संसारस्य जाले पुत्राः, पत्न्यः, कुटुम्बानि च विस्तारितानि दृश्यन्ते, अहंकाररूपेण दुर्जयेन रिपुणा, मन्त्रहीनानि इव, सर्वत्र व्याप्यन्ति। यदा 'अहं अस्मि' इति भावना पूर्णतः नष्टा भवति, तदा तेनैव कर्मणा सर्वाः दुष्टाः क्लेशाः नूनं विनश्यन्ति। यदा 'अहं' इति सागरः शान्तः, सम्यक् निस्तरङ्गः च भवति, तदा मनसः मोहमेघः शनैः शनैः तिरोहितः भवति। अहंकारात् विमुक्तः सन् अपि, अज्ञान-दुःखयोः मध्ये विहरन्, मुने, यथायोग्यं वक्तव्यम् त्वया; अहं तव उपदेशं याचामि। नित्यदुःखानां आश्रयः, अनित्यः, गुणहीनः, अन्तःपुरः न मम शरणं; हे महात्मन्, अहंकारदुःखस्यान्तर्गतः, त्वदुपदेशं प्रार्थये। मनो मे दोषैः क्लान्तम्, सत्कर्मणि प्रवृत्तम्, सत्पुरुषैः पूजितम् अपि, पवनात् पतितपिच्छवत् चञ्चलं, स्थैर्यहीनम्। मनः महतीं विक्षेपवृत्तिं धृत्वा, व्यर्थं इह तत्र धावति, विदेशस्थग्रामवासिनं इव, निराशं, दूरं प्राप्नोति। महदपि धनं लब्ध्वा, किञ्चित् न प्राप्नोति, मनः कुम्भं जलहीनं इव, कदापि न तृप्तिम्। मनः सदा रिक्तम्, कामजालेन बद्धम्, मृगः स्वगणात् वियुक्तः इव, तृप्तिं न प्राप्नोति। तरङ्गवत् क्षणिकस्वभावं, क्लेशैः क्षीणम्, मनः शान्तिं परित्यज्य, क्षणमपि संतोषं न प्राप्नोति। विचारैः विक्षिप्तं, दशदिशं धावति, मंदराचलेन समुद्रजलं मथितं इव। मनसि भ्रमसागरं, तरङ्ग-घूर्ण-कूर्म-आभासं, अहं नियन्तुं न शक्नोमि। सुखलाभस्य आकाङ्क्षया, पतनं न चिन्तयन्, मनः मृगः दूरं धावति, हे ब्रह्मन्। मनः नित्यं विक्षिप्तं, समुद्रस्य नित्यम् उद्वेगं इव, तं न परित्यजति। मनः बहुविचारैः सञ्चालितम्, बहुषु स्थानेषु संकल्पं बन्धति, सिंहः कूपे बद्धः इव। मोहस्य रथारूढं मनः, शरीरस्य क्षणिकसुखं हरति, हंसः क्षीरं वारिणः पृथक् करोति इव। अनन्तकल्पनायाः शय्यायां मनः लीनं, तस्य सञ्चलनं न जागर्ति, हे मुनिश्रेष्ठ; तेन अहं क्लिष्टः, विक्षिप्तः च। तृष्णा गाढबद्धा अन्तः स्थितः, मनसा बद्धः, पक्षी जालेन बद्धः इव। क्रोधधूमेन, चिन्ताज्वालागुहया, मनसा दग्धः, तृणं अग्निना दग्धं इव। क्रूरकामनया नीतः, जडः अभवम्, शवः शृगालेन खादितः इव, मनसा ग्रस्तः। चञ्चल-निष्क्रिय-मनसा, तरङ्गैरुत्क्षिप्तः, नद्याः तीरस्थवृक्षः प्रवाहेन नीतः इव। रिक्तचञ्चल-मनसा, तीव्रवायुनि तृणशाखा इव, दूरं नीतः। संसारसागरं तर्तुं सदा यत्नं कुर्वन्, मलिन-मनसा निबद्धः, बन्धेन नद्याः प्रवाहः इव। अधः पतन् वस्तु, अन्येन अधः पतति, तद्वत् मनसा बद्धः, यूपे दारु रज्जुना बद्धम् इव। मिथ्यावृद्ध-मनसा, तीक्ष्णविचारैः, बालकः पिशाचेन गृहीतः इव, अहं गृहीतः। हे ब्रह्मन्, मनः अग्नितः तीव्रतरम्, पर्वतात् दुस्तरम्, वज्रात् कठिनतरम्, दुर्जयम्। मनः कर्मविषये पक्षी प्रलोभने पतति, क्षणेन निवर्तते, बालः क्रीडनात् निवर्तते इव। हे पितः, मनः स्वभावतः जडम्, तु चञ्चलम्, नागसमुद्रस्य घूर्णनं इव, दूरं नयति। हे महात्मन्, महोदधिं पिबेत्, सुमेरुं लङ्घयेत्, अग्निं खादेत्, मनः विजेतुं तु ततो अपि कठिनम्। मनः सर्वस्य कारणम्; तस्य स्थितौ त्रयः लोकाः सन्ति; तस्य विलये जगत् विलीयते; तस्मात् तद् यत्नेन शमनीयं। मनसः भूमौ वनानि इव, शतशः सुखदुःखानि उत्पद्यन्ते; विवेकात् मनः क्षीणं स्यात्, तदा ते विलयं यान्ति, मुने। गुणजयस्य आशा, महता बद्धा, तं रिपुं—मनः—जयितुं अहं अत्र आगतः। अन्तःक्लेशः नष्टः, भाग्ये न रमामि, मेघसमूहः चन्द्रमसे न रम्यः इव। चित्ताकाशे, अन्तःतमसि, तृष्णा दोषपक्षिणां पङ्क्तिरूपेण विचरति। दृढदुःखस्य ज्वलनात्, चिन्तया कर्दमः सूर्येण शुष्कः इव, अहं शुष्कः। मनसि महावने, मोहान्धकारेण घनिते, आशादानवः मदेन, रिक्ते नृत्यति। रजःमयः प्रभामयूखः, अशोकपुष्पगुच्छवत्, मे चिन्ता प्रस्फुरति। अन्तःक्लेशस्य पर्याप्तम्; तृष्णा सर्वसंकल्पान् ग्रसति, विषमदायिनी, समुद्रतरङ्गवत् उत्पन्ना। देहपर्वतात् निर्गच्छन्, तृष्णानदी, विक्षिप्ततरङ्गयुक्ता, नानारूपा, सदा प्रवहति। तस्य प्रवाहं यदा निरोद्धुम् इच्छामि, तदा शुष्कतृणं वातपूर्वेण इव; मनः चातकः, मलिनविचारैः दूरं नीयते। यद् गुणं वा, सत्कर्म वा, अंगीकारयितुम् इच्छामि, तृष्णा तं छिनत्ति, मूषकः वीणासूत्रं छिनत्ति इव।