श्रृणु, सर्वं संक्षेपेण कथयामि, यथादृष्टं मया—लीलायाः क्रीडायाः चरितं, यत् दृश्यादृश्यदर्शनपर्यन्तं प्रवर्तते। यथा कमलं स्वसरोवरस्य स्वामी, तथा सः एषा मायां विस्तारयति; एवं सः आत्मन्येव स्वगृहे विश्वं स्वयमेव प्रविष्टं पश्यति। अयं युद्धं मोहयुद्धमेव; एते जनाः अपि मोहसम्भूताः; अस्मिन्संसारे मृत्युरपि मोहात्, अयमेव भ्रमस्वभावः। एवं भ्रमपरम्परया लीलाप्रियः स्थितः; त्वं च सा च, सुश्रोणि, केवलं स्वप्नरूपेणैव, सुकेशिनि। एवं, अयं स्वामी उभयोः अपि अस्ति, अहं च स्वयम्; संसारमण्डले यः शोभा दृश्यते, स एवात्रोच्यते। एष एव ज्ञातः, 'दृश्य'शब्दस्यार्थः परित्यक्तः; सा अपि त्वद्वद् एव, राजा अपि तथा सिद्धः। अहम् अपि आत्मतत्त्वे प्रतिष्ठितः, सर्वात्मा एव; वयं चात्र परस्परं सिद्धाः, स्वयम्भूवत्। एवं सर्वसारभावस्थायां परमानन्दचेतनाराशौ प्रतिष्ठिता रानी तिष्ठति, मोहिनीहासविभूषिता। तस्याः नेत्रे लीलया विचरन्ति, सा नूतनयौवनमण्डिता; तस्याः आचारः सुललितः, वाणी मधुरा चारु च। तस्याः स्वरः कोकिलगीतसदृशः, सा प्रेममदविलासिनी मन्दगतिः; तस्याः नेत्रे श्यामोत्पलदलसदृशे, स्तनौ पूर्णसमुन्नतौ। तस्याः अङ्गानि सुवर्णसदृशानि रम्याणि, अधरौ बिम्बफलसमृद्धौ; सा तव चिन्तया एव, पत्युः मानसप्रतिबिम्बवत्। ततः, तव सदृशीं मूर्तिं धारयित्वा, सा चित्ते विस्मिता स्थितवती; तत्क्षणाद् एव पत्युः मृत्युनाऽनन्तरं सा अपि सहसा मृतिं प्राप। सा पत्युः पूर्वं दृष्टा, यः तव एव चिन्ताकणः; यद् यत् मनः स्थूलरूपेण अनुभवति, तदेव स्वयमेव पश्यति। जानाति एषा न वस्तुतः, केवलं सूक्ष्मशरीरकल्पना; यद् यत् मनः स्थूलतया पश्यति, तत् न वास्तवम् इति वेत्ति। सूक्ष्मशरीरकल्पना तदा अन्यस्मिन् उदेति; एवं मृत्युविज्ञानात् पुनः जन्ममोहः जायते। त्वमेव अस्य ज्ञाता, त्वया च एष ज्ञातम्; सः त्वां अपश्यत्, त्वं च तमपि अपश्यः। त्वं अस्मिन्नात्मनि प्रतिष्ठिता, यतः चेतना सर्वव्यापिनी; ब्रह्म यत्र कुत्रापि सर्वत्र, यद् यद् उदेति, तदेव तत्। तत्र तत् शीघ्रमेव स्यात्; स्वशक्त्या एव तद् पश्यति। सर्वत्र सर्वशक्तिमान्, यां यां शक्तिं उत्थापयति, यत्र कुत्रापि, तां तां प्रकटयति। सः तत्र एव तिष्ठति, तथा प्रकाशते, तीव्रसंस्कारबलात्; युगपद् मृत्युमोहक्षणे सः दम्पती—पतिपत्नी—स्थितौ। तदा तयोः हृदि एषा बुद्धिः उत्पन्ना, आविर्भावबलात्—'एते अस्माकं पितरः, एते अपि मातरः।' 