शृणु, देवी, परं तदवस्थां यया न जन्मास्ति न विनाशः, या स्वयमेव विचरति, अव्यक्तरूपा, शान्ता, आद्यन्तु, क्लेशरहितेति विज्ञेयम्। तस्यां अवस्थायां, यत्र निःस्पन्दमात्मभावेन जनाः स्वस्वरूपसंभूत आत्मनि स्वगृहे एव निवसन्ति, तत्र स्वविनियोगेनैव स्थिताः सन्ति। तत्र न कश्चिद् विश्वं, नापि सृष्टेः अनुभवः, अतः अहं वदामि—इदं विश्वं यथा आकाशवत् अजम् इति। सर्वं शून्यस्वरूपचित्तमेव, मेरुपर्वतादि यावत् पर्वतपङ्क्तयः न हि भित्तिभिः कृताः, यथा स्वप्ननगरं महदपि न किञ्चित्। यथा अङ्गुष्ठमात्रेऽपि देशे वज्रकठिनाः पर्वतादयः परमाणुषु शून्यरूपे एव दृश्यन्ते, एवं हि। यथा कदलीपत्राणां परतन्त्रं, तथा त्रिलोक्याः प्रतिपरमाणुचित्ते स्वप्ननगरं सन्निहितमेव। तत्र च, विभागेन विभागं जगज्जगदुत्पद्यते; तत्रैकस्मिन्यथा लोके पद्मो नाम राजा मृतः शयानः। शुभे, तव सहधर्मचारिणी लीला त्वत्तः पूर्वमेव तत्र प्राप्ता; यदा त्वं मूर्च्छां प्राप्तवती, तदा सा अपि पतिसमीपे मृतशरीरस्य स्थितवती। कथं सा तत्र गता? कथं देहे प्रविष्टा? कथं पत्नीत्वं प्राप्तवती च स्थितवती? तत्र स्त्रियः कं रूपं पश्यन्ति वा वदन्ति? तस्य गृहे प्रमुखवासिनः के? सर्वं संक्षेपेण कथयामि, यथादृष्टं मया, लीलायाः क्रीडायाः कथा, दृश्यादृश्यदर्शनसमाप्तिः। यथा पद्मिनी स्वसरोवरस्य स्वामिनी, एवं सः मायां विस्तारयति; स्वगृहे स्वविन्यस्तं विश्वं पश्यति। एषा युद्धा मोहस्यैव, एते जनाः मोहतः जाताः, अस्मिन्लोके मृत्युरपि मोहात्, एष एव भ्रमस्वभावः। अस्य भ्रमपङ्क्तेः कृते लीलाभर्ता स्थितः; त्वं च सा च, सुशोभने, स्वप्नमात्रमेव। एवं, अस्यापि भर्ता भवत्योः अस्ति, अहम् अपि; संसारस्य शोभा दृश्यते, तेनैव इहोच्यते। एवमेव ज्ञायते, दृश्यशब्दस्यार्थः त्यज्यते; सा यथा त्वं, राजा अपि तथैव सिद्धः। अहम् अपि आत्मतत्त्वनिष्ठः, सर्वात्मा; वयं चात्र परस्परं स्वयम्भूता इव सिद्धाः। एवं सर्वसारभावस्थायां परमचैतन्यघने प्रतिष्ठिता राणी तिष्ठति, मनोहरहासविभूषिता। तस्याः नेत्रे लीलया विलसतः, नवयौवनालङ्कृता; चारुचर्या, मधुरभाषिणी, सौम्यवाणी। कुक्कुटकूजनसदृशस्वरा, प्रेममदविलासिनी, श्यामोत्पलदलनेत्रा, पूर्णमृदुगात्रा। सुवर्णाङ्गी, बिम्बाधरारुणोष्ठी, पतिस्मृतिप्रतिमेति तव चिन्तया सैव दृश्यते। ततः सा तव सदृशरूपा भूत्वा चेतनायां विस्मिता स्थितवती; पतिदेहान्ते तद्रूपिणी अपि तत्क्षणमेव मृतवती। सा पतिपूर्वं दृष्टा, या तव चिन्ताराशेः कणः; यद्यदात्मा स्थूलरूपेण अनुभवति, तदात्मनैव दृश्यते। जानाति, एतन्नास्ति, सूक्ष्मशरीरकल्पितमेव; यद् यद् स्थूलरूपेण मनसा दृश्यते, तन्न तु सत्यम्। सूक्ष्मशरीरकल्पना तदा अन्यत्र जायते; मृत्युप्रत्ययेन पुनर्जन्ममायैव। त्वमेव अस्य ज्ञाता, त्वया एष अनुभवः; तेन सः त्वां पश्यति, त्वं च तमपि पश्यसि। त्वं आत्मनि प्रतिष्ठिता, सर्वव्यापिनी चैतन्यरूपा; ब्रह्मणि सर्वत्र, यद्यद् यत्र यथाभवति, तदेव। तत्र तत् शीघ्रमेव सिध्यति; स्वशक्त्या तथा पश्यति। सर्वत्र सर्वशक्तिमती, यत्र यां शक्तिमुत्थापयति, तत्र तां प्रकटयति। तत्रैव तिष्ठति, तेजसा प्रकाशते, मृत्युमोहक्षणे तौ दम्पती स्थितौ। तदा, तयोः हृदि एषा बुद्धिर्जायते, रूपप्रभावात्—"एते अस्माकं पितरः, एते अपि मातरः।" "एष शरीरे, एष वित्तम्, एष पूर्वकृतकर्म; आवां एवं परिणीतौ, एवं नामैक्यं प्राप्तम्।" तयोः जनाः अपि तत्रैव साक्षात् सञ्जाताः; अत्रैव स्वप्नानुभवस्य प्रत्यक्षदृष्टान्तः। एवं, अस्यां लीलायाः क्रीडायाम् अहं क्रीडया पूजिता; "मा विधवा भूयासम्" इति चिन्तया अहम् अपि तम् वररूपेण दत्तवती। एतदर्थमेव, सा कन्या पूर्वं मृतवती; अहं तु अत्र तव चेतनांशेषु चेतनात्मिका। कुलदेवी सदा पूज्या, तेन अहं तदाचरामि। ततः, तस्याः प्राणशक्ति प्राणरूपेण शरीरात् निर्गच्छति। मनसा निर्देशितः, मुखाग्रं गच्छति, शरीरं त्यज्य; मृत्युमूर्च्छान्ते, अस्मिन्नेव गृहे, सा जागरिता; तद्विलासवती चेतना जीवात्मना दृश्यते। सा सिद्धा, मृगाक्षी, पूर्णचन्द्रमुखशोभा, मदोन्नता, प्रियतमा, प्रियसंगमकाङ्क्षिणी; पूर्वस्मृत्या, उत्सुकमुखी, अन्तर्यामी, स्वाभासवती, विकसितपद्मवद् विभास्वरी। अनुग्रहीता वरदानेन, तेनैव देहेन, पतिं प्राप्तुं राजा समीपं गच्छति, दिव्यपथेन व्योममार्गेण प्रयाति। एवं चिन्तयन्ती, हृष्टा, महामकरध्वजमुत्तोल्य, विहगवत् व्योम्नि सुशोभना विहायसा गता। तत्र कन्यकायै स्वहिताय संदेशनं प्राप्तम्, यथा स्वसंकल्पमहार鏡ात् पूर्वतः प्रकटितमिव।