिन्त्यते तथा भवति, सर्वं चैतन्यलीलायाः, न तु वस्तुतः किञ्चिदस्ति पृथक्।