'एषः देहः, एषः वित्तम्, एषः पूर्वकृतकर्म; आवां एवं परिणीतौ, एवं च नामैक्यं प्राप्तौ।' तयोः जनाः अपि तत्र एव साक्षात् अभवन्; अत्र अपि स्वप्नानुभवस्य प्रत्यक्षदृष्टान्तः अस्ति। एवं, अस्यां लीलायां, अहम् अपि क्रीडया पूजिता; 'न मया विधवा भूयासम्' इति चिन्तया, अहम् अपि तम् वररूपेण अयच्छम्। यथा इच्छित्वा, एषा कन्या पूर्वमेव मृताऽभूत्; अत्र अहमेव चेतनांशेषु तव चेतनातत्त्वम्। कुलदेवी सदा पूज्या, अतः अहं एतदाचरामि। तदा, तस्याः प्राणः, प्राणरूपं गृहीत्वा, देहं विहाय निर्गच्छति। मनसा निर्देश्यमानः, सः मुखाग्रं याति, देहं परित्यज्य। तदा मृत्युमूर्च्छायाः अन्ते, अस्मिन्नेव गृहे, सा प्रबुद्धा; तस्याः चेतना, चिन्तारूपा, जीवात्मना दृश्यते। सा सिद्धा, मृगनयनाभिः, पूर्णचन्द्रमुखशोभा, गर्विता प्रिया, पत्युः भोगकामिनी; पूर्वस्मृत्या, उत्सुकमुखी, अन्तः संयता, स्वाभाससम्पन्ना, विकसितपद्मसदृशी। अथ, वरे प्राप्ते, अस्मिन्नेव देहेन, सा राजानं प्रति पतिं प्राप्तुम् अभिलषन्ती, गगनमार्गे स्वर्गलोकं प्रति याति। इति चिन्तयन्ती, प्रहृष्टा, महामकरध्वजमुत्तोल्य, सा रूपेण सुललिता, विहगवत् गगने व्योम्नि विहायसा जगाम। तत्र कन्या तस्यै हिताय प्रेषितं सन्देशं प्राप्तवती, यथा स्वसंकल्पमहादर्पणात् पुरतः प्रकटमिव। 'अहं तव सुता, सखे ज्ञाप्ते, स्वागतम्, सुशोभने। त्वां प्रतीक्ष्यैव, अहम् अत्र व्योममार्गे स्थितास्मि।' 'सलिललोचनविक्वले देवी, मां पतिं प्रति नय; महतां दर्शनं ह्यफलम् न कदापि।' इति उक्त्वा—'तत्र गच्छामः'—इति कन्या, मार्गदर्शिन्यभूत्, व्योम्नि पुरतः स्थितवती। तस्याः पृष्ठतः गच्छन्ती सा, व्योममध्यं विवेश, यत् स्वच्छं दीप्तं च, निष्कलङ्कहस्तरेखा इव। ततः मेघपथं तीर्त्वा, वातवेगैः समुत्क्षिप्ता, सूर्यगत्यतिवर्तिनी, नक्षत्रलोकं प्रविवेश। शीघ्रं वातलोकान्, इन्द्रलोकान्, देवलोकान्, सिद्धलोकांश्च उल्लङ्घ्य, ब्रह्मविष्णुशिवानां ब्रह्माण्डवलयस्य बहिः जगाम। यथा घटस्य अन्तर्गतशीतलता बहिर्भित्तौ अनुभूयते, तथा सा स्वसंकल्पेन बहिर्ब्रह्माण्डात् निर्गता। सा अन्तः एव चित्तविकल्पकृतशरीरैः स्वतेजसा च उत्पन्नां मोहम् अनुभवति। ततो, नवावरणानि—आप आदीनि—ब्रह्माण्डात् परं अतिक्रम्य, महाचैतन्यव्योमविशालं जगाम। अतिवेगेन सा तस्मिन् अनन्ते, अपरिमिते, अगम्ये क्षेत्रे, सर्वदिशः, गरुडमपि अतिक्रम्य, कोटिसंख्यकालान् अपि लङ्घयन्ती, धावन्ती दृष्टा। इति लीलायाः अद्भुतक्रीडायाः, दृश्यादृश्यप्रपञ्चस्य, मोहपरम्परायाः च, आत्मस्वरूपप्रत्यभिज्ञानस्य च, कथा सम्प्रवर्तते।