तत्र युद्धभूमौ महोच्चैः मन्दरगिरिवत् समुद्रमथनाय व्यग्रः शस्त्रबाणवारिसम्पातैः मदोन्मत्तः, महद्गदा-वज्रसमूहः अपराजेयबलात् भेदनाय सज्जः आसीत्। शूलचक्रवातं तत्र प्रवर्तमानम्, शस्त्रवृष्टिं निवारयन्, शशिनं ताराभिः परिवृतं यथा, मृत्युदेवः शूलाग्रसंमर्दनाय उत्सुकः इव आसीत्। पर्वतः तत्र, अर्धचक्रवर्तितेन चक्रेण तथा वज्रतापेन दग्धः, तस्य शिलातलम् त्रिशूलदीप्त्या तथा लोहमुष्टिप्रणादेन प्रदीप्तम् आसीत्। भुसुन्दिशिलायुधक्लिष्टं, गदातुमुलमण्डितं, विकटयोधिभिः कृतपरशुप्रसारणं प्रदेशः तत्र घोषपूर्णः आसीत्। तत्र शिरःकूटशिरस्त्राणानि भग्नानि, पक्षपृष्ठानि छिन्नानि, गङ्गानदी घोषशब्दैः विदारितवती इव आसीत्। शस्त्रभङ्गनिमित्तं उत्पन्नधूलिव्याप्तं, तत्र आयुधसंघर्षे विद्युत्स्फुलिङ्गाः ज्वालावर्तेन दीप्ताः। ब्रह्माण्डभेदनमिव घोषः, कुलपर्वतानां विनाशः, शस्त्रप्रवाहानां छेदनं, द्वयोः वीरयोः समरमध्ये आसीत्। केवलं शस्त्रप्रतिघातेन बलिनां कालः गच्छति, प्रत्येकः आत्मबलविश्वासेन समरासमुद्रे सहजः स्थित्वा युद्धं कृतवान्। विदुरथः अग्नेयास्त्रं सन्ददौ, वज्रनिनादवत् गर्जमानं, रथं ज्वालितवान्, यथा नदीतीरे शुष्ककाष्ठं दहति। तदा, समरगर्भे व्योम्नि, सः कवचधारी मेघः इव आवृतः आसीत्। अस्त्रराजं विमोच्य, उभौ वीरौ तीव्रयुद्धं कृतवन्तौ, परस्परं वीर्यसम्पन्नौ, शान्तिं संप्राप्तवन्तौ। तस्मिन्नेव क्षणे, अग्नेयास्त्रं रथं भस्मीकृत्य, वनं दग्ध्वा, नदीं गत्वा, सिंहः गुहात् निर्गच्छति इव आसीत्। समीपे नदी, अग्न्यस्त्रं वारुणास्त्रेण प्रत्यवर्तयत्; रथं परित्यज्य, भूमौ खड्गकवचधारी समागतः। तत्क्षणम्, खड्गेन शत्रुरथाश्वपादान् पद्मनालानि छिनत्ति इव छित्तवान्। विदुरथः अपि, रथहीनः, कवचखड्गं गृहीत्वा, युद्धाय परिपूर्णोत्साहः, समवर्तत। यदा तयोः खड्गौ परस्परं दन्तकर्षणं इव आरेव सञ्जातौ, जनाः तं समरं दन्तसंघर्षणं इव दृष्टवन्तः। विदुरथः शूलं गृह्य, खड्गं त्यक्त्वा, समुद्रे गर्जनवत्, महाप्रलयवज्रवत् निनादेन प्रक्षिप्तवान्। शूलः अविच्छिन्नः, तस्य वक्षः प्रदेशे पतितः, यथा प्रियः अप्रियं पतिं न इच्छति तस्य शिरसि पतति। तस्य शूलप्रहारात् मृत्युः न प्राप्तः, केवलं रक्तधारा, यथा विदारितसर्पात् जलधारा, प्रवाहितवती। तं तत्र भग्नं दृष्ट्वा, यथा चन्द्रेण तमो नाशितम्, तद्देशलीला