चित्तं मे चिन्तारज्जुभिः समाकुलं दशसु दिशासु वेगेन धावति, यथा मन्दरगिरिणा प्रहृतस्य सागरस्य सलिलानि विक्षिप्यन्ते। मनसि प्रवृत्तमोहसागरं तरङ्गवर्त्मभिः मृगयाभिः चाप्यावृतं निग्रहीतुं न शक्नोमि। सुखलवलेशस्य कामनया, पाताल्पातनं न विचिन्त्य, हे ब्रह्मन्, मनःमृगः दूरं धावति। न कदापि मे मनः स्वभावात् उन्मत्तचेष्टितं तदवस्थां त्यजति, यथा सागरस्य सलिलं सततम् उत्प्लवमानं न विश्राम्यति। बहुचिन्तारूपैः विक्षेपैः प्रेरितं मनः प्रतिज्ञां बहुषु स्थलेषु बद्धं तिष्ठति, यथा सिंहः पिंजरस्थः। मोहस्य रथमारोह्य मनः शरीरस्य क्षणिकसुखं हरति, यथा हंसः क्षीरं जलात् पृथक् करोति। अनन्तकल्पनारूपे सूक्ष्मशय्यायां निहितं मनःचेष्टानां जागरणं न दृश्यते, हे मुनिश्रेष्ठ, तेनाहं संतप्तः क्लिष्टश्चास्मि। तृष्णया सुदृढग्रन्थिभूतया, हे ब्रह्मन्, मनसा बद्धोऽहम्, यथा जाले पक्षिः। क्रोधधूमेन च चिन्ताज्वालागुहया च, हे मुनि, मनसा दग्धोऽस्मि, यथा शुष्ककाष्ठं वह्निना। क्रूरतृष्णया नीतः मूढः अभवं, हे ब्रह्मन्; यथा शवा मृतशरीरं खादति, तथा मनसा ग्रस्यमानः अस्मि। चञ्चलस्थिररूपेण मनसा तरङ्गैः क्षिप्यमाणः, नदीतीरवृक्ष इव, प्रवाहेण नीतोऽहम्। रिक्तचञ्चलमनसा, प्रचण्डवायुनाऽपोह्यमाणतृणमिव, दूरतो विसृष्टोऽहम्। संसारसागरमतिक्रान्तुं सदा प्रवृत्तोऽपि, मलिनमनसा निरुद्धोऽहम्, यथा बन्धेन प्रवाहो निवार्यते। यथा पतनाय प्रयान्तं कश्चन पृष्ठतोऽपि परेण बद्धः, तथैव मनसा परितो बद्धोऽहम्, यथा कुण्डे दारु रज्ज्वा। स्वमनेन, मिथ्यावृद्धेन, अनन्तयुक्तिसूक्ष्मेण, बालकः पिशाचेन गृहीतो यथा, तथैव गृहीतोऽहम्। हे ब्रह्मन्, अग्न्यधिकं तप्तं, गिरीन्द्रदुर्ग्राह्यं, वज्रादपि कठिनं, दुर्निवारमिदं मनः। कर्मविषये मनः पक्षिणीव प्रलोभने पतति, क्षणेनैव बालकः क्रीडनकात् यथाऽपसर्पति, तथा निवर्तते। हे पितः, स्वभावतः जडं च चञ्चलं च मनः, भुजगाकीर्णसागरवद् व्याप्य प्रवर्तते, मां दूरं नयति। महासागरपानं, सुमेरुच्छलनं, वह्निभक्षणं चापि मनोनिग्रहेन तुल्यं न स्यात्, तदधिकं दुस्तरम्। मन एव सर्वस्य कारणम्; तस्य स्थितौ त्रयो लोकाः सन्ति, लये लीयन्ते; अतः सदा सम्यक् परीक्षितव्यम्। मनसः प्रभवात् शोकसुखशतानि, यथा सुभूमौ वनानि; विवेकतः मनः