सा स्त्री सुवर्णाङ्गी सुमधुरा बिम्बफलसदृशाधराः, स्वपतेः चित्ते यथारूपा तद्रूपैव तत्राभवत्। ततः सा पतिसदृशं रूपं धारयन्ती, चेतनायाम् विस्मिता स्थित्वा, पतिस्य मरणे तदनन्तरं त्वरितं नष्टा। सा पतिं पूर्वं दृष्टवती, यः तव चित्तांशः एव आसीत्; यत् मनः यद् अनुभवति स्थूलरूपेण, तदेव स्वयमेव पश्यति। मनः जानाति यत् इदं न वस्तुतः सत्यम्, केवलं सूक्ष्मशरीरस्य प्रक्षेपः इति; यत् मनः स्थूलरूपेण पश्यति, तदपि न तु परमार्थतः सत्यम्। सूक्ष्मशरीरस्य प्रक्षेपः पुनरपि अन्यत्र जायते; एवं मृत्युस्मरणेन पुनरपि जन्ममोहः उपजायते। त्वं अस्य वेत्ता, त्वया चैतद् अवगतम्; सः त्वां अपश्यत्, त्वं च तमपि अपश्यः। आत्मनि एव स्थितः असि, यतः चेतना सर्वगतास्ति; ब्रह्म सर्वत्र व्याप्नोति, यत् यत्र यथा वा उदेति, तत् एव सः। तत्र तत् शीघ्रं स्यात्, स्वशक्त्या एव तथैव पश्यति; सर्वत्र सर्वशक्तिमान् सन्, यत्र यां शक्तिं सञ्चालयति, तत्र तां प्रकटयति। तत्र एव सः तिष्ठति, तथा प्रकाशते, तीव्रवेगस्य प्रभावात्; मृत्युमोहक्षणे तौ दम्पती स्थितौ। ततः तयोः हृदि एषा बुद्धिः उत्पन्ना, रूपाभासस्य प्रभावात्—‘एते अस्माकं पितरः, एते अपि मातरः’। ‘एष शरीरे, एष धनं, एष पूर्वकृतं कर्म; आवां एवं परिणीतौ, नाम्ना चैकत्वं प्राप्तौ।’ तयोः जनाः अपि तत्रैव साक्षात् अभवत्; यथा स्वप्नानुभवः प्रत्यक्षेण दृष्टः। एवं स्वभावलीलायां अहं क्रीडया पूजिता; ‘मा विधवा भूयासम्’ इति चिन्तया, अहम् अपि तम् वररूपेण स्वीकृतवती। इवमिच्छन्ती सा कन्या पूर्वं मृताभूत्; अत्र अहमेव ते चेतनांशेषु चेतनातत्त्वम्। कुलदेवी सदा पूजनीया, अतः अहम् एतत् आचरामि। तदा तस्याः प्राणः प्राणरूपेण शरीरेभ्यः निर्गच्छति। मनसा प्रेरिता, स मुखाग्रं गच्छति, शरीरे त्यक्ते। तदा मृत्युमूर्च्छायाः अन्ते, अस्मिन्नेव गृहे, सा प्रबुद्धा; स्वचिन्तनरूपेण चेतना जीवात्मना दृश्या जाता। सा सिद्धा, मृगदृशा, पूर्णचन्द्रमुखशोभा, गर्विता, प्रिया, प्रियसंगमकामिनी, पूर्वस्मृतिसंयुक्ता, उत्सुकमुखी, अन्तरात्मा नियंत्रिता, स्वाभाविकतेजस्विनी, विकसितपद्मसदृशी बभूव। सा वरं प्राप्य, तेनैव शरीरेण, पतिं प्राप्स्यन्ती, नृपतेः समीपं गता, व्योमार्गेण दिवं प्रयाता। एवं चिन्तयन्ती, हृष्टा, महामकरध्वजमुत्क्षिप्य, व्योम्नि पक्षिसमा सुन्दरी