इति उक्त्वा सा देवी लीलया स्वप्राणान् मुमोच, यथा कमलं सुरभिं विसृजति। स प्राणः सुगन्धवायुवद् रूपं धारयन् तस्य नासिकापुटयोः प्रविवेश। स शीघ्रं बांसपुटमध्ये वात इव तस्य नासिकागुहां प्रविश्य, शतानि स्वस्व संस्काराणां वहन्, यथा समुद्रः रत्नानि धारयति। ततः तस्य अन्तःस्थितस्य प्राणस्य तेजः मुखात् प्रकाशमासाद्य, यथा सलिले कमलस्य प्रतिबिम्बेनान्यत् कमलमिव प्रविष्टं दृश्यते। शनैः शनैः तस्य सर्वाङ्गानि सौन्दर्येण स्फुरन्ति स्म, यथा पृथिव्यां पुष्पसमूहाः, गिरौ वा लतानां जालानि। स राजा तदा पूर्णचन्द्रवत् शोभमानः, चन्द्रमुखात् विपुलरश्मिभिः गृहं दीप्तिमान् बभूव। स वसन्ते नूतनाङ्कुरवत् स्वर्णप्रभया दीप्तानि, स्नेहपूर्णानि, प्रसारितानि अङ्गानि बिभ्रद् बभूव। स निर्मलप्रभास्रोतः, मनोहरदृष्ट्या, चन्द्रसूर्यसमौ लोके प्रकाशयन्, नेत्रे अपावृतवान्। स विराजमानदेहः, विन्ध्याचल इव वर्धमानः, उत्थाय इदं वचनमुवाच—“कः अत्र तिष्ठति, अस्मिन्नेव तेजोमये निकेतने?” तदा तस्य पुरतः क्रीडायाः द्वैतम् उक्तवान्—“आज्ञापयतु।” स तां क्रीडाद्वितीयां विनीतां पश्यन्, समक्षं स्थितां ददर्श। सा समं समर्था, समरूपा, समदर्शना, समवाणी, समप्रयत्ना, समहर्षा, समोत्थिता च आसीत्। तामवलोक्य सः पप्रच्छ—“का त्वम्? का एषा? कुतः आगता?” तस्मै लीलोवाच—“देव, शृणु यत् वक्तुमिच्छामि।” “अहं तव भार्या, पूर्वमेव त्वया सह वर्धिता; घनिष्ठा, अर्थेन वाक्यस्य यथा वाणी तिष्ठति, तथा त्वया सह स्थिता।” “एषा तव द्वितीया भार्या, लीलाख्या, या त्वदर्थं मया लघुना प्राप्ता; कथं एषा प्राप्ता इति वक्ष्यामि।” “या अत्र शीर्षे महति सुवर्णसिंहासने उपविष्टा सा भगवती सरस्वती, त्रैलोक्यजननी शुभा।” “अस्माभिः सञ्चितपुण्येन सा साक्षात् अत्र प्रकटिता; तया त्वं, राजन्, अन्यस्माल्लोकात् अत्र समानीयसे।” एवं श्रुत्वा, पद्मनयनः स राजा माल्यवासांसि धारयन्, विद्यायाः देव्याः पादयोः पतितः। “हे सरस्वति, त्रैलोक्यहितदायिनि, नमस्ते; वरदायिनि, मेधां, दीर्घायुष्यम्, ऐश्वर्यं च देहि।” एवं तेन उक्ते, सा विद्यादेवी हस्तेन स्पृशन्ती, “पुत्रैः सर्वाभिलषितैः च सुसंपन्नो भव” इति तमुवाच। “सर्वापदः, सर्वदुष्कृतदर्शनं च नश्यतु; अनन्तसुखानि सम्यक् आगच्छन्तु; जनाः सदा प्रमुदिताः स्युः; राष्ट्रं सुरक्षितं भवतु; श्रीः च नित्यं