यदा महायुद्धे द्वौ वीरौ सशक्तौ समागम्य, शस्त्रराजं प्रक्षिप्य, अतिशयभीषणं संग्रामं अकुर्वताम्, तदा उभयोरपि युद्धाय उत्साहः दृष्टः। तयोः मध्ये शान्तिः सम्पद्यते स्म। तस्मिन्नेव क्षणे, अग्निशस्त्रम् शीघ्रं रथं भस्मीकृत्य, वनं दग्ध्वा, नदीं प्रति सिंहः गुहातः निर्गच्छन्निव अगच्छत्। समीपस्थया नदीया वरुणशस्त्रेण तदग्निशस्त्रं प्रत्युत्तरं दत्तम्। रथं परित्यज्य, तद्वीरः भूमौ अपतत्, खड्गं च कवचं धारयन्। क्षणेन खड्गेन शत्रुरथस्य अश्वपादान् पद्मनालान् छित्त्वा सुलभतया छिनत्ति स्म। विदुरथः अपि, रथं विहाय, कवचं खड्गं च गृहित्वा, समशस्त्रयुतौ, युद्धाय परिक्रमे स्थितौ। तयोः खड्गयोः परस्परं आघातः कृतः, ते आरा इव जाताः, जनाः तं दृष्ट्वा दन्तक्षरणं इव तीक्ष्णस्पर्धायाम् अपश्यन्। विदुरथः शूलं गृहित्वा, खड्गं त्यक्त्वा, समुद्रे गर्जनं कृत्वा, ताडनं यथाद्रव्यम् आकाशे वज्रनिपातमिव, शत्रवे प्रक्षिप्य। तदशूलं अभिन्नं तस्य वक्षः प्रदेशे पतितम्, प्रियायाः अप्रियं पतिं न इच्छन्त्या यथा पतति। तस्य शूलाघातेन मृत्युः न प्राप्तः, केवलं रक्तधारा सर्पस्य व्रणात् जलधारामिव निर्गता। तं तत्र भग्नं दृष्ट्वा, यथा चन्द्रेण तमः नश्यति, तद्देशलीला दीप्तिमती हृष्टा पूर्वलीलां कथयति। "देवि, दृष्ट्वा—नरसिंहेन पतिः हतः; सिन्धुरक्षसः प्रबलग्रीवा सिंहनखैः सहस्रशूलसमैः विदारितः। यथा महावायुः सरसि नागराजनिवासे गर्जति, रक्तं तस्य वक्षः प्रदेशात् तीक्ष्णबाणध्वनिमिव वहति।" "हाहा, कष्टम्! सिन्धोः रथः आरोहणाय आगतः, स सुवर्णमयः मेरुशिखरप्रभः, पद्मवर्तुलमिव भ्रमति। देवि, पश्य—तस्य रथः गदया भग्नः, सुवर्णनगरं घूर्णितगिरिपातेन इव नष्टम्। मम पतिः, रथं आरोहणाय गतः, वज्रनिपातेन वा समुद्रगदया वा अभिहतः।" "मायया मोहयन् शीघ्रं रथमारोहति—पश्य, युद्धे पतिः दीप्तिमान् प्रकाशते। हाहा, कष्टम्! सिन्धुः बलात् राजकुमारस्य रथं अपहृत्य आरोहति, कपिरिव गिरिं वा शाखाम् आकाशे। पश्य, पतिः आरोहति, खड्गेन स्कन्धे आघातः कृतः, रत्नगिरिरिव रक्तप्रभां विक्षिपति।" "हाहा, हाहा, भीषणम्! सिन्धुना खड्गधारणेन पतिस्य पादौ छिन्नौ, वृक्षः आरेण छिद्यते यथा। हाहा, हाहा, मया हन्यते, दह्यते, म्रियते, विनश्यति; पतिस्य द्वौ जानू पद्मनालानिव छिन्नौ।" एवं उक्त्वा, तं दृष्ट्वा, पतिस्य भयेन व्याकुला, भूमौ मूर्छिता पतति, वल्ली कुठारेण छिन्नेव। विदुरथः अपि, जानू छिन्नौ सन्, शत्रुं आघातयन्, शीघ्रं रथे अपतत्, मूलच्छिन्नः वृक्षः इव। पतन् रथे सारथिना नीतः, तस्मिन्नेव क्षणे अश्वः उत्साहितः ग्रीवां आघातयति। ग्रीवा अर्धच्छिन्ना, अश्वेन अनुगता, रथेन राजमहालयं प्रविशति, लक्ष्मीः पद्मं यथा। तं गृहं, सरस्वत्याः शक्त्या सम्पन्नम्, प्रवेशितुं न शक्नोति, मद्यपः मशकः ज्वलदग्नेः द्वारं यथा न गच्छति। तस्य शरीरं कृशं, ग्रीवाव्रणात् रक्तलिप्तं, वस्त्राणि रक्तेन स्मेरितानि, सारथिः तं देवीसमीपे स्थापयित्वा, गृहं प्रविश्य, मृत्युशय्यायां शत्रुं परित्यज्य शयानः। "राजा हतः, राजा हतः, शत्रुराजेन युद्धे," इति घोषः उत्पन्नः, राज्यं भयेन आकुलम्। सर्वजनः, भार्यादिभिः, गृहधनैः, पलायनाय उद्यतः। नगरी, रुदतीभिः पत्निभिः, पलायनगढः जाता। पलायमानजनाः, मार्गेषु आक्रन्दः, पत्न्यः अपहरणम्, महायुद्धे आपत्तिक्रमः अभवत्। परदेशीयसैन्यस्य नृत्यरवः, नगरी शून्यत्वं प्राप्ता—न राजा, न गजः, न अश्वः, न गुप्तचरः, न दूतः। कपाटध्वनिः, कोशोद्घाटनरवः, शत्रुसैनिकानां कोलाहलः, असंख्यशुक्लवस्त्रलुप्तः। राजप्रासादमण्डपः मृतानां गृध्रैः, कुक्कुटकुलैः, अन्तःपुरे निपातितः। साधारणजनः, अन्नार्थी, गृहभोजनं अपहृत्य, बालकाः भूमौ, चोरपदपातेन अंगविक्षिप्तः। अन्तःपुरयोषितः, परपुरुषसंघर्षेण केशविकृताः, मार्गेषु अमूल्यरत्नानि अपहृतचोरहस्तात् पतितानि। सामन्तवृत्तिः विक्षिप्तः, अश्वरथसंघर्षः, मन्त्रिणः राज्याभिषेकाय प्रवृत्ताः। वास्तुविदः गिरिस्थले स्थिता, राजनगरनिर्माणे, राजप्रियः कूपद्वारबालकोपलादपतनम्। शतशः जयघोषैः निनादितम्, सेनासमूहैः पूर्णम्, स्वराजसमूहैः समुद्रवत् स्थितम्। ग्रामेषु राजप्रियः पलायमानः, नगरग्रामलोपः परदेशेषु उत्पन्नः। मार्गः अनवरतचौर्येण, कटुवाक्यैः, दिवसस्य तीक्ष्णता महापुरुषरत्नप्रभया वर्धिता। मृतबन्धुविलापः, वाद्यनादः, अश्वगजध्वनिसमूहः, सर्वं मिश्रितम्।