दीप्तिमती हृष्टा पूर्वलीलां स्मृत्वा उवाच। "देवि, पश्य—नरसिंहेन पतिः हतः; सिंहक्लेशेन सिंधुदैत्यः सहस्रशूलाग्रवत् तीक्ष्णैः नखैः ग्रीवा विदारितः। यथा प्रभञ्जनः सरसि नागराजस्थानं गर्जति, तस्य वक्षः रक्तप्रवाहः तीक्ष्णबाणध्वनिवत्।" "हन्त, कष्टम्! रथः सिंधोः आरोहणाय आगतः, मेरुशिखरवत् सुवर्णमयः, पद्मवर्तवद् प्रवर्तमानः। पश्य, देवी, तस्य रथः गदया भग्नः, यथा सुवर्णपुरी गिरिवर्तनेन विनष्टा। पतिः आरुह्य रथं आगच्छन्, वज्रप्रहारैः, समुद्रगदया वा, ताडितः। मायया मोहयन्, शीघ्रम् आरोहणं कृत्वा, युद्धे पतिः अत्यन्तं दीप्तिमान् इव।" "हन्त, कष्टम्! सिंधुः राजकुमारस्य रथं बलात् गृहीत्वा, कपिः शिलां आरोहति इव, वायुं शाखां वा। पश्य, पतिः आरोहति, तदा खड्गेन स्कन्धे ताडितः, मणिपर्वतवत् रक्तप्रवाहः दीप्तिमान्। हन्त, हन्त, भीषणम्! सिंधुः खड्गधारी पतिं पादौ छिनत्ति, यथा वृक्षः आरेण छिद्यते।" "हन्त, हन्त, हतः अस्मि, दग्धः अस्मि, मृतः अस्मि, विनष्टः अस्मि; पतिं द्वौ जानु छिन्नौ, यथा पद्मनालानि छिद्यन्ते।" एवं उक्त्वा, तं दृश्य, पतिस्य भयात् मूर्च्छिता भूमौ पतिता, यथा लता परशुना छिन्ना। विदुरथः अपि, जानुच्छिन्नः, शत्रुं ताडयन्, शीघ्रं रथे पतितः, यथा मूलच्छिन्नः वृक्षः। पतन्, रथेन सारथिना नीतः, तस्मिन्नेव क्षणे, अश्वः उत्साहितः ग्रीवा ताडयति। ग्रीवा अर्धच्छिन्नः, अश्वेन अनुगतो, रथेन राजगृहं प्रविष्टः, यथा लक्ष्मीः पद्मं प्रविशति। तद्गृहं सरस्वत्याः शक्तियुक्तं, सः प्रविष्टुं न शशाक, यथा मदोन्मत्तः मक्षिका ज्वालायां प्रवेशं न करोत्। ग्रीवच्छेदरक्तधारया तनुः कृशः, वस्त्राणि रक्तलिप्तानि, सारथिः तं देवीसमीपे स्थापयित्वा, गृहं प्रविश्य, शत्रुं परित्यज्य, मृत्यशय्यां शयानः। तदा "राजा हतः, राजा हतः, प्रतिराजेन समरे" इति घोषः उत्पन्नः, राज्ये भयम् अभवत्। सर्वजनः, धनधान्यभाराक्रान्तः, नगरं त्यज्य पलायितः; स्त्रीशोकपूर्णा नगरी पलायनदुर्गमिव अभवत्। पलायमानजनाः, मार्गे घोषः, पत्न्यः अपहृताः, महान् स्पर्धायुद्धः आपहृत्य चिन्हितः। विजितसैनिकानां नर्तननिनादः नगरे अभवत्, नगरं अधिपतिहीनम्, गजाश्वानुयायिहीनम्, गुप्तदूतविहीनम्, शून्यम् अभवत्। एवं युद्धभूमौ भीषणं समरं, वीराणां पराक्रमः, पत्न्याः शोकः, राज्ये भयम्, नगरस्य पलायनम्, सर्वं तत्र घटितम्।