भगवन् ब्रह्मन्, मम चित्तं चञ्चलं स्थूलं च, तरङ्गैः क्षिप्तम्, तीरस्थवृक्षः इव प्रवाहेण दूरं नीतः। शून्यं चञ्चलं च मम मनः, तीव्रवातेन यः तृणशकलः दूरं क्षिप्यते, तद्वत् अहं स्वमनसा दूरं नीतः। संसारसागरं पारं कर्तुं सदा प्रवृत्तः अपि, मलिनेन मनसा बाधितः, यथा बन्धेन बन्धितः प्रवाहः। अधो गच्छन्तं वस्तु यथा अन्येन अधः गच्छन्तेन पृष्ठतः बद्धं भवति, तथा च मम मनः, कूपे दारु यथा रज्ज्वा बद्धं, एवं आवृतः अस्मि। स्वमनसा, मिथ्या-महत्वेन, अनन्त-युक्त्या तीक्ष्णेन, शिशुः इव भूतलेन गृहीतः अस्मि। ब्रह्मन्, मनः अग्नेः अधिकं उष्णं, पर्वतस्य अधिकं दुर्गमं, वज्रात् अधिकं कठिनं, दुष्परिग्राह्यम्। मनः कर्मविषये पक्षिणः इव बन्धे पतति, क्षणात् तु तस्य आकर्षणं शिशु इव क्रीडनात् निवर्तते। पिता, मनः स्वभावतः मन्दं अपि चञ्चलं, विषमवर्त्मना नागसंपूर्णसमुद्रस्य इव, मां दूरं नयति। महामुने, महासमुद्रं पिबन् अपि, सुमेरुं लङ्घयन् अपि, अग्निं खादन् अपि, मनः निग्रहः तेषां सर्वेषां लघुतरः। मनः सर्वस्य कारणम्; तस्य सत्त्वे त्रिलोक्यं सत्त्वम्, तस्य लये लोकः लीयते; अतः तद् यत्नेन उपचर्तव्यम्। निश्चितं, मनसः भूमेः शतशः सुखदुःखानि उत्पद्यन्ते, यथा सुभूमेः वनानि; विवेकतः मनः क्षीणं चेत्, तानि तु शान्तानि इति मुने। यत्र सर्वगुणविजयस्य आशा महती बद्धा, तत्र अस्मि, मनः–शत्रुं जितुं उदितः। अन्तः–क्षोभः नष्टः, विशालं, जडं, अशुद्धं सौभाग्यं, मेघसमूहः इव चन्द्राय, न रम्यं मे। चैतन्यस्य व्योम्नि, अन्तः–तमसि रात्रौ, तृष्णा–पङ्क्तयः दोषपक्षिणः इव विचरन्ति। अन्तर्दाहेन, यः पूर्णतया पक्वः, तेन चिन्तया अहं सूर्येण शुष्कमृदिव शुष्कः। मम मनसः महान् वनः, मोहान्धकारेण घनः, तत्र आशा–राक्षसी मदमत्तः रिक्ते नृत्यति। रजः–माया स्वर्णमयी, चिन्ता अशोक–पुष्प–समूहः इव प्रस्फुटिता। अन्तः–व्यामोहः पर्याप्तः; तृष्णा सर्वं संकल्पं खादति, विषमदया समुद्रे तरङ्गः इव उत्पन्ना। देहपर्वतेन प्रवहमानः, शक्तितरङ्ग–कलकलः तृष्णानदी, चञ्चलतरङ्गा, विविधरूपा प्रवहति। तस्य बलं यदा निग्रहितुम् इच्छामि, तदा तीव्रवायौ शुष्कतृणं यथा; मनः, चातकः इव, अशुद्धवृत्तिभिः कुतः अपि नीयते। यत् यत् गुणं आक्रोष्टुम् इच्छामि, तृष्णा तं छिनत्ति, मूषकः वीणासूत्रं यथा। जलस्थपतितपत्रम्, वातस्थशुष्कतृणम्, आकाशस्थशरद्बलाकम्, तस्मिन्संसारचिन्ताचक्रे अहं क्षिप्तः। आत्मभूमिं न प्राप्य, विचारजाले भ्रमितः, पक्षिणः जाले बद्धः इव। पिता, तृष्णा–अग्निना दग्धः अस्मि, अमृतात् अपि शान्तिम् न अपेक्षे। दूरं गच्छति, पुनः पुनः प्रतिनिवर्तते, तृष्णया मदोन्मत्तः मनः–अश्वः दिशान्तं शीघ्रं विचरति। तृष्णा जडता–बद्धा, उपरि अधः चञ्चला, नित्यं विक्षुब्धा, रज्जुवत् चक्रे नाभिहीनं ग्रन्थिता। देहान्तरे, तृष्णया दृढबद्धा, नित्यविक्षुब्धा, वृषः रज्जुना शीघ्रं नीयते यथा, जनः तस्य वशे नीयते। संसारे, पुत्र–पत्नी–कुटुम्बे तृष्णा सर्वत्र जनानां जालेन बद्धा, पक्षिणः जालिकः इव। तृष्णा, कृष्णरात्रिः इव, विदुषोऽपि मोहितः, दृष्टः अपि अन्धः, सुखी अपि श्रान्तः। तृष्णा, कुटिला, स्पर्शे मृदु, विषस्य असन्तुलनं सूचयन्ती, कृष्णसर्पः इव, स्पर्शमात्रेण दग्धा। तृष्णा, कृष्णराक्षसी इव, जनानां हृदयं विदारयति, मायाजालं रचयति, अनर्थं जनयति, नित्यं दुःखिता। तृष्णा, जीर्णवीणा इव, मनसः निधिं आलस्य–जडता–जालेन आच्छादयति, सुखे कदापि न दीप्ति, ब्रह्मन्। तृष्णा, नित्यं अशुद्धा, कटुत्व–मद–पूर्णा, दीर्घा, सूक्ष्मा, गाढ–सङ्ग–युक्ता, अन्धगर्ते लता इव। कामः शून्यः, सुखं न जनयति, निष्फलः, उच्चैः उत्पन्नः अपि; अशुभः, क्रूरः, म्लान–पुष्पः इव। मनः तत्र न आकर्ष्यते अपि, कामः सर्वत्र धावति, परिणामं न प्राप्नोति, वृद्धवेश्या इव। संसार–नृत्ये, विविध–रस–पूर्णे, भोग–स्थलेषु, कामः वृद्धनर्तकी इव। कामः वृद्धत्व–वृक्षं आरोह्य, पतन–विपत्तिफल–मालां धारयन्, दीर्घ–संसार–वनं विषलता इव व्याप्य अस्ति। यत्र कामः सफलः न भवति, तत्र अपि तीव्रं नृत्यति; कामः सुखं विना वृद्धनर्तकी इव नृत्यति। मेघे तीव्रं कम्पते, प्रकाशे शमं याति; दुःख–पूर्यां, कामः व्यग्र–मयूरी इव स्थिरः। जडः, विक्षुब्धः, स्थूलः, दीर्घकालं अन्तः–रिक्तः; क्षणं तु वर्षाकाल–तरङ्गः इव हर्षं प्राप्नोति। यत् गच्छति, तत् त्यक्त्वा, वृक्षात् वृक्षं, जनात् जनं, कामः पक्षिणः इव गच्छति। एवं, ब्रह्मन्, मम मनः तृष्णा च, संसार–वृत्तान्ते, दुःख–सुख–मोह–मद–मायाजाले, मां नित्यम् क्षिपतः, दूरं नयतः, दुःखितं कुर्वतः, यथावत् अनुभूयते।