ततः तस्याः कन्यायाः समीपे स्थिताः सर्वे पृच्छन्ति स्म—"कुमारे, कथयस्व, किम् प्रकारेण त्वं प्रथमं अत्र प्राप्तवती? किं ते जातं, किं मार्गे दृष्टं, कुत्र च?" सा तु देवीमुपलभ्य प्रत्युवाच—"देवि, तस्मिन्नेव स्थले अहं तदा मूर्च्छिताभूवम्। यथा क्षीणशशी कालान्ताग्निना आवृतः, तथा स्फुरदग्निना संवृतां तनुम् अपश्यं। न किञ्चिदवेदं, न सुखं न दुःखम्। तदा कम्पमानपक्ष्मणा नयने निमील्य स्थितास्मि। तस्यां मृत्युसन्निभायां मूर्च्छायामन्ते, हे परमेश्वरि, अहं दृष्टवती—यावत् सहसा उत्थाय आकाशस्य विस्तारं प्रति उड्डीयम्। ततः भूताकाशे वातरथमारुह्य, यथा गन्धरेखा नीयते, तथा अहं अत्रालयं नीतास्मि। अत्र अहं गृहं पश्यामि, स्वामिना विभूषितं, दीपैः प्रभासंपन्नं, एकान्ते स्थितं, शोभनशय्यया युक्तं। तत्र मम पतिं विदुरथं पश्यामि, स पुष्पैः सुरक्षिततनुः, साक्षात् पुष्पवाटिकायां मधुवद् वर्तते। स युद्धतापेन श्रान्तः, गाढं सुप्तः। अतः, हे सुरेश्वरि, तस्य निद्रां न वारितवती। यदा देवी अत्र आगता, तदा अहं सर्वं यथानुभूतं निवेदितवती, हे कृपामये, तव प्रसादाय। हे हंसगमने, विलासलोचनावलोकने, आगच्छाम, एषः नृपः शवशय्यायाः उत्थाप्यताम्। एवं उक्त्वा सा स्वप्राणं मुक्तवती, यथा कमलं स्वगन्धं विसृजति; स प्राणः वातुरूपेण तस्य नासापुटौ गतः। स शीघ्रं तस्य नासारन्ध्रं प्रविष्टः, यथा वातः वेणुसुच्छिद्रं गच्छति, स्वीयशतानुभावान् वहन्, यथा सागरः रत्नानि। तदा तस्य मुखात् जीवतेजः प्रकाशितम्, यथा सलिले कमलस्य प्रतिबिम्बं अन्येन कमलेन प्रविष्टमिव दृश्यते। शनैः शनैः सर्वाङ्गानि शोभया स्फुरन्ति, यथा पृथिव्यां पुष्पगुच्छाः, गिरौ लतानिचयाः च। अनन्तरं स पूर्णचन्द्रवत् तेजसा समन्वितः, चन्द्रमुखात् प्रभाराशिं विसृज्य, गृहं प्रकाशयामास। तस्य अङ्गानि, कोमलानि, प्राणशक्तिसम्पन्नानि, वसन्ते नूतनाङ्कुरवद् सुवर्णदीप्त्या विराजन्ति। स नेत्रे अपावृत्य, निर्मलप्रभास्रोतः, मनोहररूपे, यथा चन्द्रसूर्यौ जगत् आलोकयतः, तद्वत् आलोकयामास। स उत्थाय, देहं तेजसा दीप्तयन्, विन्ध्यगिरिविव वृद्धिं गतः, उवाच—"कः अत्र स्थितः, अस्मिन् प्रभामये गृहे वसति?" ततः तस्य पुरतः क्रीडाद्वयं वदति—"आज्ञाप्यताम्।" स दृष्ट्वा तस्याः पुरतः विनीतया स्थितां क्रीडाद्वयं अपश्यत्। सा समसमानाश्रया, समरूपा, समदर्शना, समवाणी, समप्रयत्ना, समहर्षा, समोत्थिता च। स तां निरीक्ष्य पप्रच्छ—"काऽसि त्वम्? का