मनः शोकतरङ्गवह्नौ पतितं जलस्थपत्त्रवत्, शुष्कतृणमिव वातेन, शरद्गगनमेघमिव च, चञ्चलवृत्त्युपप्लुतं मया आत्मा अनुभूयते। स्वमूलमवाप्तुमशक्ताः स्मः, चिन्ताजाले भ्रम्यमाणाः, यथा पक्षिणः जालेन बद्धाः स्युः। पिता, तृष्णानाम्ना वह्निना दग्धोऽस्मि, यथा अमृतात् अपि विश्रान्तिं न प्रतीक्षे। मनोऽश्वः तृष्णया प्रमत्तः, दिशां सीम्नि शीघ्रं धावन्, इह बहुदूरं गत्वा पुनः पुनरागच्छति। तृष्णा मूढतया बद्धा, निरन्तरं चञ्चलत्वेनोपर्यधः सञ्चरन्ती, हृदि स्फुटितरज्जुवद् ग्रन्थिभूता, नाभिहीनचक्रे रज्जुरिव। शरीरान्तर्गते पुरुषे तृष्णया दृढबद्धया, सततमुद्विग्नया, वृषभः रज्ज्वा शीघ्रं यथानियुज्यते, तथा आकर्ष्यते। अस्मिन्लोके पुत्रदारकुटुम्बेषु नित्यं तृष्णारज्जुजन्यं जालं जनानां मध्ये व्याप्यते, यथा पक्षिणां पक्षीवेट्टारः पाशान् क्षिपन्ति। तृष्णा रजन्यन्धकारवद्, मन्दानपि मोहयति, दृष्टिमन्तमपि अन्धयति, हृष्टमपि श्रामयति। सा वक्रा, स्पर्शे मृद्वी, परन्तु विषविकारसूचिका, कृष्णसर्पवद् स्पर्शमात्रेण दहति। कृष्णपिशाचवद् तृष्णा नराणां हृदयमविदार्य, मायाजालं वितन्वती, दुःखदायिनी, सदा दीनरूपा। तृष्णा जीर्णवीणेव, मनसो निधिं आलस्यतामसजालेन आच्छाद्य, न कदापि सुखे प्रकाशते, हे ब्रह्मन्। सैव अतीव मलिनत्वेन, कटुतामदवशा, दीर्घा, सूक्ष्मा, सङ्गघनत्वेन, अन्धकूपलता इव वर्तते। कामः रिक्तः, नानन्ददायकः, व्यर्थः, उच्चैः स्थित्वापि फलरहितः, अशुभः, क्रूरः, म्लानपुष्पवत्। मनसि अनाकृष्टेऽपि, कामः सर्वत्र धावति, फलमपि न प्राप्नोति, वृद्धवेश्यासदृशः। संसाररङ्गनाट्ये, विविधरसयुक्ते, भोगभूमिषु, कामः वृद्धनर्तक्येव। जरातरौ आरोह्य, पतनविपत्तिफलमालया युक्तः, संसारवने दीर्घे, विषलतावत् व्याप्यते। यत्र न शक्यते सफलत्वं, तत्रापि त्वरया धावति; कामो हर्षरहितः वृद्धनर्तक्येव नृत्यति। मन्दधूमे स्फुटति, प्रकाशे शमं याति; शोकवारिणि, शिखिणीव चञ्चलेन स्थित्वा, कामः तिष्ठति। मन्दः, विक्षिप्तः, गुरुश्च, दीर्घकालं रिक्तः; क्षणमेकं प्रमोदं लभते, वृष्टिकाले तरङ्गवत्। यद् विनष्टं, तत् त्यक्त्वा, अन्यस्मिन्न् स्थित्वा, वृक्षान् वृक्षान् गच्छति; जनात् जनं, पक्षिवद् कामो विचरति। सन्तुष्टेऽपि, यत्र गन्तुं न शक्यते, तत्रापि अग्रे धावति; फलं इच्छति, स्थिरो न भवति, तृष्णावान् कपिवत्। इदं कृत्वा, तत् गच्छति; सर्वं विक्षिप्तमिव; तृष्णा निरन्तरं प्रयत्नं करोति, यथा देवताभिः प्रेरिता। क्षणेन अधोऽवतारति, क्षणेन व्योम्न आरोहति, क्षणेन दिशां कण्ठकेषु भ्रमति; हृदयपद्मे मधुपवत् तृष्णा। संसारदोषेषु तृष्णैव दीर्घदुःखदा; राजगृहे निवसन्तोऽपि तया दृढबन्धनेन बद्धाः। सा तीव्रतमोहदायिनी, यथार्थदर्शनस्य परमावरोधः; तृष्णा मेघमालिकेव, मोहधूम्रघनैः पूर्णा। सर्वेषां प्राणिनां व्यवहारिणां, मनःकलेशसूत्रं तृष्णैव, बन्धनरज्जुरिव। बहुवर्णा, गुणहीना, दीर्घा, मलनिविष्टा, रिक्ता, शून्ये प्रतिष्ठिता, इन्द्रधनुषो रूपवती तृष्णा। सा शरद्विपत्तौ पुण्यफलं वज्रायुधवत् छिनत्ति; श्रीपद्मस्य हिमवद्, तमसां दीर्घरात्रिरिव। सा संसारनाट्ये नटी, शरीरपञ्जरे पक्षी, मनोवने मृगः, रागवीणायाः वादिनी। सा कर्मसमुद्रे तरङ्गः, मोहगजे शृङ्खला, मार्गवटवृक्षः, शोककुमुदस्य चन्द्रिका। सा जरामरणदुःखानां रत्नपेटिका, सदा मदोन्मत्ता, व्याधिक्लेशेषु क्रीडिका। क्षणमेकं विशुद्धा, क्षणमेकं तमःपटलवत्; तृष्णा व्योममार्गवत्, क्षणमेकं घननीहारसदृशी। शमाय, चित्तविक्षेपनिवृत्तये, तृष्णा गम्यताम्; सा घनतमसा कृष्णा, राक्षसानिव निवारयितुम्। संसारः तावद् मोहितः, मूकः, विक्षिप्तसंकल्पः, यावत् तृष्णारोगं अनुसरति। चिन्तारोगनिवारणमन्त्रः चिन्तात्यागः इति उक्तम्; चिन्तारहिते जगति सर्वदुःखपरित्यागः। तृष्णा लाभाशङ्कया तृणपाषाणकाष्ठादीनि गृहीत्वा, हृदि मत्स्यवत् चलति। तृष्णारोगः शरीरे उत्पन्नः, व्याधिवत्, महापुरुषमपि शीघ्रं विकटीकरोति, यथा सूर्यकिरणैः पद्मं विकसति। तृष्णा वेणुवल्लरीव, अन्तः शून्या, बहिर्ग्रन्थिभूता, दीर्घा, अंकुरकण्टकयुक्ता, मुक्ताफलैः भूषिता इव दृश्यते। अहो आश्चर्यम्! यद् महात्मानः अपि, विवेकखड्गेन, तृष्णां छेत्तुं समर्थाः, या छेददुष्करा। हे ब्रह्मन्, न खड्गधाराः, न वज्राणि, न दह्यमानलोहशकलाः, हृदि स्थितायाः अस्याः तृष्णायाः तीक्ष्णत्वेन समानाः।