सा तां निरीक्ष्य पृष्टवाञ्—"काऽसि? कः अयम्? कुतः अयम् आगतः?" इति। तस्मै लीलया उक्तम्—"भगवन्, शृणु यत् मया वक्तव्यम्।" अथ तया लीलया सस्नेहमुक्तम्—"आर्य, अहं तव भार्या, पूर्वमेव त्वया सह वृद्धिं गता; त्वया सह घनसंबद्धा, यथा वाक्यार्थयोः ऐक्यम्। एषा च तव द्वितीया भार्या, लीला नाम, या तव कृते लघुतया प्राप्ता; कथं एषा जातेत्यहं कथयामि। या च अत्र शीर्षे महति सुवर्णसिंहासने उपविष्टा, सा एव भगवती सरस्वती, शुभा त्रिलोकजननी। अस्माकं पुण्यैः सा अत्र साक्षात् प्रकटिता; तया त्वं, राजन्, अन्यलोकात् अत्र नीतः।" एवं श्रुत्वा पद्मलोचनः स राजा, हाराम्बरविभूषितः, देवीज्ञानदायिन्याः पादयोः पतितवान्। स उवाच—"सरस्वति, सर्वलोकहितप्रदा, नमस्ते; वरदा, बुद्धिं दीर्घायुष्यम् ऐश्वर्यं च देहि।" तस्य वचने देवी सरस्वती तं हस्तेन स्पृष्ट्वा आशीर्वादं ददौ—"पुत्रैः सर्वकामैः च समन्वितो भूयाः।" तया प्रोक्तम्—"सर्वापदः सर्वदुष्कृतदर्शनं च अपगच्छतु; अनन्तसौख्यानि पूर्णानि भवन्तु; जनाः सदा प्रमुदिताः स्युः; राष्ट्रं सुरक्षितं स्यात्, समृद्धिः सदा प्रकाशयेत्।" एवं उक्त्वा सरस्वती तत्रैव अन्तर्हिता। प्रभाते सर्वे जनाः पद्मैः सह जाग्रुः। लीला प्रियं क्रीडया परिष्वज्य, स च पुनः पुनः तां परिष्वज्य, मृत्युतः उद्धृतः राजा महत् आनन्दं अनुभवन्। तस्मिन्नेव समये राजप्रासादः हर्षप्रेममत्तैः जनैः पूर्णः, वाद्यगीतनिनादैः निनादितः। विजयसौम्यशुभध्वनिः गम्भीरः, प्रासादः प्रमुदितसंपुष्टैः जनैः, सभया स्त्रीभिश्च परिवृतः। सिद्धविद्याधरैः पुष्पवृष्टिभिः वातः शीतलीकृतः, भेरीमृदंगमुरजकहलशंखदुन्दुभीनां शब्दः व्यजृम्भत। महागजाः उच्चैः सुमहदण्डैः गर्जन्तः, सभाः ताण्डवध्वनिभिः, स्त्रीणां तालध्वनिभिश्च पूर्णाः। जनानां संमर्दः, विविधदानप्रदानं, हारपुष्पमालानां शोभा च दृश्यते। मन्त्रीभृत्यनागरिकैः क्षिप्तैः पटैः व्योम पद्मक्षेत्रवत् जातम्, नर्तकीसमूहैः रक्तीकृतम्। मदमत्तस्त्रीणां कर्णकुण्डलानि वातायमानानि, क्रीडायाम् उन्नताननानि, नर्तकीनां पादधूलिः पुष्परजसा युक्ता। मेघच्छत्रमिव वस्त्रच्छदच्छायं, राजमहिषीमुखैः नर्तकीभिः चन्द्रवत् राजप्रासादाङ्गणे शोभते। दूरदेशस्थैः जनैः गीतानि गायन्ति—"राजा आत्मना सह, प्रियतमेयम्, अन्यलोकात् पुनः आनीता" इति। एवं वृत्तान्तं श्रुत्वा राजा पद्मः चतुर्समुद्रजलैः अभिषेकं कृतवान्। ततः ऋत्विजो मन्त्रीणश्च तं राजानम् अभिषेचयन्, यथा देवाः पुरा इन्द्रम् ऐश्वर्यं पुनः प्राप्य। लीला, लीला एव, च राजा जीवन्मुक्तः महाबुद्धिः, पूर्वचरित्राणि स्मृत्वा, यथा प्रियासङ्गे प्रियंवदाः, हृष्टाः। सरस्वत्याः प्रसादेन स्वयमेव च प्रयासेन राजा पद्मः उभयत्र परं श्रेयः प्राप्तवान्। स राजा विचारज्ञानप्रबुद्धः अद्वैतविलाससमन्वितः, तं देशं निःस्पृहः अष्टसहस्रसंवत्सरं धर्मेण अपालयत्। जीवन्मुक्तः, जितेन्द्रियः, पञ्चेन्द्रियमोहविजितः, असङ्गः, शान्तचित्तः, यथास्वाभाविकं वर्तमानः। यथा सौन्दर्यसिन्धोः बिन्दुः चन्द्रः, तेजसः वह्नेः अणुः सूर्यः इव। एवं ते जीवन्मुक्ताः आसन्; अष्टसहस्रसंवत्सरं राज्यं कृत्वा, विदेहमुक्तिं, पूर्णबोधं च प्राप्तवन्तः। एषा लीला-कथा ते, हे राम, दृष्टिदोषनिवृत्तये कथिता; हे निर्मल, जगति या स्थूलता तां त्यज। दृश्यस्य स्वभावतः शमः, निःसारस्य निग्रहः व्यर्थः; यत् अस्ति, तस्य शोधः दुःखदः; यद् नास्ति, तत्र कदापि न आवश्यकता। आकाशस्वरूपया बुद्ध्या, आकाशस्वरूपं ज्ञेयं एकत्वेन दृश्यते; तस्मात् ज्ञाता आकाशवत् तिष्ठति। एतत् पृथिव्यादिहीनं केवलं चैतन्यदीप्तिः, स्वयंसिद्धम्; असिद्धेन साध्यते न, न द्वैतम्, न च साध्यमस्ति। चैतन्यं यथायथं यत् यत्नं करोति, तथैव बाह्याभासः; सृजनावाहिन्यां मुक्ते, यावत् न यत्नः, तावत् अनुत्थितम्। अयं लोकः चैतन्यकाशे अभिव्यक्तिरूपेण ज्ञेयः; शुद्धात्मनि, विज्ञानकाशे, परमाण्वन्तं व्याप्य। किम् वस्तुतः, कः संस्कारः, का अवस्था, कः विधिः, कः देहः, का नियतिः इति अत्र भ्रमरूपे किम् उच्यते? सर्वं यथादृष्टम् अविभक्तं तिष्ठति; अनन्ते केवलं माया, वस्तुतः माया नास्ति। नूनं भगवन्, त्वया परमदृष्टिः प्रदर्शिता, यथा चन्द्रः दावानलदाहं शमयति दृश्यलोकस्य। नूनं चिरात् अहं एतदक्षयज्ञानं अवाप्तवान्—यद्यदस्ति, यथा यत्, यत्र यदा च। शम इव सञ्जायते, भेदरहितत्वमिव अनुभवामि; एषा अद्भुतकथा, एषा व्याख्या, शास्त्रदृष्टौ दृश्यते। भगवन्, सर्वज्ञ, एतद् संशयं कथय; तव अमृतोपमवचनैः श्रवणपात्रैः पीत्वा अपि न तृप्तोऽस्मि।