एषा? कुतः आगता?" तस्मै लीलोक्तम्—"नाथ, शृणु यत् वक्ष्यामि।" "अहं तव पत्नी, पूर्वमेव त्वया सह वृद्धिं गता, घनसंयोगेन, यथा वाक्सार्थः, सदा त्वया सह वसामि। एषा तव द्वितीया पत्नी, लीला, या त्वदर्थं मया सुलभा। कथं सा प्राप्ता, तत् वक्ष्यामि।" "या अत्र शीर्षे महति सुवर्णसिंहासने उपविष्टा, सा देवी सरस्वती, शुभा त्रैलोक्यमाता। अस्माकं पुण्येन सा प्रत्यक्षं प्राप्ता; तया त्वं, नृप, अन्यलोकात् अत्र नीतः।" एवं श्रुत्वा, पद्मलोचनः राजा उत्थाय, माल्यवस्त्रैः भूषितः, सरस्वत्याः पादयोः पतितः। स प्रार्थयामास—"हे सरस्वति, सर्वलोकहितदायिनि, वरप्रदे, बुद्धिं दीर्घायुष्यम् ऐश्वर्यं च देहि।" एवं वदन्तं तं देवी विद्यास्वरूपिणी हस्तेन स्पृष्ट्वा वदति—"पुत्रवत्स, पुत्रैः सर्वाभिलषितैः च संपन्नो भव।" सर्वापदः, सर्वदुष्कृतदर्शनं च नश्यतु; अनन्तसुखानि सम्यक् आगच्छन्तु; जनाः सदा हृष्टाः स्युः; राष्ट्रं सुरक्षितं स्यात्; श्रीः च सदा प्रकाशेत। एवं उक्त्वा देवी सरस्वती तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। प्रभाते सर्वे जनाः पद्मैः सह समुत्थिताः। लीला रमणीयया क्रीडया स्वपत्निं परिष्वज्य, राजा अपि पुनः पुनः ताम् आलिङ्ग्य, मृत्युपाशात् उद्धृतः, महत् हर्षम् अनुभूतवान्। तस्मिन् काले राजमहलम् उल्लासप्रेममत्तैः जनैः पूर्णम्, वाद्यगीतध्वनिभिः निनादितम्। तत्र जयमङ्गलमङ्गलध्वनिः गम्भीरः प्रतिनादितः; सभा, स्त्रियोऽपि, प्रमुदिताः, पुष्टाः, समन्तात् परिवृताः। सिद्धविद्याधरैः पुष्पवृष्टिभिः वातः शीतलीकृतः; मृदङ्गमुरजकहलशङ्खदुन्दुभीनां निनादः व्याप्तः। महागजाः विस्तीर्णसूण्डाः उच्चैः निनदन्ति स्म; सभासु ताण्डवध्वनिः, स्त्रीणां ताडनशब्दः च सञ्जातः। जनसमागमे, विविधदानप्रदाने, पुष्पमाल्यकुसुममुकुटानां सौन्दर्यं समवेतम्। मन्त्रीभृत्यनगरजनैः विदीर्णशुक्लपटैः व्योम कमलक्षेत्रवत् जातम्, नर्तकगणैः रक्तीकृतम्। मदोन्मत्तस्त्रीणां कुण्डलावलम्बनैः क्रीडाविलोलग्रीवाभिः, नर्तनपदधूल्या च वायुः पूरितः। मेघच्छत्रं यथा वस्त्रछत्रं, तत्र राजमहलाङ्गणेषु नर्तित्र्याणां मुखैः शशाङ्कवत् शोभते। दूरदेशेषु जनाः गीतानि गायन्ति स्म, यथा राजा स्वात्मना, प्रियतमा च, परलोकात् पुनः प्रतिनीतौ। एवं स धर्मराजः, प्रियतमा च लीला, सरस्वत्याः प्रसादात्, पुण्यफलसम्भूतया दिव्यशक्त्या, पुनर्जातौ, जीवनानन्दं च प्राप्य, सर्वलोकानन्दस्य कारणं बभूवतुः।