उड्डीयमानासीत्। तत्र कन्यया स्वहिताय प्रेषितं सन्देशं लब्धम्, यथा स्वसंकल्पमहादर्पणात् पुरतः प्रकटितम्। अहं तव कन्या, सखे ज्ञप्ति, स्वागतं ते सुन्दरी; केवलं त्वाम् अपेक्ष्याहम् अत्र व्योमार्गे स्थितास्मि। हे अप्सरः सलिलनेत्रे, मां पतिं प्रति नय; महतां दर्शनं हि कदापि निष्फलम् न भवति। ‘गच्छावः तत्र’ इति उक्त्वा, सा कन्या मार्गदर्शनेन व्योम्नि पुरतः स्थितवती। तस्याः पृष्ठतः गच्छन्ती, सा व्योममध्ये सुषण्ठलता रेखावत् उज्ज्वलां गुहां प्राप्तवती। ततः मेघपथं लङ्घ्य, वातवेगैः आरोहन्ती, सौर्यमार्गं अतिक्रम्य, तारामण्डलस्य अधो भूर्लोकं प्रविष्टवती। शीघ्रं वातलोकान्, इन्द्रलोकान्, देवलोकान्, सिद्धलोकान् अतिक्रम्य, ब्रह्मविष्णुशिवानां ब्रह्माण्डकवचं प्राप्तवती। यथा घटस्य अन्तर्गतशीतलं बहिः स्पृश्यते, एवं सा स्वसंकल्पसिद्ध्या ब्रह्माण्डबाह्ये प्रविष्टवती। सा स्वस्यैव मनःकल्पितशरीरजं मोहं, स्वसंकल्पतेजसा जातम्, अन्तः अनुभवन्ति। ततः नवावरणानि—आपः आदि—अतिक्रम्य, विश्वातीतं महाचिताकाशं प्राप्तवती। अतिवेगेन, सीमालक्षणरहितं क्षेत्रं गत्वा, सर्वदिशं गरुडादपि वेगेन, कोटियुगपर्यन्तं अपि अतिक्रम्य धावन्ती। तत्र कोटिकोटि ब्रह्माण्डानि बहुविधानि सन्ति, अन्योन्यं न पश्यन्ति, यथा महावने फलानि। एकस्मिन् तेषां मध्ये, विस्तीर्णपरिखायुक्तनगरे, सा फलकेटकमिव अन्तरं छित्वा प्रविष्टवती। ततः ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वादिदिव्यलोकान् अतिक्रम्य, तारामार्गस्य अधः भूवृत्तं शोभनं प्राप्तवती। तत्र सम्प्राप्ता, नगरे प्रविष्टा, प्राङ्गणे स्थित्वा पुष्पगुप्तस्य मृतशरीरस्य समीपं जगाम। तत्र सा कन्यां न ददर्श; सुन्दरमुखी माया तत्रतः गता आसीत्। पत्युः मुखं निरीक्ष्य, यः मृतशरीररूपेण शयितः, सा स्वप्रज्ञया तत्त्वं निश्चितवती। ‘एष मे पतिः, सिन्धुना युद्धे हतः; वीरलोकान् प्राप्य, किञ्चित् सुखेन विश्राम्यति। देवीप्रसादेन अहम् अत्रैव रूपेण तम् प्राप्तवती; धन्याहम्, मम सदृशी नास्ति।’ इति चिन्तयन्ती, सा सुशोभनं व्यजनं हस्ते गृहीत्वा, चन्द्रमण्डले मेघमण्डलं यथा व्यजनं वहति, एवं पतिं व्यजनं वहन्ती स्थितवती। तस्याः सेवकाः, ताः कन्याः, स जागरूकः राजा च, हे देवि, पृच्छन्ति—‘काऽसि त्वं, केन उपायेन, किमर्थं चात्र आगता?