ततः सती वीरपत्नी शरीरमिदं गृहीत्वा गन्तव्यमिति चिन्तयन्ती अम्बिकां प्रष्टवती, "कथं तत्र गच्छामि, यत्रावयोः गन्तव्यं स्यात्?" अम्बिका प्रत्युवाच—"यदा महान् कार्यारम्भः प्रवृत्तः, युद्धं वा राष्ट्रस्य विक्षोभः वा, तस्य अद्भुतारम्भः धीमान् विलम्बेन प्रकटितः स्यात्।" "यथापि किञ्चिदपि न साध्यते, न राज्यं न भूमिः स्वस्थानं धत्ते, सर्वं स्वप्नस्वरूपमेव।" तत्र, "मण्डपे, शवसमीपे, तस्य पार्श्वे, हे निष्कल्मषे, भूमिराज्यं तव पतिवृत्तं दृश्यते।" "तव अन्तःपुरं एष गृहः, यस्य गर्भः राज्येन संयुक्तः; वसिष्ठस्य गृहे, शवगृहे, जगत् तिष्ठति।" "एवं, त्रैलोक्यरूपं महत् कार्यं मोहमयं; त्वं, अहं, चायं वाहनः समुद्ररूपया भूम्या संयुक्ताः।" "गिरिग्रामगृहे, आकाशयानमध्ये, आकाशात्मा प्रकाशमयः सञ्चरति, अथवा न सञ्चरति।" "एवं, द्वयोः मण्डपयोः गूढगृहेषु, तयोः गर्भे, केवलं शून्यं विद्यते; नास्ति जगन्मोहः।" "यः भ्रमणदर्शी नास्ति, तत्र भ्रमणे कः भ्रमः? मोहस्य सत्तानास्ति; अजं सत्यम्।" "मोहे दृश्यं असत्यम्; तत्र दर्शीभावः कथं? दर्शी-दृश्य-क्रमाभावात्, यदस्ति, तद् स्वभावमेव।" "तत् परमं पदं जानातु, विनाशोत्पत्तिवर्जितं; स्वयमेव सञ्चरति, अप्रकटं, शान्तं, आद्यं, दुःखरहितम्।" "मण्डपगृहे जनाः स्वभावोत्पन्नात्मन्येव तिष्ठन्ति; स्वगृहे स्वविधानं यथावत् पालयन्ति।" "तत्र नास्ति जगत्, न सृष्टिः अनुभवति; अतः अहं तव कथयामि—एतद् जगत् आकाशवत् अजम्।" "सर्वं चैतन्यं शून्यस्वभावम्; मेरुपर्यन्तगिरिश्रृङ्गाणि न भित्तिवत्, स्वप्ननगरं यथा।" "अङ्गुष्ठमात्रेऽपि स्थले, गिरिश्रृङ्गादीनि, वज्रकठोराणि इति चिन्त्यमानानि, प्रत्येकाणि अणुषु शून्यरूपेण एव उत्पद्यन्ति।" "यथा कदलीपर्णस्य आवरणानि अन्तः अन्तः स्थाप्यन्ते, तथा त्रैलोक्यस्य प्रत्येकाणि अणुचैतन्ये स्वप्ननगरं अस्ति।" "तत्र, विभागेन, जगत् जगत् अनुक्रमेण उत्पद्यते; तस्मिन्नेव जगति पद्मराजः शवः तिष्ठति।" "हे शुभे, तव सहपत्नी लीला तत्र पूर्वं गतवती; यदा एषा लीला तव पूर्वं मूर्च्छितवती, साक्षात् पतिस्य शवसमीपे स्थितवती।" "सा, हे देवी, कथं तत्र गत्वा देहधारिणी अभवत्? कथं पतिस्य पत्नीत्वं प्राप्य तत्र स्थितवती?" "तत्र स्त्रियः किं रूपं पश्यन्ति वा भाषन्ति? तत्र गृहवासिनां मुख्याः के इति संक्षेपेण कथय।" "शृणु, सर्वं संक्षेपेण कथयामि, यथा मया दृष्टम्; लीलायाः क्रीडायाः