एषः शरीरेति, एषः वित्तमिति, एषा पूर्वकृतकर्मेत्येवमुक्त्वा, आवां विवाहितौ स्म, तेन च नामैक्यं प्राप्तमिति स्मृतम्। तयोः च जनाः अपि तत्रैव साक्षात्सिद्धाः अभवन्; यथा स्वप्नानुभवस्य प्रत्यक्षदृष्टान्तः अत्रापि दृश्यते। एवं तादृशे लीलाविलासे, अहं लीलया पूजिता; 'मा विधवा भवानीति' इत्याशयेन अहमपि तमात्मनः वरं कृतवती। एषा कन्या, पूर्वं मृताभूत्, इव तद्वरणार्थिनी; अत्र तु अहं तव चैतन्यांशेषु चैतन्यरूपिण्यहम्। कुलदेवी सदा पूजनीया, तस्मादहं तत्कर्म करोमि। तदा तस्याः प्राणः, प्राणरूपं गृहित्वा, शरीरात् निर्गच्छति। मनसा प्रेरितः, स प्राणः मुखस्याग्रं प्राप्नोति, शरीरं परित्यज्य। ततः मृत्युमोहान्ते, अस्मिन्नेव गृहे सा प्रमुदिता जागर्ति; तस्याः चैतन्यं, चिन्तारूपं, जीवात्मना दृश्यते। सा सिद्धा, मृगाक्षी, पूर्णचन्द्राननरुचिरा, गौरवेण प्रियाभिलाषिणी, पूर्वस्मृतिसंयुक्ता, उत्कण्ठितानना, अन्तःस्वरूपनिगृहीता, निजतेजसा युक्ता, विकसितपद्मवद्विभाति। सर्वं वरं प्राप्य, अस्मिन्नेव शरीरेण, सा पतिं प्राप्नुमिच्छन्ती, राजानमुपगच्छति, गगनमार्गे स्वर्गलोकं प्रति याति। एवं चिन्तयन्ती, हृष्टा, महामकरध्वजमुत्तोल्य, विहगवदाकाशे विहायसा प्रयाति। तत्र कन्या, स्वहितार्थं प्रेषितं सन्देशं प्राप, यथा स्वस्यैव संकल्पमहादर्पणात् पूर्वमेव प्रकटमिव। 'अहं तव कन्या, हे ज्ञप्तिसखे, तुभ्यं स्वागतम्, सुन्दरी। त्वामेव प्रतीक्ष्य, अत्रैव गगनमार्गे स्थितास्मि।' 'हे अप्सरः सलिललोचना, मां पतिं प्रति नय; महतां दर्शनं ह्यनर्थकम् न भवति।' इति उक्त्वा, 'तत्र गच्छावः' इति पथि दर्शयितुं तिष्ठन्ती कन्या, आकाशे तस्याः पुरतः स्थितवती। तस्याः पृष्ठतः गच्छन्ती, सा वायुमण्डलस्य विवृतं विशुद्धं तेजस्विनं स्थानं प्राप्तवती, यथा निष्कलंकहस्तरेखा वा दृश्येत। ततः मेघपथं तीर्त्वा, वातवेगैः समुत्क्षिप्य, सूर्यपथं अतिक्रम्य, नक्षत्रलोकं प्रविष्टवती। शीघ्रं वात, इन्द्र, देव, सिद्धलोकान् अतिक्रम्य, ब्रह्मविष्णुशिवाधीनं ब्रह्माण्डकटकं प्राप्तवती। यथा घटस्य शीतलता बाह्येऽपि अनुभव्या, एवं सा संकल्पसिद्ध्या ब्रह्माण्डबाह्ये निर्गता। सा अन्तःस्मृत्या, स्वमनसा निर्मितशरीरैः, स्वसंकल्पदीप्त्या च, मोहं अनुभवति। ततः नवकवचानि—आपआदीनि—संसारातीतानि तीर्त्वा, महाचैतन्यगगनं प्राप्तवती। विपुलवेगेन, सीमामन्तं चानुपश्यन्ती, गरुडादपि शीघ्रं, कोटियुगेष्वपि, सर्वदिक्प्रवहन्ती सा धावति। तत्र, कोटिशः ब्रह्माण्डान्यस्ति, अन्योन्यं न पश्यन्ति, यथा महावने फलेषु। तत्रैकस्मिन् ब्रह्माण्डे, विस्तीर्णपरिखायुक्तनगर्यां, फलमध्यं कृमिवद्विविशे। ततः ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वादिदीप्तिलोकानतिक्रम्य, नक्षत्रपथादधस्तात् भूमिमण्डलं शोभनं प्राप। तद्वृत्तमण्डलमुपेत्य, तस्यां पुरीं मण्डपं च प्रविश्य, पुष्पगुप्तस्य शवसमीपे तिष्ठति। तत्र कन्यां न दृष्टवती; सा सुन्दरी मुखी, मायाख्यया कन्या, कुतश्चित् गताभवत्। पतिस्य मुखं पश्यन्ती, शवाकृतिं, स्वबुद्ध्या निश्चित्य, तत्त्वं अवबुध्यते। 'एष मे पतिः, सिन्धुना युद्धे निहतः; वीरलोकान् प्राप्तः, किञ्चित् सुखेन विश्राम्यति।' 'देव्याः प्रसादेन, अहं तं स्वरूपेणात्र प्राप्तवती; धन्याSहम्, मम सदृशः कोऽपि नास्ति।' इति चिन्तयन्ती, सुन्दरं व्यजनं गृहीत्वा, तम् आलिलम्ब, यथा मेघमण्डलेन चन्द्रमण्डलं व्यजनं क्रीयते। ते दासाः, ताः कन्याः, स जागृतराजा, देवि, वदिष्यन्ति—'काऽसि त्वं, केन चोपायेन, किं च कारणम्?' इति। स राजा, सा च, ते दासाः, सर्वे च, चैतन्यगगनैक्येन, अस्माकं शक्त्या च, परस्परं ज्ञास्यन्ति। महाचैतन्यविकासा, परं नियमानुग्रहेण, परस्परं प्रतिबिम्बवत् परिच्छेयुः। 'एषा मे स्वभावपत्नी, एषा स्वभावसखी, एषा स्वभावरानी, एषा दासी स्वभावतः मम' इति। केवलं त्वं, अहं, सा च, यथावत्, अविच्छिन्नं, एतदद्भुतं ज्ञास्यामः, अन्यः कश्चन न वेद। 'कुतः सा स्वशरीरेणैव पतिं न प्राप्तवती, विवाहे सति?' इति लीलाम् अपृच्छत्। येषां मनः न जागृतं, ते पुण्यबलात् सिद्धलोकान् प्राप्ताः अपि, स्वशरीरेण तत्र न यान्ति, यथा छायया सूर्यप्रकाशं न प्राप्नोति। प्राक्कल्पे, जाग्रतां नियतिः संस्थिता; यथा सत्यं मिथ्यया कदापि न मिलति। यावत् बालकः भूतकल्पनां धारयति, तावत् तस्मै विचारशून्याय वस्तुतत्त्वानुभवः न संभवति। यावत् स्वेऽज्ञानज्वरः वर्तते, तावत् विवेकचन्द्रशीतलता कथं संभवेत्? योऽन्तः निश्चितः—'अहं भूम्यादितत्त्वनिर्मितशरीरः, गगने गमनं मम नास्ति'—स कथं अन्यथा निश्चितुं शक्नोति?