विकास्यतु।” एवं उक्त्वा सा सरस्वती तत्रैव अन्तर्धानं गता। प्रभाते सर्वे जनाः कमलैः सह जाग्रताः। लीलया क्रीडया प्रियं परिष्वज्य, राजा अपि ताम् आलिङ्ग्य, पुनः पुनः मृत्योरुत्थितः महत्तमं हर्षं अनुभूतवान्। तस्मिन्काले राजमहलम् उल्लासप्रेममदोत्कण्ठितैः जनैः पूर्णम्, गीतवाद्यध्वनिभिः निनादितम् आसीत्। जयमङ्गलमङ्गलध्वनिः गम्भीरः, प्रासादः प्रमुदितपुष्टजनसमाकीर्णः, राजसभा स्त्रीसमूहैः परिवृतः आसीत्। सिद्धविद्याधरैः पुष्पवृष्ट्या वातः शीतलीकृतः, वाद्यनिनादः—मृदङ्ग, मुरज, कहल, शङ्ख, दुन्दुभीनां—प्रवर्तितः। महागजाः विस्तीर्णसूण्डाः उच्चैः नादयन्तः, सभाभवनानि ताण्डवध्वनिभिः, स्त्रीणां हस्ततालैः च निनादितानि। समागमोत्सवेन, विविधदानप्रदानेन, माल्यकुसुममुकुटसमूहस्य शोभया च, कोलाहलः आसीत्। मन्त्रिभिर्भृत्यैः नगरजनैः च विकीर्णैः पटैः व्योम कमलक्षेत्रवत् जातम्, नर्तकीसमूहैः रक्तीकृतम्। मदोन्मत्तस्त्रीणां कम्पितकुण्डलैः, क्रीडार्कितग्रीवाभिः, नर्तकीनां पदधूल्या च वायुः पूर्णः। मेघच्छत्रम् इव वस्त्रविस्तारम्, प्रासादप्राङ्गणेषु नर्तितचन्द्रमुख्यः कुलस्त्रीणां मुखैः शोभितम्। दूरदेशेषु जनाः गीतानि गायन्ति स्म, यथा राजा स्वात्मना, प्रियतमा च, परलोकात् पुनः नीतौ। एवं चरित्रश्रवणेन, राजा पद्मः चतुर्सागरजलैः स्नानं कृतवान्। ततः ऋत्विजः मन्त्रिणः च तम् इन्द्रवत्, स्वलाभलाभे, अभिषिच्य, राजानं कृतवन्तः। लिला, लिला स्वयम्, राजा च जीवन्मुक्ताः, महाज्ञानिनः, पूर्वकृतानां क्रीडानां स्मरणेन यथासंयोगे प्रियौ प्रमोदितौ। सरस्वत्याः प्रसादेन, स्वप्रयत्नेन च, राजा पद्मः उभयत्र परमं श्रेयः प्राप्तवान्। विज्ञानसम्पन्नः, अद्वैतक्रीडया युक्तः, राजा तं देशं निरपराधं अष्टसहस्रवर्षाणि शासितवान्। स जीवन्मुक्तः, जितेन्द्रियः, पञ्चेन्द्रियनिमित्तमोहविजयी, असङ्गः, मौनी, स्वाभाविकमात्रेण वर्तमानः। यथा सौन्दर्यसिन्धोः बिन्दुरिव चन्द्रः, महिम्नः वह्नेश्च कण इव सूर्यः। एवं ते जीवन्नेव मुक्ताः, अष्टसहस्रवर्षपर्यन्तं राज्यं कृत्वा, विदेहमुक्तिम्, पूर्णबोधसम्पन्नाः, प्राप्तवन्तः। एषा लीलाकथा, हे राम, ते कथिता, दृश्यदोषनिवृत्तये; हे निष्पाप, संसारस्य स्थूलत्वं त्यज। दृश्यस्य स्वभावतः शान्तिः; निग्रहः निरर्थकः। यत् अस्ति तस्य शोधनं दुःखदं; यदस्ति न, तस्य कदापि आवश्यकता नास्ति।