सूक्ष्मशरीरावस्थायां प्रतिष्ठितायां स्थूलशरीरं शुष्कमेव जायते—जलरहितमेघवत्, गन्धहीनपुष्पवत् च। अद्य तु सूक्ष्मशरीरस्य बोधो विकसितः, तस्मात् स्थूलशरीरं विस्मृतमिव जातम्, यथा बाल्ये गर्भावस्था विस्मृत्यते। अद्यैकत्रिंशदिने वयं एतदाकाशं प्राप्ताः; प्रातःकाले तु तौ दासी निद्रया मोहिते अभवताम्। ततः—“आगच्छ लील, अस्याः क्रीडार्थं चित्तक्रीडया आत्मानं प्रकटयावः, यथा प्रवृत्तिः स्यात्”—इति उक्त्वा, तस्याः सन्निधौ प्रकटिते, तत्रैव तौ देव्यौ चित्तशक्त्या दीप्त्या सह दृश्ये अभवताम्। विदुरथपत्नी लीला, विस्मयपूर्णनेत्रा, तं भवनं विलोकयामास, यत्र तेजोविसारः प्रकाशितः। सा चन्द्रमण्डलखण्डवत्, सुवर्णधाराभिषिक्तमिव, शीतलशिखावद्, स्थूलाधारयुक्तलता इव शोभते स्म। सा तद्भवनं पुरतः दृष्ट्वा, क्रीडासंकेतं विज्ञाय, शीघ्रं उत्थाय, तयोः पादयोः पतिता। तदा महाराज्ञी मज्जया आगत्य, “जयस्ते, जीवनदायिन्यः! अहं भवत्योः पुरतः आगता मार्गविनोदयित्रीव”—इति उक्तवती। तस्याः वचनं श्रुत्वा ताः यौवनमदेन उन्मत्ताः स्त्रियः, मेरुशिखरस्थलतानिव, आसनेषु उपाविशताम्। ताः उचुः—“वत्से, कथय, किमर्थं त्वं प्रथमं अत्र आगता? किं ते जातं, किं दृष्टं, कुत्र च मार्गे?” सा उवाच—“देवि, तत्र अहं मूर्च्छिताभूत्; क्षयचन्द्रकलावद्, युगान्ताग्निना परिवेष्टिता। न किञ्चिदवेदं, न सुखं, न दुःखं; तदा कम्पितपक्ष्मणां नेत्रयोः अधः निमील्य... तस्मिन् मृत्युमूर्च्छान्ते, हे परदेवि, अहं दृष्टवती—यावत् आकस्मात् उत्थाय आकाशे समुत्पतिता।” “पञ्चभूतव्यूहे वायुरथमारुह्य, यथा गन्धरेखा वह्यते, तथा अहं अत्र आलयमानीय। अत्र अहं स्वामिना भूषितं, दीपैः प्रकाशितं, एकान्ते स्थितं, शोभायुतशय्यायुक्तं गृहं पश्यामि। तत्र पतिं विदुरथं पश्यामि, पुष्पैः संरक्षितशरीरं, यथा पुष्पोद्यानमधुना सह। स युद्धक्लान्तः, गाढं सुप्तः; तस्मात्, हे देवेश्वरि, तस्य निद्रां न वारितवती। अथात्र आगत्य, यथानुभूतं सर्वं निवेदितवती, हे सौम्ये, तव प्रसादाय।” “हंसगमने, विलासलोचनाः, एष राजा शवशय्यायाः उत्तिष्ठतु।” इत्युक्त्वा, सा प्राणं मुक्तवती, यथा पद्मं गन्धं विसृजति; सः प्राणः वातुरूपेण तस्य नासापुटं गतः। शीघ्रं सः प्राणः बांसपुटे वात इव, शतानि स्वस्मिन्स्मृतिचिह्नानि वहन्, सागरमणिवत्, नासापुटस्य विवरे प्रविष्टः। तदा तस्य मुखात् जीवनतेजः प्रकाशितम्, यथा सलिले पद्मप्रतिबिम्बेन पद्ममिव प्रविष्टम्। शनैः शनैः सर्वाङ्गानि शोभायुक्तानि अभवन्, पृथिव्यां पुष्पगुच्छवत्, पर्वतशिखरवेल्लीजालवत् च। सः तदा पूर्णचन्द्रवत् तेजस्वी बभौ, स्वमुखचन्द्रात् किरणविस्तारैः गृहम् आलोकयन्। सः मृदुलानि, प्रफुल्लानि, सुवर्णवर्णानि अङ्गानि प्रसारयामास, वसन्तशाखावत्। सः निर्मलदीप्तिस्रोतसां जनकौ नेत्रौ, रमणीयरूपे, चन्द्रसूर्याविव जगद्विभासयन्, उद्घाटयामास। सः शरीरदीप्त्या युक्तः, विंध्याचलवत् उत्क्षिप्य, उत्थाय, उवाच—“कः अत्र, अस्मिन्स्फुटतेजःसदने स्थितः?” तदा तस्य पुरतः क्रीडाद्वयं “आज्ञाप्यताम्” इति उक्त्वा, सः तयोः क्रीडाद्वयं विनीतया स्थितं दृष्टवान्। सा समाना आश्रया, समरूपा, समवर्णा, समवाक्, समप्रयत्ना, समहर्षा, समोत्थिता च। तां दृष्ट्वा, सः पप्रच्छ—“काऽसि त्वम्? का एषा? कुतः आगता?” लीलया प्रोक्तम्—“नाथ, शृणु यत् वक्तुमिच्छामि।” “लीला अहं तव भार्या, पूर्वमेव सह त्वया वृद्धिं प्राप्ता, सन्निहिता, अर्थवद्वाक्यवत् त्वया सह वर्तमाना। एषा तव द्वितीया भार्या लीला, या तव हिताय मया लघुतया प्राप्ता; यथा जातं, तत् वक्ष्यामि। या तु शिरसि, महति सुवर्णसिंहासने उपविष्टा, सा भगवती सरस्वती, शुभा त्रैलोक्यमाता। अस्माभिः संचितेन पुण्येन सा साक्षात् अत्र आगता; तया, हे नृप, त्वं अन्यलोकात् अत्र आनीतः।” एवं श्रुत्वा, पद्मलोचनः राजा, माल्यवस्त्रालङ्कृतः, विद्यायाः देव्याः पादयोः पतितः। स उवाच—“सरस्वति, नमस्ते, लोकहितप्रदायिनि! वरदायिनि, बुद्धिं, दीर्घायुष्यम्, सम्पदं च देहि।” तस्य वचने श्रुत्वा, सा विद्यादेवी, तं हस्तेन स्पृशन्ती, “पुत्रैः सर्वाभिष्टैश्च युक्तो भव” इति उक्तवती। “सर्वापदः, सर्वदुष्कृतदर्शनं च नश्यतु; अनन्तसुखानि सम्यगुपस्थितानि स्युः; जनाः सदा प्रमुदिताः स्युः; राष्ट्रं सुरक्षितं भवेत्; श्रीः च नित्यं प्रकाशते”—इति आशीर्वचनं दत्तवती। एवं उक्त्वा, सा सरस्वती तत्रैव अन्तर्धानं गता; प्रातःकाले, सर्वे जनाः पद्मैः सह जाग्रताः।