क्षीणं चेत्, तानि शमं यान्ति, इति मे मतिः, हे मुनिश्रेष्ठ। यत्र सर्वगुणविजयानां स्पृहया बद्धः, तत्रैव मनःशत्रुं जेतुमुदितोऽहम्। अन्तःक्लेशविनिर्मुक्तः, महतीं निर्जीवामशुद्धां च श्रीं चन्द्रस्य मेघपुंजवत् नाभिनन्दामि। चैतन्यगगने, अन्तरन्धकारनिशायाम्, तृष्णापङ्क्तयः दोषपक्षिणीव विचरन्ति। अन्तर्ज्वलनदाहेन परिपक्वस्वरूपेण, चिन्तया शुष्कमिव पाङ्कं सूर्यतापेन शोषितोऽस्मि। महन्मनःकानने मोहान्धकारसंवृते, आशाराक्षसी मदोन्मत्ता शून्ये नृत्यति। रजसः प्रत्यान्धकारेण, सुवर्णाभासविनिर्मितेन, मम चिन्ता अशोकपुष्पसमूहवद् विकसति। पर्याप्तमिदं मनःक्लेशस्य; तृष्णा सर्वसंकल्पभक्षकत्वेन, विषमदायिनी, सागरतरङ्गवद् उद्भूता। महावेगतरङ्गनिनादेन, शरीरगिरिं स्रवमाणेव, तृष्णानदी चञ्चलतरङ्गा रूपान्तरैः प्रवहति। यदा तस्य बलं निग्रहीतुं यत्नं करोमि, तदा वातोत्क्षिप्तशुष्कतृणमिव, मनः चातकः मलिनवृत्तिभिः क्वापि नीयते। यद् यद् पुण्यं वा गुणं वा गृह्णाति, तृष्णा तं छिनत्ति, यथा मूषकः वीणासूत्रं छिनत्ति। जलबिल्वपत्रमिव, वातोत्क्षिप्तशुष्कतृणमिव, नभसि शरद्भ्रमरघनमिव, चिन्ताचक्रे अहं क्षिप्ये। आत्मनीयमूलं न प्राप्य, चिन्ताजालबन्धे भ्रमामः, यथा पक्षिणः जाले बद्धाः। हे पितः, तृष्णानलदाहेन दग्धोऽस्मि, अमृतादपि नाशां न पश्यामि। दूरं गच्छन्ति पुनः पुनरागच्छन्ति, तृष्णया विक्षिप्तं मनःश्वः दिशान्तं शीघ्रं भ्रमति। तृष्णा जड्यसंयुक्ता, उर्ध्वाधः सततम् चलन्ती, सदा विक्षिप्ता, सुदृढरज्जुवत् अक्षचक्रे सन्नद्धा। शरीरान्तर्गते पुरुषे, तृष्णया दृढबद्धया, सदा विक्षिप्तया, गोः रज्ज्वा शीघ्रं नीयमान इव। अस्मिन्संसारे, पुत्रदायादिप्रत्ययेन तृष्णा जनानां जालं बध्नाति, यथा पक्षिणां पक्षिघाती पाशान् क्षिपति। तृष्णा रजन्येव, पण्डितानपि मोहयति, दृष्टिमन्तमपि अन्धयति, हृष्टमपि श्रमयति। कुटिलस्वभावा, स्पर्शे मृदु, विषविकारसंकेतिनी, कृष्णसर्पवद् तृष्णा स्पर्शमात्रेण दहति। तृष्णा कृष्णराक्षसीव, पुरुषाणां हृदयानि विदारयति, मायाजालं बध्नाति, दुःखं जनयति, सदा दुःखरूपा भवति। एवं स्वमनोमायया, तृष्णया च, अहं संतप्तः, विक्षिप्तः, संसारसागरस्य पारमगन्तुं यत्नं कुर्वन् अपि, तृष्णाग्रन्थिभिः बद्धः, मोहजाले भ्रमामि।