कथा, दृश्यादृश्यदर्शनान्ता।" "यथा पद्मस्य सरसि स्वामी, स एव मायां विस्तारयति; तेन जगत् आत्मनि एव गृहस्थं दृश्यते।" "युद्धमिदं मोहयुद्धम्; जनाः मोहसम्भूताः; मृत्युः अपि मोहतः, एषा भ्रमस्वभावः।" "एतद्भ्रमतः अनुक्रमेण लीलाप्रियः तिष्ठति; त्वं च सा, हे सुन्दरी, स्वप्नमात्रं, हे चारुचामर्ये।" "एवं तस्य स्वामी उभयोः अस्ति, अहं अपि; संसारस्थे जगत्सौन्दर्यं दृश्यते, एवं उक्तं।" "एष एव ज्ञातः, दृश्यशब्दार्थः परित्यक्तः; सा यथा त्वं, तथा राजा अपि सिद्धः।" "अहं अपि आत्मसत्ये स्थितः, सर्वात्मा; वयं इह परस्परं सिद्धाः, स्वयमेव।" "एवं सर्वसारभावे, परमचैतन्यसमूहे स्थित्वा, राणी तिष्ठति, मोहकहासमुदिता।" "तस्याः नेत्रे क्रीडया विलसन्ति, नूतनयौवनमालिन्या; आचारः मृदु, वाणी मधुरसुभगा।" "तस्याः स्वरः कोकिलगीतसदृशः, स्नेहमदनमत्तया विलसति; नेत्रे श्यामपद्मदलसदृशे, स्तनौ पूर्णौ गोलौ।" "तस्याः अङ्गानि सुवर्णवर्णानि, ओष्ठौ बिम्बफलसदृशौ; सा तव चिन्तनात्, पतिस्य मनसि प्रतिबिम्बवत्।" "तदा, तव रूपवत् रूपं धृत्वा, सा चित्ते विस्मिता स्थितवती; पतिस्य मृत्युकाले, सा अपि तत्क्षणं मृतवती।" "सा पतिस्य पूर्वं दृष्टा, यः तव चिन्तनस्य अंशः; यद् मनः स्थूलरूपेण अनुभवति, तत् स्वयमेव पश्यति।" "मनः जानाति—एतद् असत्यं, सूक्ष्मशरीरविकल्पः; यद् मनः स्थूलरूपं पश्यति, तद् न सत्यम्।" "सूक्ष्मशरीरविकल्पः पुनः अन्यस्मिन् उत्पद्यते; मृत्यबोधेन पुनः जन्ममोहः।" "त्वं एतद् ज्ञाता, त्वया एतद् अवगतम्; सः त्वां पश्यति, त्वं अपि तं पश्यसि।" "त्वं आत्मनि स्थिता, चैतन्यं सर्वव्यापि; ब्रह्म सर्वत्र, यद् उत्पद्यते, यत्र, यथा, तद् एव।" "तत्र तत् शीघ्रं स्यात्; स्वशक्त्या एव पश्यति; सर्वशक्तिमान्, यत्र शक्तिं यत्रोत्थापयति, तत्र प्रकटयति।" "तत्र तिष्ठति, एवं दीप्तिमान्, तीव्रवेगबलात्; मृत्युमोहक्षणे, तयोः दम्पत्योः स्थितिः।" "तदा, उभयोः हृदि, रूपबलेन, 'एते पितरः, एते मातरः' इति बोधः उत्पन्नः।" एवं सती वीरपत्नी, अम्बिकया सह, जगत्स्वप्नरूपं, मोहविकल्पं, सूक्ष्मशरीरविकल्पं, आत्मस्वरूपं, लीला-लीलावृत्तान्तं, पतिस्य शवसमीपस्थितिं, जगदात्मन्यवस्थानं, सर्वस्य चैतन्यस्वभावं, स्वरूपसिद्धिं, राण्याः सौन्दर्यवर्णनं, आत्मज्ञानं, ब्रह्मव्याप्तिं, मृत्युमोहसंयोगं, पितृमातृबोधं च, श्रद्धया, सौम्यया, विस्तारयन्ती कथा प्रवृत्ता।