ततः सर्वेषु नगरेषु दुन्दुभयः निनादिताः, घोषयन्तः—"जयति राजा सिन्धुदेवः, एकच्छत्रराज्यस्य अधिपः!" इति। सिन्धुः, उन्नतम् शिरः धृत्वा, राजधानीयां प्रविशन्, युगान्ते मनुरिव, जगतः नवजनान् सृजितुम् समुत्सुकः अभवत्। ततः दशदिक्प्रवासीजनाः सिन्धुगरं नगरं प्रविशन्तः, हस्त्यश्वरत्नानि समुद्रं प्रति प्रवहन्ति इव, समागच्छन्। क्षणमात्रेण मन्त्रिणः प्रतिपदं प्रदेशे प्रदेशे च चिन्हानि, नियमाः, आज्ञाः च संस्थापयन्। शीघ्रमेव सर्वदेशेषु, सर्वनगरेषु, जीवने मरणे, मानापमानयोः, यमाद अनुशासनमिव, सुव्यवस्था अभवत्। ततः क्षणेन भूमेः विक्षोभः, विकलता च, शमम् अगच्छत्; विपत्तिवाताः प्रशान्ताः, सर्वं यथावत् अभवत्। दशदिक्-शोभितः प्रदेशः, क्षिप्रम् सौम्यः अभवत्, मथितश्वेतसागरस्य मन्दरशिलायाः उत्तोलनेन शान्ततरङ्गः इव। तदा वाताः प्रवहन्ति, सिन्धुनार्याणां केशपाशं विक्षिपन्ति, कमलमुखानि च कम्पयन्ति; सर्वत्र क्षणेन, वाताः अशुभगुणान् वहन्ति इव, व्याप्ताः अभवन्। तस्मिन्नेव काले, लिला स्वपत्न्याः सरस्वत्याः समक्षम्, स्वपतेः केवलम् श्वासशेषं निरीक्ष्य, भाषाम् उपादत्त। "अम्बिके, मम पति इह, देहम् त्यक्तुम् समुत्सुकः; अयं लिला अपि, मृतवत्, स्थिता, अचला, इव। अस्य वीरपत्न्या देहसहितम् गन्तव्यम्; कथय, अम्बिके, कथम् तत्र यत्र गन्तव्यम्, आगच्छामि?" इति। "यदा महाक्रिया प्रवर्तते—युद्धम्, राष्ट्रविक्लवता—तदा अपि, यद्यपि प्रवृत्तम्, उद्घोषितम् वा, तस्य अद्भुतम् आरम्भः विलम्बितः एव दृश्यते। किञ्चिद् अपि न सिद्ध्यति; न राज्यं, न भूमिः, सर्वत्र यथावत् न अस्ति; सर्वम् स्वप्नस्वभावम्।" "मण्डपे, मृतशरीरस्य समीपे, तत्र, पवित्रे, भूमिराज्यं तव पतिसंयुक्तजीवस्य क्षेत्रम् इव दृश्यते। तव अन्तरगृहं एष गृहः, तस्य उदरम् राज्येन संयुक्तम्; वसिष्ठस्य आश्रमे, शवगृहे, जगत् तिष्ठति। एवं, एष महाक्रिया त्रिलोकमाया; त्वं, अहं, अयं वाहनम्, समुद्रवद् भूमिना संयुक्ताः। पर्वतग्रामगृहे, आकाशयानमध्ये, आकाशात्मा स्पष्टम् विचरति, वा सर्वत्र न विचरति। तस्मात्, द्वयोः मण्डपयोः घनगृहेषु, तयोः उदरे, केवलम् शून्यं अस्ति; न लोकमाया अस्ति।" "यः भ्रमणं पश्यति तस्य अभावः सति, भ्रमणे कः भ्रमः? न हि मायायाः अस्तित्वम्; अजः भावः एव अस्ति। मायायाम् दृश्यं असत्; तस्माद्, दृश्यस्य साक्ष्यं कथम्? दृश्य-दर्शकयोः अनुक्रमस्य अभावात्, यः स्वभावः, सः अत्र अस्ति। तं परमं पदं अव्ययम्, अनुत्पन्नम्, शान्तम्, आद्यं, निर्भेदम्, जानातु।" "मण्डपगृहे जनाः स्वस्वभावात्मनि तिष्ठन्ति; स्वगृहे, स्वव्यवस्थया निवसन्ति। तत्र न लोकः, न सृष्टिः अनुभवति; अतः, तव प्रति वदामि—एष लोकः आकाशवत् अजः। सर्वम् शून्यस्वरूपचेतनम्; मेरुपर्वताद्याः पर्वताः न तटैः निर्मिताः, स्वप्ननगरीव। अङ्गुष्ठमात्रे आकाशे अपि, पर्वतादयः, वज्रसमानाः इति चिन्त्यन्ते, तु, प्रत्यक्षम् शून्यरूपेण, अणुषु अणुषु उत्पद्यन्ते।" "वज्रपत्रस्य पुटानि यथा अन्तरान्तरम् व्यवस्थितानि, तथैव, त्रिलोकस्य अणुचेतनायाम्, स्वप्ननगरी अस्ति। तत्र, विभागेन, लोकान्तराणि अनुवंशक्रमेण उत्पद्यन्ते; तेषु एका पद्मराजस्य शवः स्थितः। शुभे, तव सहपत्नी लिला तत्र पूर्वम् आगता; यदा तव प्रतिरूपा लिला मूर्च्छितम् प्रविष्टा, तदा पद्मपतेः शवसमीपे स्थितवती।" "कथम् सा, देवी, तत्र गत्वा देहधारिणी अभवत्? कथम् तत्र पत्नीत्वम् प्राप्तवती स्थिता च? तत्र स्त्रियः किं रूपं पश्यन्ति वा भाषन्ति? तत्र मुख्यनिवासिनः के, संक्षेपेण कथय। शृणु, सर्वम् संक्षेपेण वक्ष्यामि, यथा दृष्टम्; लिलायाः लीलाकथाम्, दृश्यादृश्यदर्शनान्तम्।" "यथा पद्मः तद्वापि सरसः स्वामी, तथैव सः एषा माया प्रसारयति; तेन, स्वगृहे, आत्मनि, जगत् वेष्टितम् पश्यति। एष युद्धम् मायायुद्धम्; जनाः मायाजाताः; मृत्युः अपि मायया, तद्वै भ्रमस्वभावः।" "एतस्य भ्रमक्रमेण, लिलायाः प्रियः तिष्ठति; त्वम्, सा, सुन्दराङ्गि, स्वप्नम् एव। एवं, सः अधिपः उभयोः अस्ति, अहम् अपि; संसारस्य शोभा दृश्यते, तदिह कथ्यते।" "एष एव ग्रहीतः, 'दृश्य'शब्दस्य अर्थः त्यक्तः; सा त्वद्वत्, राजा अपि तथा सिद्धः। अहम् अपि आत्मसत्ये स्थितः, सर्वस्य आत्मा; वयं अत्र परस्परम् सिद्धाः, स्वयम्भूवत्।" "एवं सर्वस्वरूपे स्थित्वा, परमचेतनाराशौ, रानी तिष्ठति, मोहकस्मितदीप्त्या। तस्याः दृष्टिः क्रीडति, नूतनयौवनेन शोभिता; आचारः सौम्यः, वाणी मधुरा, उत्तमा।" "तस्याः काकलीरवसमः स्वरः, प्रेममदविलासेन मन्दगामिनी; श्यामपङ्कजदलदृशा, स्तनौ पूर्णौ, गोलौ च।